Ν’ ανοίξει ο δρόμος της λύσης {LF}και του ειρηνικού μέλλοντος

Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά στην Πενταμερή. Εχουν γίνει και έχουν λεχθεί τόσα πολλά για το Κυπριακό που κάθε νέα του φάση συγκεντρώνει τη δυσπιστία, αν όχι την απαξίωσή μας. Αν πούμε ότι με αυτόν τον φακό αντιμετωπίζεται και η προσεχής Πενταμερής, δεν θα βρισκόμαστε πολύ εκτός πραγματικότητας.

Με αυτό το σκεπτικό είναι πολλοί εκείνοι που βλέπουν την «Πενταμερή συν 1» να προστίθεται στη μακρά αλυσίδα όλων των προηγούμενων αποτυχημένων πρωτοβουλιών.

Ομως, στην προκειμένη περίπτωση υπάρχουν χαρακτηριστικά που πρέπει να τα λάβουμε υπόψη μας.

Και πρώτα απ’ όλα, αυτή και μόνο η σύγκληση της Πενταμερούς έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Οι προηγούμενες συγκλήθηκαν σε καθοριστικές στιγμές της ιστορίας της Κύπρου. Η πρώτη πενταμερής σήμανε την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1959 στο Λονδίνο. Δεύτερη φορά συγκλήθηκε πενταμερής τον Γενάρη του 1964 αμέσως μετά τις διακοινοτικές, για να συζητήσει πια το αβέβαιο μέλλον του κράτους. Τρίτη φορά είχαμε τον Ιούλιο και Αύγουστο του 1974 μετά το πραξικόπημα και την εισβολή. Είχαμε και την παραλίγο τέταρτη στη σειρά πενταμερή στο Κραν Μοντάνα, όπου, κατά τον Μαυρογιάννη φθάσαμε παρά τρίχα σε συμφωνία ή στο παρά πέντε κατά τον Χριστοδουλίδη. Αρα και η σύγκληση της Πενταμερούς του Απρίλη του 2021 αποτελεί ένα μείζον γεγονός, που θα αφήσει τη σφραγίδα στην περαιτέρω πορεία του Κυπριακού. Ποια, όμως, πρέπει να θεωρήσουμε ως ιδιαίτερά της χαρακτηριστικά;

Α. Οι ενδοκυπριακές καταστάσεις

Πρώτο, συγκαλείται χωρίς προηγουμένως τα ενδιαφερόμενα μέρη να συναντηθούν και πολύ περισσότερο να παραγάγουν οποιοδήποτε έργο. Αντίθετα, αν η Πενταμερής εξαρτάτο από ό,τι οι σημερινοί αρχηγοί (όχι ηγέτες) λέγουν ή κάνουν, δεν θα συγκαλείτο ποτέ. Η σύγκληση, λοιπόν, της Πενταμερούς είναι και ένα πιστοποιητικό αναξιότητας στη διαχείριση του προβλήματος από τους κοινοτικούς εκπροσώπους της Κύπρου. Είναι και ένα μήνυμα από τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας ότι τερματίστηκε η περίοδος των αναζητήσεων γύρω από το Κυπριακό κα ότι αυτό που απομένει είναι η λήψη πολιτικών αποφάσεων πάνω σε κάποια κρίσιμα σημεία που τελικά περιλαμβάνονται στις προτάσεις του ΓΓ.

Υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος παράκαμψής τους, μη ομολογημένος. Οι εκπρόσωποι των δύο κοινοτήτων στερούνται και εγκυρότητας. Ο Τατάρ εύκολα αποδεικνύεται ως όργανο της Αγκυρας και με βεβαρημένο ιστορικό εμπλοκής στο σκάνδαλο της Πόλυ Πεκ. Ανάλογος κλονισμός εμπιστοσύνης υπάρχει και για την ελληνοκυπριακή εκπροσώπηση. Το Αλ Τζαζίρα άνοιξε ένα παραπέτασμα που φανέρωσε ένα σύστημα διαφθοράς απροσμέτρητων διαστάσεων, που δεν άφησε ανέπαφο και τον ίδιο τον πρόεδρο.

Ως τρίτος λόγος μπορεί να θεωρηθεί και η εμφανής πια αποστασιοποίηση μιας κρίσιμης μάζας ανθρώπων από τους εκπροσώπους τους. Διαδηλώσεις στον Βορρά και τον Νότο τούς έχουν απογυμνώσει αισθητά από την αντιπροσωπευτική τους ιδιότητα.

Β. Η διεθνής πτυχή

Υπάρχει και η διεθνής διασύνδεση της σημασίας της Πενταμερούς.

1. Η κυπριακή κρίση κρατά σε αναστάτωση την Ανατολική Μεσόγειο, εμπλέκεται με το Λιβυκό και αποκτά διαστάσεις πέραν των ορίων της και των δυνατοτήτων των εκφραστών της.

2. Η άλλη πλευρά της κρίσης με διεθνείς επιπτώσεις είναι η ενέργεια. Η παράταση του Κυπριακού επιτρέπει στην Τουρκία να παρουσιάζεται πότε ως προστάτης των συμφερόντων των Τουρκοκυπρίων και πότε ως διεκδικητής δικαιωμάτων σε οικονομικές ζώνες που η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί δικής της δικαιοδοσίας. Η αντιπαράθεση εμπλέκεται με οικονομικά συμφέροντα μεγάλων εταιρειών και σε προέκταση με τα ευρύτερα συμφέροντα άλλων κρατών.

3. Η διεθνής διάσταση επηρεάζει αρνητικά τις σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία στο Προσφυγικό, στην οικονομία, στη Συρία, τον Καύκασο και σε άλλα κεντροασιατικά προβλήματα.

4. Η κυπριακή κρίση εμπλέκεται και πάλι στον νέο Ψυχρό Πόλεμο που πάει να εξελιχθεί στην περιοχή μας… Η διαμάχη μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας θα επιφέρει νέες δυσκολίες στη διαχείριση και του Κυπριακού προβλήματος.

5. Υπάρχει ακόμη και το Ηνωμένο Βασίλειο που μετά την αποχώρησή του από την ΕΕ θέλει να κάνει αισθητή την επάνοδό του στο προσκήνιο ως δύναμη με τα δικά της συμφέροντα.

Ολα αυτά άμεσα ή έμμεσα θα ευρίσκονται στο τραπέζι της Πενταμερούς.

6. Παρ’ όλες τις κρίσεις που περιοδικά παρουσιάζονται στις σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ αυτές παραμένουν σύνθετες και ισχυρές. Αυτός είναι και ο λόγος που η πολιτική των κυρώσεων δεν βρήκε πρόσφορο έδαφος.

Τι πρέπει να γίνει

Η ελληνοκυπριακή πλευρά τώρα πια δεν έχει παρά να πείσει με συγκεκριμένες προτάσεις ότι πραγματικά επιθυμεί λύση ΔΔΟ. Οι διαφορές που παραμένουν ύστερα από τόσα χρόνια συνομιλιών είναι ελάχιστες. Εκείνο που πια απαιτείται είναι πολιτική βούληση και θάρρος στη λήψη αποφάσεων. Και αυτές αφορούν την πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή των Toυρκοκυπρίων.

Η Ελλάδα μπορεί να συμβάλει στο ξεκαθάρισμα αυτής της γραμμής. Να αντιμετωπίσει το Κυπριακό ως ένα πολιτικό θέμα ανεξαρτησίας, με την εφαρμογή των ψηφισμάτων του ΟΗΕ και όχι εθνικό απομεινάρι ενός χαμένου αλυτρωτισμού. Σε ό,τι αφορά τη λύση, παραπέμπω στις δηλώσεις του Μητσοτάκη που τόνισε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας με την απόφασή 2561 θεωρεί ως μόνη βιώσιμη λύση «τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, με τα γνωστά απαράβατα χαρακτηριστικά: πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στις αποφάσεις, ένα κράτος με διεθνή προσωπικότητα, μια κυριαρχία, μια ιθαγένεια».

Αυτό που απομένει να διαφανεί στην Πενταμερή είναι ο ρόλος της Τουρκίας και κατ’ επέκταση του εξαρτημένου από την Αγκυρα τουρκοκύπριου εκπροσώπου Τατάρ.

Τι να περιµένουµε;

Να περιμένουμε λύση θα ήταν πολύ αισιόδοξο, όμως και πάλι να νομίζουμε ότι παραμένουμε σε στασιμότητα και αυτό είναι εκτός λογικής. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τις θέσεις της κάθε πλευράς αλλά και την έκταση που θα θέλει να παρέμβει ο διεθνής παράγοντας διά μέσου του ΓΓ. Θα υπάρξουν νέες παράμετροι του ΓΓ;

Θα υπάρξουν συνομιλίες με προκαθορισμένη ημερήσια διάταξη και χρονοδιάγραμμα για νέα Πενταμερή; Το σίγουρο είναι ότι η Πενταμερής +1 δε θα είναι χωρίς αποτέλεσμα. Το χειρότερο σενάριο είναι το αδιέξοδο και η στασιμότητα και το καλύτερο η διάρρηξη του αδιεξόδου σε πρώτη φάση και στη συνέχεια η ρύθμιση. Τα φημολογούμενα ΜΟΕ θα έχουν νόημα μόνο αν συνδέονται με τη ρύθμιση, επίλυση του προβλήματος.

Εκείνο που εμείς ως Κύπριοι οφείλουμε να ζητήσουμε είναι η πλευρά μας να τοποθετηθεί με σαφήνεια στα εναπομείναντα προβλήματα για ν’ ανοίξει ο δρόμος της λύσης και του ειρηνικού μέλλοντος για τους ανθρώπους και τον τόπο.

Ο Τάκης Χατζηδημητρίου είναι πρόεδρος της ελληνοκυπριακής πλευράς στη δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή. Πρώην βουλευτής. Από τις εκδόσεις Παπαζήση πρόκειται να κυκλοφορήσει σε λίγες μέρες το βιβλίο του «Κυπριακή Δημοκρατία 1959-1964. Κράτος και παρακράτος. Αιχμάλωτοι ενός χαμένου αλυτρωτισμού»