Το προφίλ ενός «φιλότεχνου» κλέφτη

Στο μυθιστόρημά μου «Ο ζωγράφος του Μπελογιάννη», που άρχισα να γράφω το 2010, ένας κύκλος προσώπων ερίζουν για το γνωστό πορτρέτο-σκίτσο του αδικοχαμένου στελέχους της Αριστεράς που ζωγράφισε ο Πάμπλο Πικάσο. Συμβολική περισσότερο η ιστορία μου, με μια επίφαση νουάρ πλοκής, που έπρεπε όμως να ευσταθεί πραγματολογικά, από τη στιγμή που το εν λόγω πορτρέτο κάποιος θα προσπαθούσε να το κλέψει και να το πουλήσει στη μαύρη αγορά. Μελετώντας εκείνη την εποχή δεκάδες βιβλία για τη ζωή του Πικάσο ανακάλυψα ότι πρέπει να είναι ο ζωγράφος με τα περισσότερα κλεμμένα και πλαστά έργα στον κόσμο. Θέλησα λοιπόν να έχω μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα και απευθύνθηκα σε δυο ξένους «ειδικούς» που δραστηριοποιούνται στο εμπόριο της τέχνης. Επειδή εκείνο που με ενδιέφερε ήταν να φιλοτεχνήσω το πειστικό πορτρέτο του δικού μου μυθιστορηματικού υπόπτου (και τελικά ενόχου), οι ερωτήσεις μου επικεντρώθηκαν στο προφίλ των πιο γνωστών δραστών που γνώριζαν, των παράνομων μεσαζόντων και φυσικά των υποψήφιων αγοραστών.

Αυτό που μου ξεκαθάρισαν από την αρχή οι δυο «ειδικοί» είναι ότι «οι πραγματικά πλούσιοι δεν κλέβουν, απλά αγοράζουν…». Οταν στις κλοπές δεν ανακατεύονται οργανωμένες σπείρες, το προφίλ του μοναχικού δράστη, μου τόνισαν, είναι μακριά από τα καθιερωμένα κλισέ της αστυνομικής λογοτεχνίας. «Είναι το πιο ρευστό και άχρωμο πρόσωπο που μπορείς να φανταστείς. Μπορεί να είναι ένας γαλατάς, ένας ράφτης ή μια καθαρίστρια». Είναι πρόσωπα που δένονται ψυχολογικά με αντικείμενα αξίας, όχι μόνο πίνακες, αλλά και κοσμήματα, ρολόγια, μπαστούνια, δερμάτινα, όπλα-αντίκες κ.ά. Και όλα αυτά, ή κάποια από αυτά, αποτελούν ένα τείχος προστασίας της ίδιας τους της ζωής, υποκατάστατα ίσως μιας ανθρώπινης παρουσίας που στερήθηκαν. Κάποιοι έχουν στοιχειώδεις γνώσεις για τα μεγάλα ρεύματα της ζωγραφικής αλλά τίποτα το εξαιρετικό, έχουν όμως «μάτι», ξεχωρίζουν το όμορφο, το πρωτότυπο, το σπάνιο. Φυσικά, αν βρεθούν σε δεινή οικονομική θέση (συνήθως στα γεράματα), μπορεί να εκποιήσουν «κάτι» στη μαύρη αγορά και τότε είναι κοντά στο στραβοπάτημα και στη σύλληψη.

Η αποκάλυψη από την αστυνομία του φτωχού γάλλου ηλεκτρολόγου που έκρυβε στο διαμέρισμά του πάνω από 180 πίνακες και σχέδια του Πικάσο επιβεβαιώνει, σε γενικές γραμμές, τα λόγια των «ειδικών», όπως και το σενάριο της ελληνικής κλοπής με τον «φιλότεχνο ελαιοχρωματιστή», που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας. Μπορεί βέβαια αύριο αυτό να ανατραπεί, μα για την ώρα ο φερόμενος ως δράστης της ληστείας στα μάτια μου έχει τη χάρη, την ειρωνεία και τη ματαιοδοξία ενός λογοτεχνικού ήρωα. Εχει κάτι από τη μοίρα του καλλιτέχνη, όπως θα έγραφε και ο Μπαλζάκ, «ένα πάθος γεμάτο τόλμη και συστολή, αόριστες πεποιθήσεις και σίγουρες απογοητεύσεις». Θα λυπηθώ πραγματικά αν αποδειχθεί μέλος μιας διεθνούς σπείρας που «εξάγει» έργα στο Χονγκ Κονγκ.

Ο Νίκος Δαββέτας είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα «Αντρες δίχως άντρες» κυκλοφορεί από τις εκδ. Πατάκη