Το μίσος και οι «μισοί»

Και με το μίσος περνάει ο καιρός. Με αυτήν τη φράση αρχίζει το μυθιστόρημα του Μάνου Ελευθερίου «Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές», το οποίο αναφέρεται στο (κατά τη φαντασία του συγγραφέα) «μετά» τη δολοφονία της κορυφαίας ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη από την Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών τον Δεκέμβριο του 1944. Τα περισσότερα χρόνια της ζωής του – και πολλά χρήματα που δεν του περίσσευαν – είχε ξοδέψει ο Ελυθερίου για την έρευνα αυτής της υπόθεσης. Με επιμονή, υπομονή, προσήλωση και ένα πάθος που τον έκανε να αντιλαμβάνεται αυτήν την ιστορία ως, περίπου, ιερή αποστολή.

Κάποτε τον ρώτησα τι ήταν αυτό το τόσο γοητευτικό στην προσωπικότητα της Παπαδάκη που τον είχε συνεπάρει και είχε κάνει την υπόθεσή της υπόθεση της δικής του ζωής. «Είναι κάτι πέρα από αυτήν καθαυτήν την Παπαδάκη» μου είχε εξηγήσει. «Είναι το μίσος που αντιμετώπισε εκείνη την εποχή της μισαλλοδοξίας και της ομαδικής παραφροσύνης των ανθρώπων. Φοβερό πράγμα το μίσος. Οταν σε καταλαμβάνει, στην αρχή σε κάνει να νιώθεις παντοδύναμος, άγγελος – εκδικητής. Στο τέλος όμως συνειδητοποιείς ότι σε αφήνει μισό. Αν βέβαια το συνειδητοποιήσεις ποτέ».

«Ευτυχώς» που ο Ελευθερίου έχει φύγει. Και όσο ζούσε δεν είχε αντιληφθεί τι γίνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εκεί που το μίσος έχει γίνει trend. Που θεωρείται αρετή, μαγκιά, τόλμη και γοητεία. Που μαζεύει «πιστούς» και likes. Που το να αποκαλέσεις κάποιον «σκουπίδι», «σκουλήκι», «σίχαμα», «κάθαρμα» επειδή έχει αντίθετη γνώμη από εσένα «μεταφράζεται» ως ότι τα λες «έξω από τα δόντια». Που το σηκωμένο μεσαίο δάχτυλο εκλαμβάνεται ως πράξη ηρωική (σιγά τα αίματα δηλαδή), περίπου σαν τη σηκωμένη σπάθα των πολιορκημένων στο Μεσολόγγι. Που η στοχοποίηση κοινοποιείται ως δικαιοσύνη ή διαφάνεια. Και που δεν χρειάζεται να πεις τίποτα. Φτάνει να βρίσεις βγάζοντας διαδικτυακούς αφρούς από το στόμα σου.

Αμφίδρομες διαδρομές

Δεν ξέρω αν αυτό που συμβαίνει στο Διαδίκτυο αντανακλάται στην κοινωνία ή αν στο Διαδίκτυο κατασταλάζει το θυμικό της κοινωνίας. Μπορεί η διαδρομή να είναι αμφίδρομη. Δεν έχει τόση σημασία. Το σημαντικό είναι ότι, στην εποχή μας, μισώ (και το εκφράζω) σημαίνει ζω. Και διαλαλώ το μίσος μου σημαίνει εκτονώνομαι. Εστω και αν «ζω» στη Neverland των σόσιαλ μίντια. Ακόμη κι αν, για να εκτονωθώ, χρειάζεται να «σκοτώσω». Εντός ή εκτός εισαγωγικών.

Το από ποιους, πώς, πότε και γιατί ξεκίνησαν όλα αυτά, το ξέρουμε πολύ καλά. Αλλά ούτε αυτό έχει σημασία. Η ρητορική του μίσους είναι πλέον πανδημία. Και μάλιστα με υποτιθέμενο πρόσημο δημοκρατίας. «Δημοκρατία έχουμε ό,τι θέλω λέω». Ποτέ η έννοια της ελευθερίας του λόγου δεν είχε τόσο διαστρεβλωμένη ερμηνεία. Ούτε η αναγκαιότητα της λεκτικής ευπρέπειας θεωρούνταν χουντική λογοκρισία.

Δεν είναι όμως μόνο πολιτικά, κομματικά ή ιδεολογικά τα κίνητρα αυτού του περιρρέοντος μίσους. Μοιάζει περισσότερο σαν μια βαθύτερη, εσωτερική ανάγκη που λες και ψάχνει απεγνωσμένα να βρει αφορμή για να εκτονωθεί. Και τη βρίσκει οπουδήποτε. Πρόσφατα τη βρήκε στις θυρίδες της τράπεζας όπου έγινε η περίφημη ληστεία. Και στο ένα εκατομμύριο ευρώ που είχε αφήσει κάποιος με επιστολή προς τα παιδιά του στην οποία έλεγε ότι αυτά τα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν μόνο αν υπάρχει ζήτημα ζωής ή θανάτου. Η είδηση προκάλεσε πλήθος σχολίων με κατάρες για καρκίνους και με την πεποίθηση ότι το ποσόν αυτό ήταν, πέραν πάσης αμφιβολίας, προϊόν εγκλήματος.

Τελικά όμως σκέφτομαι μήπως είμαι αφελής. Και μιλάω για τη διαδικτυακή ρητορική του μίσους όταν κάποιος σκοτώνει εν ψυχρώ, διότι θεωρεί ότι ένας λογαριασμός κινητής  τηλεφωνίας με ποσόν 172 ευρώ είναι αδιαπραγμάτευτο ζήτημα τιμής. Και ένας άλλος βγάζει από την πρίζα το μηχάνημα που κρατάει στη ζωή έναν άνθρωπο επειδή τον ενοχλούσε ο θόρυβος.