Ο πατέρας του εμβολίου BioNTech

Με τον κορωνοϊό δεν είχαν καμία σχέση. Ο Ουγκούρ Σαχίν και η σύζυγός του Εζλεμ Τούρετσι, ιδρυτές της εταιρείας βιοτεχνολογίας BioNTech RNA Pharmaceuticals με έδρα το Μάιντς, ήταν αφοσιωμένοι στην αντικαρκινική έρευνα. Μέχρι τον Ιανουάριο του 2020, όταν διάβασαν έκθεση για τη μόλυνση με τον ιό Covid-19 οικογένειας που είχε επισκεφτεί την επαρχία Ουχάν της Κίνας. Στράφηκαν αμέσως στην αξιοποίηση της τεχνολογίας mRNA για την ανάπτυξη εμβολίου. Και έγιναν η προσωποποίηση της ελπίδας για την απαλλαγή του κόσμου από την πανδημία του κορωνοϊού.

«Είναι υπέροχο το συναίσθημα, όταν μπορείς να βοηθήσεις. Είμαι γιατρός, όπως και η γυναίκα μου. Μία σημαντική διάσταση στην έρευνά μας είναι πώς θα φτάσουν τα επιτεύγματα της επιστημονικής έρευνας στον άνθρωπο», λέει ο Σαχίν στους ξένους ανταποκριτές της ένωσης VAP στο Βερολίνο. «Ηταν και για μένα απροσδόκητη εξέλιξη, με ένα εμβόλιο για τον κορωνοϊό που χρησιμοποιείται σε ολόκληρο τον πλανήτη, να έχει η έρευνά μας τέτοια εμβέλεια» συμπληρώνει.

Το εμβόλιο είναι από τη φύση του μία μάλλον απρόσωπη διαδικασία. Αλλο τόσο χαίρεται ο Σαχίν με μηνύματα που παίρνει από γιαγιάδες που μπορούν να αγκαλιάσουν πάλι τα εγγόνια τους, από οικογένειες που μπορούν να ξανασμίξουν. Και το σημαντικότερο: σώζονται ζωές ανθρώπων. Ολα αυτά τα εισπράττει καθημερινά. Αλλά παραμένει προσηλωμένος στην αποστολή του. «Είναι», λέει, «όπως όταν οδηγείς αυτοκίνητο με μεγάλη ταχύτητα και δεν πρέπει να αποσπάται η προσοχή σου».

Ο 56χρονος καθηγητής πειραματικής ογκολογίας στο πανεπιστήμιο του Μάιντς εξηγεί με απλά λόγια πως το εμβόλιο της BionTech αρχίζει να προστατεύει από τη 12η ημέρα μετά την πρώτη δόση και δίνει τη μέγιστη προστασία 95% επτά ημέρες μετά τη δεύτερη δόση. Τα στοιχεία από το Ισραήλ ανεβάζουν τα ποσοστά στο 96%. Τα δεδομένα μέχρι στιγμής δείχνουν ότι έπειτα από έξι μήνες η προστασία υποχωρεί στο 91%, ενώ έπειτα από οκτώ μήνες η υποχώρηση επιταχύνεται αισθητά. Απαραίτητη είναι τότε μία τρίτη δόση που ανεβάζει το ποσοστό προστασίας κοντά στο 100%. «Αυτό σημαίνει ότι η τρίτη δόση του εμβολίου θα πρέπει να γίνει το αργότερο έπειτα από 9 μήνες, από εκεί και μετά εκτιμώ ότι θα χρειαζόμαστε κάθε χρόνο μια αναμνηστική δόση του εμβολίου», λέει ο Σαχίν.

Η αντικαρκινική έρευνα, που ήταν το αντικείμενο της εταιρείας του BioNTech για πάνω από 12 χρόνια, όχι μόνον θα συνεχιστεί αλλά θα επιταχυνθεί. «Η θετική παράμετρος του εμβολίου για τον κορωνοϊό είναι η απόδειξη ότι η τεχνολογία μας λειτουργεί πολύ καλά και ο κόσμος την εμπιστεύεται», λέει ο Σαχίν. Η έρευνα είχε στηριχθεί από επενδυτές με 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ. Τώρα αρχίζουν να εισρέουν έσοδα, αλλά αυτά θα επενδυθούν εξ ολοκλήρου στην έρευνα. «Είναι μόνον η αρχή. Το εμβόλιο είναι μία ιατρική, φαρμακευτική επιτυχία. Τα επόμενα 10-20 χρόνια θα δούμε πολλά σκευάσματα που θα βασίζονται σε αυτήν την τεχνολογία», λέει ο Σαχίν.

Η απελευθέρωση της πατέντας του εμβολίου για τον κορωνοϊό έγινε πρώτο θέμα μετά την αλλαγή στάσης των ΗΠΑ και τη σχετική πρόταση του αμερικανού προέδρου Τζο Μπάιντεν. Ο Σαχίν είχε τοποθετηθεί νωρίτερα επ’ αυτού με επιχειρήματα που δεν σχετίζονται με την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά με τα επιστημονικά και πρακτικά δεδομένα. Ολοι θέλουν το εμβόλιο και ζητούμενο είναι να επιταχυνθεί η παραγωγή εμβολίων. Το πρόβλημα αυτό δεν λύνεται με διάθεση της πατέντας, η οποία στηρίζεται σε εμπειρία τουλάχιστον μιας 20ετίας, λέει. Μόνον για να μεταφερθεί η τεχνογνωσία σε κάποιον άλλο απαιτείται πάνω από ένας χρόνος μέχρι την παραγωγή του εμβολίου. Ο Σαχίν και η BioNTech επέλεξαν άλλο δρόμο. «Εχουμε πάνω από 30 εταίρους μέχρι στιγμής με τους οποίους συνεργαζόμαστε, διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε να φτάσουμε τα 3 δισ. δόσεις εμβολίου. Μεταξύ αυτών είναι μεγαθήρια της φαρμακοβιομηχανίας, όπως οι Sanofi και Novartis, αλλά και μικρότερες εταιρείες που προμηθεύουν πρώτες ύλες.

«Η απελευθέρωση της πατέντας δεν είναι λύση», λέει ο Σαχίν. Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί, είναι μία άναρχη παραγωγή εμβολίων χωρίς εγγύηση της ποιότητας. «Το εμβόλιο που θα φτάσει στην Αφρική πρέπει να είναι το ίδιο με το εμβόλιο της Ευρώπης. Δεν θέλουμε ένα εμβόλιο μειωμένης ποιότητας στην Αφρική», λέει ο Σαχίν. Για αυτό είναι σε συνομιλίες με οργανισμούς, για να δοθούν άδειες παραγωγής εμβολίου μόνον σε πιστοποιημένες εταιρείες.

Οι γονείς του μετανάστευσαν στη Γερμανία, γκασταρμπάιτερ στη Ford, όταν ο Σαχίν ήταν τεσσάρων ετών. «Είχα τύχη στη ζωή μου», λέει. Εφτασε στο πανεπιστήμιο και ήταν πάντα προσηλωμένος σ’ αυτό που τον ενδιέφερε: την έρευνα. Συμμετείχε σε ερευνητικά προγράμματα, πήρε κρατικές ενισχύσεις για την έρευνά του. Με το εμβόλιο για τον κορωνοϊό, η μετοχή της BioNTech είχε άνοδο 250% μέσα σε έναν χρόνο. Ο Ουγκούρ Σαχίν με 17,3% της εταιρείας μπήκε στο κλαμπ των πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο. Στη λίστα του Bloomberg, με 5,1 δισ. δολάρια κατέχει την 493 θέση, ενώ στη Γερμανία την 34η θέση. «Δεν μπορώ να πω ότι χρειάστηκε να δώσω μάχη κόντρα σε κάποιο σύστημα», λέει, «ως ερευνητής είμαι ούτως ή άλλως προνομιούχος, το κράτος στη Γερμανία χρηματοδοτεί την έρευνα». Μέσα από την προσωπική του εμπειρία είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι «στη Γερμανία, εάν κάποιος έχει μια ιδέα και πιστεύει σ’ αυτήν, μπορεί να πετύχει».