Ο αυτεξούσιος πρόεδρος

Στην πρώτη του συνέντευξη μετά το συνταγματικό δημοψήφισμα του 2017, ο τούρκος πρόεδρος ανέφερε πως δεν προχωρά στην εγκαθίδρυση ενός συστήματος που θα του ανήκει. Προχώρησε δε στη σχετική τεκμηρίωση, επισημαίνοντας πως ο ίδιος είναι θνητός και μπορεί ανά πάσα στιγμή να πεθάνει. Η άβολη αλήθεια είναι πως αποδέχεται μόνο τη βιολογική και όχι την πολιτική του θνητότητα. Μάλιστα, ήταν το αποτυχημένο πραξικόπημα που του έλυσε τα χέρια προκειμένου να αποφύγει το πολιτικά μοιραίο. Δηλαδή, πιο αργά ή πιο γρήγορα, να υποστεί τη λογική φθορά που επιφέρει η μακρόχρονη διακυβέρνηση μιας δημοκρατικής χώρας από το ίδιο κόμμα.

Με την ανελεύθερη Τουρκία και το κράτος δικαίου σε τροχιά ελεύθερης πτώσης, ο πρόεδρός της επιτάχυνε την πορεία προς τον αυταρχισμό και συνειδητά προέκρινε την υιοθέτηση ενός τριτοκοσμικού μοντέλου διακυβέρνησης. Με τα όποια ψήγματα θεσμικών αντίβαρων εξισορρόπησης να λειτουργούν βαριά απονευρωμένα. Κοντολογίς, το καθαρό μήνυμα που εξέπεμψε ο Ερντογάν ήταν η ανάγκη του να ακολουθήσει τον πλέον ασφαλή δρόμο για τη συγκέντρωση ακόμα περισσότερης εξουσίας. Σήμερα, ο πάλαι ποτέ δεινός τακτικιστής έχει πέσει θύμα τόσο της επιτυχίας του όσο και της συνειδητής απόφασης να ακολουθήσει το αβέβαιο μονοπάτι των αυταρχικών ηγετών. Επιβεβαιώνοντας μια παλιά παραδοχή του ως προς την εργαλειακή προσέγγιση της δημοκρατίας. Δηλώνοντας πως η δημοκρατία είναι όπως μια βόλτα με το λεωφορείο. Μόλις φτάσεις στον προορισμό σου, αποβιβάζεσαι.

Να όμως που στο λεωφορείο ανέβηκε και ο Μάριο Ντράγκι. Ανήκοντας σε μια ισχνή μειοψηφία που όρθωσε ευρωπαϊκό ανάστημα στο πλαίσιο της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη έναντι της Γερμανίας. Ισως να μην έχει ακόμη εξοικειωθεί με τα βαριά και ανθυγιεινά της γεωπολιτικής αλλά παραμένει άριστος γνώστης των συμβολισμών στην πολιτική επικοινωνία. Δεν περιμέναμε να είναι λιγότερο ευθύς, κρυστάλλινος και πάνω από όλα Ευρωπαίος έναντι του τούρκου ηγέτη.

Υπενθυμίζοντας τη βασική αποστολή της Δύσης για τα χρόνια που έρχονται. Να πετύχει γεωπολιτικές συνεννοήσεις απέναντι σ’ ένα διεθνές σύστημα σε μετάβαση που δοκιμάζει τις συλλογικές ικανότητες αντίδρασης εκ μέρους των ώριμων δημοκρατιών και των πολιτικών τους συστημάτων. Με τους αυταρχικούς ανά τον κόσμο, να έχουν αναβαθμίσει τη θέση τους από κοινού με τις τάσεις που εκπροσωπούν σε γεωπολιτικό επίπεδο. Εξισορροπώντας την -μεταξύ σοβαρού και αστείου – παρατήρηση του προέδρου Ομπάμα πως το μόνο που χρειάζεται στη Μέση Ανατολή είναι ορισμένους έξυπνους αυταρχιστές.  Αν και ο δρόμος παραμένει δύσβατος, η δήλωση του ιταλού πρωθυπουργού προκάλεσε ένα ανακουφιστικό διάλειμμα ανάκτησης της υπονομευμένης ευρωπαϊκής αυτοπεποίθησης και επιστροφής στον πυρήνα του αξιακού της παραδείγματος. Η διαβρωτική επίδραση των ερντογανικών πολιτικών λειτουργεί ως υπηρεσία αφύπνισης έναντι της  προάσπισης των συλλογικών κατακτήσεων της Ενωσης. Διαχωρίζοντας τους λαούς από τα καθεστώτα. Στέλνοντας ένα ανόθευτο μήνυμα δημοκρατικής ανάτασης στο φιμωμένο κομμάτι της τοξικά διχασμένης τουρκικής κοινωνίας.

Καταληκτικά, το ζήτημα εξακολουθεί να αφορά το τι εμείς είμαστε και προβάλουμε. Σηκώνοντας το γάντι, ο φιλοευρωπαϊστής Ντράγκι επιβεβαιώνει τον Ζακ Ντελόρ. Δεν υπάρχει μέλλον χωρίς μνήμη. Μένει να αποδειχθεί εάν ο αυτεξούσιος Ερντογάν δεν θα διαπράξει το σφάλμα – όντας θνητός – να δαγκώσει περισσότερα απ’ όσα μπορεί να μασήσει. Πλέον, η ανθρώπινη φύση αποτελεί το μεγαλύτερο μειονέκτημά του.

Ο  Σωτήριος Κ. Σέρμπος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ερευνητής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)