Ακυρώνοντας το MeToo{CR}

Μα πώς είναι δυνατόν; Πώς είναι δυνατόν η πιο πλούσια και πιο εξελιγμένη χώρα να έχει τη χειρότερη επίδοση στον κόσμο στην αντιμετώπιση της πανδημίας; Να έχει πληρώσει τον βαρύτερο φόρο αίματος; Γιατί οι ΗΠΑ τα πήγαν τόσο χειρότερα απέναντι στον κορωνοϊό απ’ ό,τι οι μεγάλες τους δυνατότητες επέτρεπαν και επέβαλλαν;

Τα ερωτήματα τα έθεσε, την περασμένη Τρίτη, όταν οι ΗΠΑ πενθούσαν πεντακόσια εκατομμύρια θύματα της πανδημίας, ο Αντονι Φάουτσι, ο κορυφαίος επιδημιολόγος της χώρας, σε μια συγκλονιστική συνέντευξη στο πρακτορείο Ρόιτερς. Αυτοί οι θάνατοι, είπε, είναι αδικαιολόγητοι, δεν θα έπρεπε να έχουν συμβεί. Η πανδημία είναι, βέβαια, ένας δύσκολος αντίπαλος και πολλές ισχυρές χώρες δυσκολεύονται να τον αντιμετωπίσουν. Αλλά καμία δεν είχε τόσο κακή επίδοση όσο οι ΗΠΑ. Ψάχνω – είπε ο Φάουτσι – μια εξήγηση. Και καταλήγω στο ότι ίσως ο κρισιμότερος παράγοντας ήταν η πολιτική διαίρεση, ακόμη και για τις μάσκες και τα άλλα μέτρα αντιμετώπισης του Covid. Η πολιτική πόλωση, που περιέλαβε την πανδημία στην ύλη της ως πεδίο αντιπαράθεσης, ήταν ο σημαντικότερος παράγοντας που έφερε τις ΗΠΑ σε χειρότερη, υγειονομικά, θέση από άλλες χώρες με μικρότερες οικονομικές ή επιστημονικές δυνατότητες.

Πολύτιμο μάθημα. Κι ίσως βοηθάει να το εμπεδώσουμε καλύτερα όταν μας έρχεται απ’ έξω. Γιατί όταν προκύπτει από τη δική μας βιωμένη εμπειρία δυσκολευόμαστε. Το συσκοτίζει η ίδια πολιτική πόλωση που το γέννησε. Η εμπειρία των Μνημονίων ήταν η οδυνηρότερη από τις εμπειρίες μας. Το ερώτημα γιατί εμείς χρειαστήκαμε τρία Μνημόνια ενώ όλες οι άλλες «μνημονιακές» χώρες τα κατάφεραν με το πρώτο, και μάλιστα χωρίς καν να εξαντλήσουν την τριετία του, γιατί εμείς πληρώσαμε πολλαπλάσιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος από τους Ιρλανδούς, τους Πορτογάλους ή τους Κύπριους, μία κυρίως απάντηση επιδέχεται. Οτι εμείς, μόνον εμείς, εγγράψαμε με τέτοια ένταση, με τόση έξαψη, την αντιμετώπιση της κρίσης στην ατζέντα μιας ασυμφιλίωτης και λαίμαργης κομματικής αντιπαράθεσης για την εξουσία (επί των ερειπίων). Χωρισμένοι σε (εκάστοτε) «μνημονιακούς» και «αντιμνημονιακούς», ούτε στα αυτονόητα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε, ούτε τα αναπόφευκτα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε έγκαιρα, ούτε τα πολλά λανθασμένα των Μνημονίων, του πρώτου ειδικά, μπορούσαμε να διεκδικήσουμε να διορθώσουμε.

Θα μπορούσε να προσθέσει κανείς και άλλα ανάλογα παραδείγματα από την πρόσφατη εθνική εμπειρία. Γιατί, για παράδειγμα, δύο διεθνή οικονομικά σκάνδαλα, εκείνο της Ζίμενς και εκείνο της Νοβάρτις, ενώ αφορούσαν πολλές χώρες, ερευνήθηκαν σε πολλές χώρες, μόνο στην Ελλάδα έγιναν θέμα σκληρής κομματικής κόντρας; Και τι συνέπειες είχε αυτό; Να είναι η Ελλάδα η χώρα που πλημμελέστερα (ακόμη και από τη Νιγηρία) υπερασπίστηκε το δημόσιο συμφέρον της, εκκαθάρισε τις υποθέσεις, τιμώρησε ενόχους και εισέπραξε αποζημιώσεις.

Η αντιμετώπιση της πανδημίας, στο πρώτο ιδίως κύμα της, ήταν μια (αναπάντεχη;) διάψευση του κανόνα. Η Ελλάδα ήταν από τις χώρες που διαχειρίστηκαν (και εξακολουθούν να διαχειρίζονται) πολύ καλύτερα από πολλές ισχυρότερες, πλουσιότερες και πιο εξελιγμένες χώρες, καλύτερα από τις ΗΠΑ αναμφίβολα, την υγειονομική απειλή. Κι αν ο δρ Φάουτσι έχει κάποιο δίκιο στην ανάλυσή του, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η πανδημία άργησε πολύ να μπει στο πεδίο του κομματικού ανταγωνισμού και δεν μπήκε, ως τώρα, με την ένταση που γνώρισαν και πλήρωσαν οι ΗΠΑ. Οι τόνοι κρατήθηκαν χαμηλά, η αμφισβήτηση των υγειονομικών μέτρων δεν ξέφυγε ποτέ από τα ψεκασμένα γκέτο του Διαδικτύου, καμία πολιτική δύναμη δεν φλέρταρε με τους «αρνητές».

Μα ένα βήμα εμπρός, δυο βήματα πίσω. Ο,τι κερδίσαμε σε συναίνεση στο πεδίο της πανδημίας ή των εμβολιασμών, κινδυνεύουμε να το χάσουμε σε ένα πεδίο, από κάποιες απόψεις, μακροπρόθεσμα, πιο σημαντικό. Στο πεδίο αυτού που ονομάστηκε ελληνικό MeToo. Στο πεδίο δηλαδή του πιο σημαντικού κινήματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα του καιρού μας.

Ξεκίνησε σαν καταιγίδα. Από τις 14 Ιανουαρίου, όταν η Σοφία Μπεκατώρου τράβηξε την κουρτίνα, και μέσα σε 15 ημέρες, δεκάδες στόματα είχαν ανοίξει, δεκάδες καταγγελίες είχαν διατυπωθεί κι ένα κλίμα απελευθέρωσης από τα δεσμά της σιωπής και της ντροπής είχε αρχίσει να διαμορφώνεται. Κι έπειτα, η υπόθεση Λιγνάδη, εκείνη που έφερε στο φως καταγγελίες με μεγαλύτερη απαξία, με πιο ερεβώδεις αποχρώσεις, έγινε αφορμή για αντιστροφή του κλίματος. Ολα τα άλλα ξεχάστηκαν. Τα θύματα παραμερίστηκαν. Η φτερωτή του κομματικού μύλου άρχισε να γυρίζει τρελά και να αλέθει τα πάντα, να φέρνει τα πάντα στα μέτρα μιας συνηθισμένης, παλιομοδίτικης – σε πιο χυδαία εκδοχή μάλιστα – πολιτικής αντιπαράθεσης.

Μια καθηγήτρια της Νομικής του Χάρβαρντ, η Catharine McΚinnon, που ασχολείται δεκαετίες με τα θέματα αυτά, είχε καταλήξει στην εξής διαπίστωση: ότι σε ένα από τα πιο συχνά σεξουαλικά εγκλήματα στην Αμερική, τους βιασμούς φοιτητριών στα κάμπους των ΗΠΑ, χρειάζεται να συμπέσουν 3-4 μαρτυρίες γυναικών εναντίον του ίδιου άνδρα, ότι τις κακοποίησε με τον ίδιο τρόπο, σε ανάλογες συνθήκες, προκειμένου να αρχίσει να κλονίζεται η αξιοπιστία της άρνησής του. Σαν η αξιοπιστία του θύματος να είναι το ένα τέταρτο της αξιοπιστίας του θύτη. Η σημασία του κινήματος MeToo είναι, λοιπόν, πως αντιστρέφει, εξισορροπεί αυτήν την εξίσωση. Δίνει στο θύμα ίσα δικαιώματα με του θύτη. Μα η μεταγραφή των βιασμών ως πολιτικού σκανδάλου, ως εάν η κομματική σκοπιμότητα ήταν υπέρτερη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, κινδυνεύει να ακυρώσει την αντιστροφή αυτή. Αφού, κοντά σε όλα τα άλλα, το θύμα θα πρέπει να σκέφτεται και σε τι είδους πολιτικό ανταγωνισμό μπορεί να γίνει χαρτοπόλεμος η καταγγελία του, πριν τολμήσει να ανοίξει το στόμα.