Νόμιμη άμυνα

Η «άμυνα» είναι ένας όρος που θεσπίζεται στα άρθρα 22-24 του Π. Κ., δυστυχώς όμως δεν έχει ιδιαίτερη πρακτική εφαρμογή στην ελληνική νομολογία. Σπάνια γίνονται αποδεκτές ενστάσεις των κατηγορουμένων από τα δικαστήρια που βασίζονται στην άμυνα.

Με απλά λόγια άμυνα είναι η αναγκαία προσβολή του επιτιθεμένου από άτομο που υπερασπίζεται τον εαυτό του ή άλλον από άδικη επίθεση κατά τον χρόνο όμως που γίνεται η επίθεση και όχι μεταγενέστερα.

Αυτή η πράξη προσβολής του αμυνόμενου δεν θεωρείται άδικη πράξη και δεν τιμωρείται από τα δικαστήρια. Η άμυνα βασικά είναι μια ανθρώπινη και φυσική αντίσταση του ανθρώπου που αμύνεται εναντίον ενός ατόμου που προβαίνει σε μια άδικη επίθεση εναντίον του ή εναντίον οποιουδήποτε άλλου. Αποτελεί πρακτική εφαρμογή της αρχής ότι το δίκαιο δεν μπορεί να υποχωρεί μπροστά στο άδικο.

Ο αμυνόμενος για να έχει το προνόμιο να μη θεωρηθεί άδικη η πράξη του, η τελευταία πρέπει να έχει αμυντικό χαρακτήρα. Πρέπει να υπάρχουν τα εξής: α) επίθεση από άλλον που να εκτίθεται σε κίνδυνο έννομο αγαθό ορισμένου προσώπου, όπως π.χ. να κινδυνεύει η ζωή, η σωματική ακεραιότητα, περιουσιακά αντικείμενα, β) ο επιτιθέμενος πρέπει να είναι άνθρωπος και όχι ζώο (γιατί τότε δεν έχομε άδικη πράξη), γ) το πρόσωπο κατά του οποίου γίνεται η επίθεση πρέπει να είναι είτε ο ίδιος ο αμυνόμενος είτε οποιοσδήποτε τρίτος και δ) η επίθεση πρέπει να είναι παρούσα, ενεργή και παράνομη.

Ο αμυνόμενος πρέπει να τηρεί το αναγκαίο μέτρο, που κρίνεται από τον βαθμό επικινδυνότητας και έντασης της επίθεσης και το είδος της προσβολής και βεβαίως να μην υπερβεί τα όρια της άμυνας. Ο αμυνόμενος πρέπει να κάνει χρήση των πιο ήπιων μέσων που έχει στη διάθεσή του.

Εάν υπερβεί τα όρια της άμυνας τιμωρείται με μειωμένη ποινή για την υπέρβαση, εφόσον έγινε με δόλο. Ενα παράδειγμα: Ενας δυνατός άνδρας δέχεται επίθεση από έναν μικρόσωμο που προσπαθεί να τον κλέψει μέσω σωματικής αιφνιδιαστικής επίθεσης. Αντί να χρησιμοποιήσει την υπέρτερη σωματική του δύναμη και να αποκρούσει την επίθεση με μια γροθιά χρησιμοποιεί μαχαίρι και τραυματίζει θανάσιμα τον επιτιθέμενο. Εδώ έχομε υπέρβαση άμυνας που τιμωρείται.

Να σημειωθεί ότι ο νόμος προβλέπει ότι αν η υπέρβαση άμυνας έγινε εξαιτίας φόβου ή ταραχής από την επίθεση τότε μένει ατιμώρητη.

Η άμυνα είναι μια φυσική ανθρώπινη αντίδραση σε μια άδικη επίθεση και ένας τρόπος που μπορεί κάποιος να αντιμετωπίσει άμεσα μια επικείμενη κατάσταση. Ουσιαστικά είναι μια αυθόρμητη υπεράσπιση του δικαίου κατά του αδίκου. Μια υπεράσπιση που οφείλουν τα ελληνικά δικαστήρια να της δώσουν περισσότερο χώρο στη νομολογία τους.

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος