Κίνδυνος lose-lose στην Πενταμερή

Στην επικείμενη πενταμερή σύνοδο για την Κύπρο (Γενεύη 27-29 Απριλίου) η μεν τουρκική πλευρά προσέρχεται με σχέδιο Συνομοσπονδίας, η δε ελληνική με σχέδιο Ομοσπονδίας. Το τουρκικό σχέδιο Συνομοσπονδίας αποτελεί ουσιαστικά φύλλο συκής στην οριστική διχοτόμηση της Κύπρου σε δύο ανεξάρτητα κράτη, συν το μειονέκτημα μιας πιθανής εναλλασσόμενης τυπικής προεδρίας. Διότι ο θεσμός ενός έστω διακοσμητικού (εναλλάξ  Ελληνοκύπριου και Τουρκοκύπριου) προέδρου της Συνομοσπονδίας θα λειτουργήσει ως διαρκές θεσμικό πρόβλημα αλλά και μηχανισμός παρέμβασης του εκάστοτε τουρκοκύπριου προέδρου-ενεργούμενου της Αγκυρας στην ελληνοκυπριακή συνιστώσα. Η Συνομοσπονδία δηλαδή όχι μόνον θα παγιώσει, θα νομιμοποιήσει και θα επισημοποιήσει την εισβολή και τη διχοτόμηση, αλλά θα είναι ακόμα χειρότερη από τη διχοτόμηση.

Αλλά και η ελληνική πρόταση για Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία αποτελεί ολέθρια προοπτική, και αυτή πολύ χειρότερη από τη διχοτόμηση. Διότι σε αυτή την περίπτωση ο ανά δύο τετραετίες ή πενταετίες τουρκοκύπριος πρόεδρος-ενεργούμενο της Αγκυρας θα διαθέτει και πραγματικές εξουσίες, τις οποίες θα ασκεί καθ’ υπόδειξιν και σύμφωνα με τα γεωπολιτικά συμφέροντα της Τουρκίας. Επίσης ο τουρκοκύπριος πρόεδρος θα συμμετέχει στα Συμβούλια Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης και μάλιστα, όταν θα είναι η σειρά της Κύπρου, θα προεδρεύει στην ΕΕ! Ασύλληπτη επιτυχία της Τουρκίας να μπορεί να ελέγχει με το δικαίωμα του veto και της κυκλικής προεδρίας την ΕΕ, στην οποία δεν μετέχει!

Η Διζωνική εμπεριέχει φυσικά και άλλους εξ ίσου σημαντικούς κινδύνους, όπως τη δυνατότητα μετακίνησης και μετεγκατάστασης Τουρκοκυπρίων (ή Τούρκων που θα πολιτογραφηθούν Τουρκοκύπριοι ή μεταναστών από τη Βόρειο Αφρική και την Εγγύς Ανατολή που θα πολιτογραφηθούν Τουρκοκύπριοι) στον Νότο, που θα αλλοιώσει τη σύνθεση και την πολιτισμική φυσιογνωμία του πληθυσμού και θα δώσει στην Τουρκία τον πολιτικό έλεγχο και του ελληνοκυπριακού ομόσπονδου τμήματος του νησιού.

Εξάλλου, η Διζωνική συμπεριλαμβάνει κοινά θεσμικά όργανα σε ομοσπονδιακό επίπεδο (κοινή βουλή, κοινή κυβέρνηση, κοινές ένοπλες δυνάμεις κ.λπ.). Διερωτάται κανείς πώς θα λειτουργήσουν όλα αυτά σε κλίμα καχυποψίας, με μνήμες εισβολής, κατοχής, δολοφονιών, απαγωγών, αγνοουμένων. Και να μην  υπήρχαν όμως αυτές οι μνήμες, για να λειτουργήσει ένα έστω ομόσπονδο κράτος απαιτείται κάποιο κοινό πολιτισμικό (γλωσσικό, θρησκευτικό, αξιακό, ιστορικό, ψυχικό κ.λπ.) υπόβαθρο, που εδώ απουσιάζει παντελώς.

Επίσης οιαδήποτε λύση δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων και των εποίκων, που όμως οι Τούρκοι αποκλείουν εκ προοιμίου για οποιαδήποτε περίπτωση.

Ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ δήλωσε ότι: «Σκοπός της συνάντησης είναι να προσδιοριστεί εάν υπάρχει κοινό έδαφος για να διαπραγματευθούν τα μέρη μια διαρκή λύση του κυπριακού προβλήματος, εντός ενός προβλεπτού ορίζοντα». Η ελληνική πλευρά, επομένως, δεν δεσμεύεται καταστατικά να βρει κάποια λύση, αλλά να διερευνήσει εάν υπάρχει έδαφος για κάποια λύση. Που προφανώς υπό τις παρούσες συνθήκες δεν υπάρχει.

Ως αφετηρία της συζήτησης στην Πενταμερή, καλό θα ήταν η ελληνική πλευρά να δηλώσει ότι αναγνωρίζει τη μόνη νομικά ισχύουσα νομιμότητα, δηλαδή τη Συνθήκη του Λονδίνου του 1959. Και ότι η συζήτηση θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων-εποίκων και την επιστροφή στη μόνη αποδεκτή μονιμότητα, δηλαδή στην κυρίαρχη, ενιαία και αδιαίρετη Κυπριακή Δημοκρατία, στην οποία οι γηγενείς Τουρκοκύπριοι θα είναι ισότιμοι (και όχι μειονοτικοί) πολίτες με πλήρη δικαιώματα.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης*

* Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το βιβλίο του «Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ο πολιτικός, ο διανοούμενος και η εποχή του»