«Σήμερα που λαϊκό λένε το σκυλάδικο, ας θεωρηθώ έντεχνος»

Πώς γίνεται το τραγούδι ενός μαθηματικού να ακούγεται για περίπου τρεις δεκαετίες παντού, από έντεχνες σκηνές μέχρι σκυλάδικα; Ολα γίνονται, θα απαντούσε ο Πέτρος Βαγιόπουλος, δημιουργός τού «Πότε Βούδας» – σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη. Με καταγωγή εκ Καρδίτσας, με θητεία σε φροντιστήρια στο μάθημα των μαθηματικών, με εργασία στην ιδιωτική τηλεόραση, με δεκάδες ακόμη δημιουργίες («Το Βαλς», «Νιώσε με», «Ρώσικά μου μάτια» κ.ά.), ο Πέτρος Βαγιόπουλος αποτελεί μια πρωτότυπη παρουσία στο ελληνικό τραγούδι, συγκροτώντας για χρόνια ένα ντουέτο με τον Μανώλη Ρασούλη, λοξής κατάθεσης, ευαίσθητης και σαρκαστικής δημιουργίας, νεολαϊκής εξωστρέφειας. Ο τραγουδοποιός Βαγιόπουλος δεν το βάζει κάτω, γράφει ασταμάτητα, συμπράττει πια και με τις νεότερες δυνάμεις του τόπου μας, συνθέτει με την πειθαρχία και τη μέθοδο του μαθηματικού και με τον ποιητικό ρεαλισμό ενός δραματουργού (έτσι έλεγε και τους δυο τους ο Ρασούλης) που μπορεί να καταγράφει, να αναθεωρεί, να αποδομεί, να σκιαγραφεί τις όψεις της ζωής μας με νότες και ήχους.

Κύριε Βαγιόπουλε, παρακολουθώντας σας στα κοινωνικά δίκτυα, δίνετε την εντύπωση πως δεν σταματήσατε να γράφετε εν μέσω περιορισμών, πανδημίας…

Είναι εσωτερική ανάγκη. Είναι φυσικό για μένα να συνθέτω, άσχετα αν έχω στίχο ή όχι. Απορρίπτω, όμως, πολλά από αυτά που γράφω, κρατώντας αυτό που με συγκινεί ή με συνταράσσει, αλλά αποβλέποντας να αρέσει και σε άλλους! Γιατί δεν γράφω μόνο για τον εαυτό μου. Θα μπορούσα να γράφω 4-5 τραγούδια την ημέρα, όπως κάνουν πολλοί, αλλά παραμένω στα 4-5 τον χρόνο. Από αυτά κυκλοφορώ δύο ή τρία, όπως πέρυσι τον Φεβρουάριο το «Εχεις θέμα, φιλενάδα» (Καθρέφτης), με τους αγαπημένους μου Φοίβο Δεληβοριά και Ελένη Τσαλιγοπούλου, σε στίχους Σωτηρίας Αποκατανίδου. Τον Ιούνιο ακολούθησε το «Καλημέρα», σε στίχους Μερόπης Γραμμένου, με τον συνεργάτη μου σε επιτυχίες Ορφέα Περίδη και τους ΣΟΥΑΡέ.

Τι ακριβώς γράφετε στο στούντιο αυτές τις ημέρες και με ποια αφορμή ή έμπνευση;

Μόλις τέλειωσα το «Τροβαδούρος» και σε λίγες μέρες θα αναρτηθεί στο Διαδίκτυο μαζί με ένα video clip. Οπως λέει και η στιχουργός του, Μερόπη Γραμμένου «σε κάθε καιρό και σε κάθε εποχή υπήρχαν πάντα κάποιοι τροβαδούροι που πήραν την έμπνευση και την έκαναν όραμα και ώθηση προς τα μπρος, βάζοντας κι αυτοί το μικρό τους λιθαράκι σε έναν αέναο αγώνα, που τελικά γράφουν με ιδρώτα, κόπο και κόστος οι πολλοί… H τέχνη ήταν, είναι και θα είναι μέσον και κινητήριος δύναμη μαζί, όχι μόνο για έκφραση κι επικοινωνία, αλλά και για δράση, για αλλαγή. Υπό αυτή την έννοια, η δύναμή της, απ’ ό, τι φαίνεται, είναι όχι απλώς υπολογίσιμη, αλλά μεγάλη. Οι καιροί ήταν πάντα δύσκολοι και το αίτημα αλλαγής του κόσμου διαχρονικό». Ηταν το πρώτο που επέλεξα να μελοποιήσω όταν γνωριστήκαμε, το 2001. Η μελοποίηση έγινε τότε, αλλά η τελική διαμόρφωση κράτησε χρόνια. Η συνεργασία μας γέννησε 14 τραγούδια με γενικό τίτλο ΣΜΙΛΗ, που ελπίζω να εκδοθούν σύντομα. Ενα από αυτά ήταν και το «Καλημέρα» (από το Ογδοο) και χαρακτηρίστηκε από πολλούς ραδιοφωνικούς παραγωγούς και μουσικοκριτικούς σαν μια διαφορετική καλημέρα. Η διαφορετικότητα νομίζω προέρχεται από τον στίχο, γιατί όσον αφορά τη μουσική, ως συνήθως είναι Βαγιοπουλική!

Τι είναι οι ΣΟΥΑΡέ;

Οι ΣΟΥΑΡέ, είναι ένα συγκρότημα που βασικοί συντελεστές είναι ο γιος μου Λευτέρης, o Αλκαίος Σουγιούλ, εγγονός του μεγάλου Σουγιούλ, ο Γιάννης Δάφνος, ο Μιχάλης Δάρμας, ο Κώστας Σπυράτος και η Ανατολή Κουγιουμτζίδου. Και έχουμε φοβερή χημεία. Οταν τους πρωτοείδα έπαθα λιγάκι, γιατί είδα να τραγουδούν ελαφρά, ρετρό, λαϊκά, κεφαλλονίτικα, ρεμπέτικα, με τριφωνίες, τετραφωνίες… άνετοι, χαμογελαστοί κι ωραίοι. Διότι είχαν κάνει δεκάδες πρόβες! Επειδή οι τρεις πρώτοι έχουν άλλο ως βασικό τους επάγγελμα, έχουν την άνεση να χαραμίζουν πολύ χρόνο για τις νέες συνθέσεις. Π.χ. για το «Καλημέρα» κάναμε πάνω από 100 ώρες και για το «Τροβαδούρος» σχεδόν 150, ενώ άλλοι σε τόσες ώρες βγάζουν ολόκληρο δίσκο! Η πανδημία έπαιξε ρόλο φυσικά. Εκανε το πρώτο να κρατήσει 5 μήνες και το δεύτερο 7 μήνες. Δεν είναι ακριβώς τελειομανία, αλλά άνεση χρόνου. Και στα δύο είχαμε θαυμάσιες συμμετοχές. Στο πρώτο ο παλιός συνεργάτης μου Ορφέας Περίδης και στο νέο ο ταλαντούχος και γλυκύτατος Κωστής Μαραβέγιας, φίλος από χρόνια με τους ΣΟΥΑΡέ, που τους παίρνει μαζί του σε αρκετές συναυλίες.

Σας έχω στο μυαλό μου ως έναν εντελώς ανορθόδοξο δημιουργό που όμως κρύβει μια σοβαρά πειθαρχημένη πλευρά, ίσως και λόγω του γεγονότος πως παραμένετε μαθηματικός με πολλές ώρες διδασκαλίας. Ποια ιδιότητα κυριαρχεί μέσα σας και ποια όταν γράφετε μουσική;

Τα μαθηματικά και οι ευφυείς ιδέες που έχουν κρυμμένες σε μεγάλο βαθμό καθορίζουν τη σκέψη όποιου περάσει από αυτά. Οι ιδέες αυτές είναι άλλοτε γεμάτες αναπάντεχες ανατροπές και άλλοτε επιδεικνύουν ασύλληπτη πειθαρχία και τάξη. Οταν γράφω είμαι απλά ο εαυτός μου, ούτε ο μαθηματικός, ούτε ο μουσικός ή και τα δύο ταυτόχρονα.

Αφού το θίξαμε, αλήθεια πώς έγινε η μετάβαση από τα μαθηματικά στη μουσική;

Ημουν ένας πολύ καλός μαθητής σε όλα τα μαθήματα και 17 χρόνων όταν μου χάρισαν μία κιθάρα, άρχισαν να μου βγαίνουν διάφορες συνθέσεις. Ως φοιτητής έγραψα πολλά τραγούδια πάνω σε ποιητές και η πρώτη μου συνεργασία με κάποιον επώνυμο ήταν το 1976, με τον ποιητή Δημήτρη Χριστοδούλου. Τότε είχα φροντιστήρια ανώτατων σχολών στον Βόλο. Οκ, το να κλείνεις ένα «πιασμένο» φροντιστήριο και να έρχεσαι στην Αθήνα να ασχοληθείς αποκλειστικά με τη μουσική δείχνει, αν μη τι άλλο, την αγάπη στο τραγούδι αλλά και την πίστη στη μουσική μου. Με κέρδισε η μουσική τελικά.

Η Καρδίτσα ως γενέτειρά σας είχε επίδραση στα ακούσματά σας; Γενικά η Θεσσαλία μάς έχει τροφοδοτήσει με μεγάλα πράγματα.

Ενδεχομένως να είχε έστω και υποσυνείδητα κάποια επίδραση. Εγώ από τότε που γεννήθηκα, άκουγα μουσική είτε από γραμμόφωνο, είτε από ραδιόφωνο. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε το ραδιόφωνο της ΕΡΤ, από το οποίο έμαθα παραδοσιακή, λαϊκή, έντεχνη, κλασική, το ξένο και την εκκλησιαστική μουσική. Οι γάμοι και τα πανηγύρια ναι υπήρχαν, άλλα έπαιξαν ρόλο γνώσης και με έμαθαν με τι τραγούδια γλεντάει ο κόσμος. Ναι, η Δυτική Θεσσαλία έχει γράψει το μισό ελληνικό τραγούδι και τα περισσότερα τραγούδια για διασκέδαση. Προφανώς είναι παράδοξο, αλλά ίσως είναι και θέμα παράδοσης της περιοχής.

Πώς ορίζετε το τραγούδι που γράφετε; Είναι αμιγώς λαϊκό ή μαζί με μια ευρύτερη παρέα δημιουργών προσθέσατε νέα στοιχεία, ίσως και νεωτερικά;

Λαϊκό το ορίζω, αλλά με την έννοια του λαϊκού που λέγαν την περίοδο του ’60, που περιείχε και το λαϊκό και το έντεχνο και το ρεμπέτικο και το παραδοσιακό. Οι διαχωρισμοί έγιναν αργότερα. Σήμερα, που συνήθως λαϊκό λένε το σκυλάδικο, εγώ ας θεωρηθώ έντεχνος. Μου αρέσει. Για να ξεχωρίζω από τους άλλους. Ακόμα και η πρώτη εκτέλεση του δικού μου τραγουδιού «Πότε Βούδας» φαντάζει πολύ έντεχνη σε σύγκριση με το πώς το εκτελούν στα διάφορα νυχτερινά κέντρα! Εχοντας καλή γνώση όλου του ελληνικού τραγουδιού και γνωρίζοντας πολύ καλά και το ξένο τραγούδι – όταν ζεις με Sinatra, Elvis, Beatles, Rolling Stones κ.λπ., πρέπει να είσαι με μουσικές παρωπίδες για να μην ταρακουνηθείς και να εισπράξεις όλο αυτό το μεγαλείο εκείνης της εποχής και να μην το συμπεριλάβεις, με τον τρόπο σου, αφομοιώνοντάς το στη μουσική σου – θεωρώ λογικό να μπουν στοιχεία τους στις δικές μου συνθέσεις, με επικυρίαρχο το λαϊκό στοιχείο. Στον πρώτο μου δίσκο, το 1985, η εταιρεία έβαλε ταμπέλα «Νέο λαϊκό τραγούδι». Το εξέλαβα – και αποδείχτηκε – σαν κάτι ιδιαίτερο, αλλά και τιμητικό. Οσο για τις παρέες. Ο κάθε συνθέτης είναι μια μοναδικότητα αλλά και μια μοναχικότητα. Για αυτό βλέπετε ότι συνήθως δεν συμφωνούμε ο ένας με τον άλλον.

Συνδεθήκατε με τον Μανώλη Ρασούλη όσο κανείς. Πότε και πώς τον πρωτογνωρίσατε;

Ο Χριστοδούλου με πήρε το 1981 στην Ιθάκη, όπου είχαν διοργανώσει τιμητική βραδιά Θεοδωράκη, Φαραντούρη, Χριστοδούλου. Εκανα εντύπωση και στον Μίκη, έπαιξα 3-4 τραγούδια από τη συνεργασία μου με τον ποιητή. Εκεί ήταν και ένας νεαρός που του άρεσαν τα τραγούδια μου και μου είπε «να πας εκ μέρους μου στον Ρασούλη, γιατί είμαστε φίλοι και συνεργάτες». Αυτός ο άγνωστος, τότε, ήταν ο γνωστός Ανδρέας Μικρούτσικος. Πήγα στον Μανώλη και ήμασταν μαζί μέχρι που έφυγε το 2011.

Τι κόμισε τελικά στον στίχο; Δέκα χρόνια απ’ το φευγιό του (5 Μάρτη 2011);

Ο Ρασούλης είναι μια μοναδική μορφή μέσα στο ελληνικό τραγούδι… πνευματικός άνθρωπος, πολιτικοποιημένος, αναρχικός, με νέες ιδέες, που τα πέρασε όλα αυτά μέσα στους στίχους του. Τον φοβήθηκαν οι παλαιότεροι, τον αντέγραψαν οι νεότεροι. Μπροστάρης στο τραγούδι, αλλά και στις ιδέες.

Εγώ τον λέω διαλεκτικό ποιητή.

Διαλεκτικός ποιητής; Χμ, ναι. Και διαλεκτικός. Αν κάνουμε δεκτό ότι ο Μπρεχτ ήταν διαλεκτικός, ο Ρασούλης στο τραγούδι μας «Ο Ηρωας» – για τον Γιλμάζ Γκιουνέι – είναι εντελώς απέναντι στον Μπρεχτ.. «Δεν ξέρω τι είπε ο Μπρεχτ, όμως ξέρω τι λέω εγώ: Πόλη δίχως ήρωες είναι σαν το πτώμα που πέφτει στον γκρεμό… κ.λπ.». (Από τον τελευταίο μας δίσκο του 2000 «Τι γυρεύεις μες στην Κίνα Τσάκι-Τσαν;») Πρόκειται για έναν δίσκο με σημαντικότατα κοινωνικοπολιτικά μηνύματα που περιλαμβάνει τα «Ρώσικά μου μάτια» και το «Μπορεί ν’ αλλάξει, Κεμάλ», τραγούδια όχι μόνο διαχρονικά, αλλά που μπορούν, όπως το δεύτερο, να επηρεάσουν τη σύγχρονη μουσική σκηνή και πολιτική σκέψη. Για παράδειγμα, οι Social Waste μετά από 15 χρόνια ραπάρουν τον στίχο από το τραγούδι μας. «Κι αμφισβητώ τον Κεμάλ – των Γκάτσου, Χατζιδάκι, δηλαδή -, αμφισβητώ και τον Μάνο, εξαιτίας του Ρασούλη, που φωνάζει κι όμως αλλάζει Κεμάλ, κι όμως αλλάζει». Θα ήθελα να επισημάνω ότι ο Μανώλης εκτιμήθηκε περισσότερο μετά τον θάνατό του.

Εχετε συνθέσει το «Πότε Βούδας». Πώς προέκυψε;

Είναι μερικές συγκυρίες που παίζουν καθοριστικό ρόλο. Είχα συνθέσει τη μουσική του «Πότε Βούδας» και επειδή έλειπε ο Ρασούλης, άνοιξα το περιοδικό που τότε εξέδιδε, «Το Αυγό», και πήρα διάφορα δίστιχα, έκανα μοντάζ και δημιούργησα το τραγούδι που ξέρουμε και που ενέκρινε ο Μανώλης όταν γύρισε από το Λονδίνο. Αν ήταν εδώ μάλλον θα έγραφε άλλους στίχους. Θα γινόταν επιτυχία; Αν δεν τραγουδούσε ο Παπάζογλου θα γινόταν; Εδώ ήτανε να γίνουν, τυχαία, όμορφα. Μια καλή συγκυρία…

Αραγε αισθανθήκατε πως θα γίνει τόσο μαζικό σουξέ;

Οχι, εγώ ποτέ δεν λέω ότι ένα τραγούδι μου θα γίνει επιτυχία. Ο Ρασούλης, όμως, είπε ότι είναι σουξέ!

Τα «Ρώσικά μου μάτια» που αναφέρατε πριν;

Είχε τη μουσική μου ο Μανώλης τρία χρόνια… όταν τελικά μου έδωσε του στίχους ήταν μία απογοήτευση! Περίμενα κάτι σαν το «Ολα σε θυμίζουν», να πιάνει όλο… όλο… όλο τον κόσμο! Εδώ ήταν πράγματι κάτι ιδιαίτερο, μου άρεσε το στόρι, αλλά περίμενα κάτι άλλο. Βέβαια, πολλοί νομίζουν ότι πρόκειται για ένα αμιγώς ερωτικό τραγούδι, ενώ στην πραγματικότητα μέσα από μια ερωτική ιστορία περιγράφεται ίσως η πιο δραματική ιστορική στιγμή μιας τόσο ισχυρής χώρας. Οταν, όμως, ο συνεργάτης και φίλος σου έκανε τόσο κόπο τόσον καιρό για να γράψει αυτόν τον στίχο, δεν του λες «γράψε κάτι άλλο»! Κι όμως, έπεσα έξω. Αγαπήθηκε από τον κόσμο και θεωρείται ένα πάρα πολύ ωραίο τραγούδι. Και ο Περίδης φοβερός!

Σήμερα διατηρείται ένα λαϊκό τραγούδι α λα ’60 ή και ’70 ή και ’80 ή έχουμε πάει σε άλλα πιο μεικτά είδη; Το λέω γιατί ξέρω πως συνεργάζεστε με τον Γιώργο Μαργαρίτη.

Ο Μαργαρίτης λένε ότι είναι ένας αυθεντικός λαϊκός τραγουδιστής. Ισχύει. Αλλά εγώ τον ξέρω σαν έναν αυθεντικό λαϊκό άνθρωπο. Οταν τον σύστησα στον Ρασούλη, ο Γιώργος του ζήτησε να του γράψει έναν κοινωνικό στίχο. Δεν του ζήτησε σουξέ! Και έμελλε να τραγουδήσει το μοναδικό τραγούδι μου που γράψαμε ειδικά για τραγουδιστή, το «Εγκλημα και τιμωρία» πέντε μήνες πριν φύγει ο Μανώλης και ήταν το τελευταίο που άκουσε δισκογραφημένο. Πριν από λίγες μέρες, μου έλεγε ο Γιώργος, ότι του άρεσε να τραγουδά στο μαγαζί το «Κάντε κουράγιο» του φίλου του Αντώνη Καλογιάννη. Πολλοί δεν ξέρουν το τραγούδι! Και κάτι άλλο: Επί δικτατορίας ο Μαργαρίτης τραγούδησε στο κέντρο που εμφανίστηκε Μίκη και Ρίτσο «Οταν σφίγγουν το χέρι». Οχι γιατί έκανε αντίσταση, αλλά γιατί του άρεσε το τραγούδι! Με αποτέλεσμα να τον διώξει κλοτσηδόν ο μαγαζάτορας. Τα αναφέρω γιατί ο Γιώργος, εκτός του λαϊκού, έχει και μια έντεχνη πλευρά και φαίνεται από τις συνεργασίες που έχει κάνει τα τελευταία χρόνια. Δεν θέλω να πω για το πόσους βοήθησε. Ας το πει ο ίδιος. Τώρα στο στούντιο επιμελούμαι έναν δίσκο με κανταδόρικα τραγούδια «της παρέας», που το είχε μεράκι να τα τραγουδήσει. Τσιτσάνης, Μάρκος, Παπαϊωάννου κ.λπ. Παράλληλα θα εκδώσει και δίσκο με δικές του συνθέσεις, που θα επιμεληθεί ο Φοίβος Δεληβοριάς. Τέλος, μετά το Πάσχα θα πει κι ένα νέο δικό μου λαϊκό ζεμπέκικο. Οπότε, έπεται συνέχεια.