Εβδομάδα Γκαγκάριν

Πολλά τα δημοσιεύματα της εβδομάδας για τον «πορθητή του Διαστήματος», όπως τον ονόμασε ο Τύπος της εποχής. Στο κέλυφος της πανοπλίας που τον έκλεισαν, όμως, κρυβόταν ένας σεμνός πατριώτης, ένας μικρόσωμος νεαρός με μόλις 1,57 ύψος, γαλανά μάτια και ένα καλοσυνάτο χαμόγελο.

Η πατρίδα του πάντοτε ήξερε να ξεχωρίζει τα ταλέντα της από την παιδική τους ηλικία. Ο Γιούρι Αλεξέγεβιτς Γκαγκάριν ήταν το τρίτο ανάμεσα στα τέσσερα παιδιά μιας οικογένειας μαραγκού που ζούσε στο χωριό Κλούσινο της επαρχίας Σμολένσκ. Η μητέρα του Αννα Τιμοφέεβνα τον έκανε να αγαπήσει τα γράμματα από μικρός, αν και την παρακολούθηση της μελέτης του την είχε αναθέσει σε μια από τις δύο μεγαλύτερες κόρες της. Τον μικρό Γιούρι, που τις λάτρευε, θα τον συντρόφευε για πάντα η σκηνή του εκτοπισμού των δύο αδελφών του από τους ναζί στα χιτλερικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, όπως και η εικόνα τους όταν επέστρεψαν στην πατρίδα τους μοιάζοντας με πραγματικά φαντάσματα. Ο φλογερός πατριώτης, όταν δεχόταν να πετάξει στο Διάστημα σε μια περίοδο που ο Ψυχρός Πόλεμος με την πυραυλική κρίση της Κούβας βρισκόταν στο απόγειό του, είχε καλά κρυμμένη μέσα του την εικόνα εκείνη και ήταν βαθιά πεπεισμένος ότι με εκείνο της το εγχείρημα η πατρίδα έκανε ένα βήμα προς την παγκόσμια ειρήνη. Οι τεχνικοί της αεροπορικής βάσης Μπαϊκονούρ, όταν το «Βοστόκ Ι» εγκατέλειπε τη Γη στις 12 Απριλίου 1961, κρατώντας επαφή μαζί του με χρήση του κωδικού της ελληνικής λέξης «Κέδρος», κατέγραψαν τη φωνή του. Τον άκουγαν να τραγουδάει ένα πατριωτικό τραγούδι που έγραψε το 1951 ο Σοστακόβιτς σε στίχους του Γκεβγκένι Ντολμάτοφσκι: «Η μητέρα πατρίς ακούει, η μητέρα πατρίς γνωρίζει πού ακριβώς ο γιος της πετάει στον ουρανό…».

Επιστρέφοντας στη Γη, ο Γκαγκάριν αποθεώθηκε. Κάνοντας αρχή με την έδρα του ΟΗΕ στη Ν. Υόρκη, ξεκίνησε παγκόσμια περιοδεία επισκεπτόμενος πολλές χώρες της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής. Στην Αγγλία έγινε δεκτός από τη βασίλισσα Ελισάβετ στο Μπάκιγχαμ. Στη χώρα μας, όμως, σε μια κίνηση που δεν έχει καμία σχέση με την ελληνική φιλοξενία, ο αντιβασιλέας και διάδοχος Κωνσταντίνος… δεν καταδέχθηκε να τον συναντήσει και να του σφίξει το χέρι και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής τον υποδέχθηκε στο πολιτικό του γραφείο. Ο δήμαρχος της Αθήνας Τσουκαλάς τον έχρισε επίτιμο δημότη της πόλης. Το ΥΠΕΞ του διέθεσε σκοπίμως τριμελή αντιπροσωπεία χαμηλόβαθμων διπλωματικών να τον συνοδεύει.

Η πρωτεύουσα γέμισε με κόσμο που διαδήλωνε με συνθήματα «Ειρήνη, δημοκρατία και απελευθέρωση των κρατουμένων», ανάμεσά τους και του ήρωα Μανώλη Γλέζου. Μια γυναίκα, όταν ο Γκαγκάριν επισκέφθηκε τον Ιερό Βράχο, του φώναξε στα ρωσικά και χάθηκε μέσα από την οπή του βράχου που διέφυγε ο φυλακισμένος ήρωας που τόλμησε να ντροπιάσει τη χιτλερική σημαία την ανοιξιάτικη βραδιά στις 30 Μαΐου του 1941.

Η ζωή του Γκαγκάριν θα ήταν σύντομη. Επτά χρόνια αργότερα, την ημέρα των γενεθλίων του, στις 9 Μαρτίου χάθηκε πιλοτάροντας σε δοκιμαστική πτήση ένα MIG-15. Ηταν μόλις 34 ετών. Οι ιστορίες συνωμοσίας στάθηκαν αφορμή να ανοίξει πολλές φορές ο φάκελος με τα απόρρητα έγγραφα. Τον άνοιξε και ο Πούτιν το 2007. Ουδέν το ανακοινώσιμο, αλλά τα συντρίμμια του αεροσκάφους ακόμα φυλάσσονται κλειστά σε εγκαταστάσεις της KGB.

Η Φωτεινή Τομαή είναι πρέσβης επί τιμή, ιστορικός και συγγραφέας