Ουφολογίες

Τελικά, το υπαρξιακό ερώτημα που θα μπορούσε να γκρεμίσει θρησκείες, συστήματα πεποιθήσεων, ίσως και κάποια επιστημονικά κεκτημένα αιώνων, δεν απαντήθηκε πραγματικά στην πολυαναμενόμενη έκθεση του Πενταγώνου για «μη αναγνωρισμένα εναέρια φαινόμενα» (UAP). Από τα περίπου 144 περιστατικά που καταγράφηκαν από το 2004 ως το 2021, μόλις ένα μπόρεσε να εξηγηθεί: ήταν ένα τεράστιο ξεφούσκωτο μπαλόνι. Η έκθεση όμως καταρρίπτει τη θεωρία πως τα UFO αποτελούν κομμάτι μυστικών στρατιωτικών προγραμμάτων των ΗΠΑ, αλλά αφήνει ανοιχτά άλλα ενδεχόμενα, από ατμοσφαιρικά φαινόμενα ως τις μυστικές τεχνολογίες της Κίνας και της Ρωσίας. Η ύπαρξη των εξωγήινων δεν επιβεβαιώνεται. Αλλά ούτε και αποκλείεται. Ενα είναι όμως σίγουρο: δεν γνωρίζουμε και δεν κατανοούμε αρκετά.

Από γελοίο αντικείμενο θεωριών συνωμοσίας «ουφολόγων», τα UFO μετατρέπονται έτσι σε πραγματικό θέμα εθνικής ασφάλειας, όπως γράφει η έκθεση. Η τάση του Πενταγώνου τα τελευταία χρόνια να δημοσιεύει και να επιβεβαιώνει την αυθεντικότητα τέτοιων θεμάτων στοχεύει στην αφαίρεση του στίγματος που συνδέεται με την έρευνά τους, προτρέποντας εκείνους που τα παρατηρούν να τα αναφέρουν. Αντί να νομιμοποιήσει την αβεβαιότητα και την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα, η έκθεση μπορεί να έχει και αντίθετο αντίκτυπο: να αναζωπυρώσει όχι μόνο τις θεωρίες συνωμοσίας, αλλά και την ιδέα πως εδώ και 70 χρόνια, από το 1947 που παρατηρείται το πρώτο φαινόμενο στο Ρόσγουελ στο Νέο Μεξικό, το κράτος ψεύδεται και χειραγωγεί την κοινή γνώμη.

Από τις αρχές του Ψυχρού Πολέμου οι αμερικανικές υπηρεσίες έδιναν ελλιπείς εξηγήσεις για τα φαινόμενα αυτά, βαδίζοντας σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ διαφάνειας και τροφοδοσίας θεωριών συνωμοσίας για να καλύψουν την ύπαρξη απόρρητων στρατιωτικών προγραμμάτων. Το UFO του Ρόσγουελ ήταν στην πραγματικότητα στρατιωτικό αερόστατο για την κατασκοπεία του σοβιετικού πυρηνικού προγράμματος. Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Ρόμπαραζ, ιστορικό της CIA, περίπου 50% των UFO που εθεάθησαν τη δεκαετία του 1950 είχαν να κάνουν με μυστικά στρατιωτικά σχέδια. Από την άλλη, έγγραφα της CIA αποκαλύπτουν τον φόβο πως οι Σοβιετικοί θα στόχευαν να παραπληροφορήσουν τους ουφολόγους ή πως η KGB θα διείσδυε στις ομάδες αυτές για να αποσπάσει στρατιωτικές πληροφορίες.

Η ιστορική μυστικότητα συνεχίζει να πυροδοτεί θεωρίες συνωμοσίας. Παράλληλα, η πρωτοφανής (αλλά μερική) διαφάνεια των αμερικανικών πληροφοριών προς το ευρύ κοινό πάνω σε αυτό το θέμα συμβαίνει σε ένα κλίμα τεράστιας παραπληροφόρησης: από την πανδημία και τα εμβόλια μέχρι τις «κλεμμένες εκλογές» και την QAnon, η σύνθετη και εξελισσόμενη πραγματικότητα επιχειρείται να «εξηγηθεί» με ολοένα και περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας. Επίσης η πόλωση της αμερικανικής κοινωνίας πυροδοτεί τη δυσπιστία προς τους πολιτικούς, τους θεσμούς και τους ειδήμονες, αποτρέποντας συχνά την αποδοχή των κυβερνητικών πηγών. Για να έχει αντίκτυπο η κυβερνητική διαφάνεια στην κοινή γνώμη για ένα τόσο αμφιλεγόμενο αλλά σημαντικότατο ζήτημα ασφαλείας, είναι απαραίτητος ένας σοβαρός δημόσιος διάλογος, πολιτικός και δημοσιογραφικός, που δεν υποκύπτει στους φθηνούς εντυπωσιασμούς και δεν κρύβει την αλήθεια των επιστημονικών αβεβαιοτήτων – πριν το βάλει κάποιος Τραμπ στην ατζέντα του…

Η Βασιλική Μαλούχου είναι πτυχιούχος και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού με ειδίκευση στις ευρω-αμερικανικές σχέσεις.