Στο μάτι του λιβυκού κυκλώνα

Στα μέσα Μαρτίου, η Νάιλα Μοχάμεντ ελ Μανγκούς έγραψε Ιστορία: έγινε η πρώτη γυναίκα υπουργός Εξωτερικών της Λιβύης, στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας του μεταβατικού πρωθυπουργού Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, μόλις η πέμπτη γυναίκα που αναλαμβάνει το αξίωμα αυτό στον αραβικό κόσμο. Δύο μήνες μετά, ωστόσο, η αμερικανοσπουδαγμένη Μανγκούς δέχεται πιέσεις να παραιτηθεί και υβριστικές επιθέσεις. Ο λόγος; Το γεγονός ότι ζήτησε, παρουσία του τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, την αποχώρηση των τουρκικών δυνάμεων και μισθοφόρων από τη Λιβύη. Η κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν στις 4 Μαΐου στην Τρίπολη Μανγκούς και Τσαβούσογλου θύμισε σε αρκετούς στην Ελλάδα τη θρυλική πια αντιπαράθεση ανάμεσα στον έλληνα και τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών στη διάρκεια της κοινής συνέντευξης Τύπου που είχαν παραχωρήσει στην Αγκυρα στα μέσα Απριλίου – δεν είχε βέβαια ούτε την ένταση ούτε τη διάρκειά της, είχε όμως τον Τσαβούσογλου σε δύσκολη θέση για μία ακόμα φορά. Η λίβυα υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε «τον σημαντικό ρόλο της Τουρκίας στην κατάπαυση των μαχών και τη σταθεροποίηση της εκεχειρίας» στη χώρα της, καλώντας παράλληλα την Αγκυρα «να κάνει βήματα στην κατεύθυνση της πλήρους εφαρμογής των συμπερασμάτων της διάσκεψης του Βερολίνου και των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας». «Καλούμε την Τουρκία να συνεργαστεί μαζί μας για να τερματιστεί η παρουσία ξένων δυνάμεων και μισθοφόρων στη Λιβύη», δήλωσε.

Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας αντέτεινε όλα τα γνωστά τουρκικά επιχειρήματα: «Δεν πρέπει να εξισώνεται η νόμιμη τουρκική παρουσία στη Λιβύη… με τους ξένους μισθοφόρους που πολεμούν για χρήματα», η συνεργασία μεταξύ Αγκυρας και Τρίπολης ήταν εκείνη που «απέτρεψε τη βύθιση της Λιβύης στον εμφύλιο πόλεμο», που «άνοιξε τον δρόμο για την εκεχειρία και τη συγκρότηση μιας νέας πολιτικής εκτελεστικής εξουσίας». Στο φόντο, παρέμεινε, φυσικά, το (παράνομο) μνημόνιο που είχε υπογράψει η Τουρκία το 2019 με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) του Φαγέντ αλ Σάρατζ για τη δικαιοδοσία των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο η Αγκυρα παλεύει να διατηρηθεί πάση θυσία και ο Ντμπεϊμπά υπερασπίζεται με μικρότερο ή μεγαλύτερο ενθουσιασμό – ανάλογα με το ακροατήριό του.

Τα ίδια επιχειρήματα επανέλαβε ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών λίγες ημέρες αργότερα σε μια κοινή συνέντευξη Τύπου με τον γερμανό ομόλογό του Χάικο Μάας. Επισήμως, η Αγκυρα συμφωνεί να φύγουν τα ξένα στρατεύματα από τη Λιβύη, εξαιρεί όμως τα δικά της, υποστηρίζοντας αφενός πως αυτά βρίσκονται στη χώρα για την εκπαίδευση των λιβυκών δυνάμεων ασφαλείας, βάσει συμφωνίας με την GNA, αφετέρου πως η τουρκική στρατιωτική παρουσία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση μιας ισορροπίας μεταξύ Τρίπολης και Βεγγάζης: οι υποστηριζόμενες από τα ΗΑΕ, τη Ρωσία και την Αίγυπτο δυνάμεις του στρατάρχη Χαφτάρ, που κόντεψαν να καταλάβουν την Τρίπολη την άνοιξη του 2019, στηρίζουν μεν επισήμως τη μεταβατική κυβέρνηση Ντμπεϊμπά, εξακολουθούν ωστόσο να εκπροσωπούν μια απειλή – επιμένει η Αγκυρα – για τη συνεχιζόμενη πολιτική διαδικασία, τη διοργάνωση βουλευτικών και προεδρικών εκλογών στις 24 Δεκεμβρίου.

H Νάιλα Μανγκούς γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Βεγγάζη, αν και η οικογένειά της φέρεται να έχει τις βαθύτερες ρίζες της στη Μισράτα, στη Δυτική Λιβύη. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Βεγγάζης, απέκτησε από αυτό ένα πρώτο μεταπτυχιακό στο Ποινικό Δίκαιο. Η εξέγερση κατά του Μουαμάρ Καντάφι τη βρήκε επικεφαλής μιας μονάδας του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου της Λιβύης – του «πολιτικού προσώπου της επανάστασης» – που ενέπλεκε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Κατόπιν, μετά την πτώση του λίβυου δικτάτορα, η Μανγκούς έφυγε στις ΗΠΑ με υποτροφία του Ιδρύματος Fulbright, απέκτησε ένα δεύτερο μεταπτυχιακό από το Πανεπιστήμιο Eastern Mennonite της Βιρτζίνια, κατόπιν διδακτορικό στην ανάλυση και διευθέτηση συρράξεων από το Πανεπιστήμιο George Mason. Εργάστηκε για κάποιο διάστημα στο Κέντρο για τις Παγκόσμιες Θρησκείες, τη Διπλωματία και τη Διευθέτηση Συρράξεων στο Αρλινγκτον της Βιρτζίνια καθώς και για το Ινστιτούτο Ειρήνης των ΗΠΑ και στα μέσα Μαρτίου, μετά την ευόδωση του ενδολιβυκού διαλόγου που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, έγινε μία από τις πέντε γυναίκες του 31μελούς υπουργικού συμβουλίου της κυβέρνησης εθνικής ενότητας – αν και o Ντμπεϊμπά είχε δεσμευτεί πως ένα 30% θα ήταν γυναίκες.

Η Μανγκούς βρίσκεται σήμερα κατηγορούμενη ότι δεν επέκρινε την παρουσία στη Λιβύη ρώσων μισθοφόρων από την ομάδα Wagner – η οποία σχετίζεται με τον Χαφτάρ -, όπως έκανε με την παρουσία των τουρκικών δυνάμεων, κάποιοι μάλιστα καταγγέλλουν πως υποστηρίζει τον στρατάρχη και τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) του. «Είναι μοχθηρή, ελεεινή και υπηρετεί το σιωνιστικό σχέδιο», διακήρυξε ο Σαντίκ αλ Γκαριάνι, ένας ακραίος λίβυος ισλαμιστής ιμάμης που ζει στην Τουρκία, στον τηλεοπτικό σταθμό που διατηρεί, τον Al Tanasuh. Στην Τρίπολη, μια πολιτοφυλακή εισέβαλε το περασμένο Σάββατο σε ένα ξενοδοχείο όπου πραγματοποιεί συναντήσεις το τριμελές μεταβατικό Προεδρικό Συμβούλιο της Λιβύης ρωτώντας πού βρίσκεται η Μανγκούς και κάνοντας έρευνες σε αυτοκίνητα – αξιωματούχος του Συμβουλίου, βέβαια, υποτίμησε το συμβάν λέγοντας πως κανείς από τους εισβολείς δεν ήταν οπλισμένος και κανείς δεν χρησιμοποίησε βία. Οι υποστηρικτές της υπουργού Εξωτερικών επισημαίνουν πως ζήτησε την αποχώρηση όλων των ξένων δυνάμεων και των μισθοφόρων, προειδοποιούν πως το δηλητήριο που εισπράττει – εκδήλωση της άρνησης πολλών να δεχθούν την παρουσία γυναικών στα υψηλότερα κλιμάκια της λιβυκής πολιτικής – θέτει σε κίνδυνο τη ζωή της. Προς υπεράσπισή της έσπευσε και ο αμερικανός πρεσβευτής στη Λιβύη Ρίτσαρντ Νόρλαντ: στα πάντα ασταθή και επικίνδυνα εδάφη της Λιβύης δεν είναι βέβαιο ότι της έκανε καλό.