Η επόμενη μέρα του #ΜeToo

Συμπληρώνεται αύριο ένας μήνας από τη 14η Ιανουαρίου που η Σοφία Μπεκατώρου κατέθεσε την ψυχή της, στη συγκλονιστική μαρτυρία της για τη σεξουαλική κακοποίηση, που υπέστη. Καθώς το αδίκημα έχει παραγραφεί, δεν φτάνει η υπόθεση στην αίθουσα δικαστηρίου. Ωστόσο, η συμβολή της Σοφίας, στο ελληνικό κίνημα #MeToo, δεν θα παραγραφεί ποτέ.

Οι επώνυμες καταγγελίες θυμάτων φέρνουν στο φως πράξεις παρενόχλησης και κακοποίησης. Εδώ, η κατάλυση του φόβου της σιωπής λειτουργεί λυτρωτικά. Ταυτόχρονα, λειτουργεί αποτρεπτικά και εν τέλει τιμωρητικά για τον θύτη, η δημόσια έκθεσή του. Ακόμη κι αν δεν επιλαμβάνεται η Δικαιοσύνη, λόγω παραγραφής, η νοσηρή ατμόσφαιρα έχει ήδη διαρραγεί. Η ομερτά έχει καταλυθεί. Ωστόσο, εγείρονται σημαντικά ζητήματα για την επόμενη μέρα, όταν θα σβήσουν τα επιλεκτικά φώτα της δημοσιότητας…

Η επόμενη μέρα είναι σαφές ότι επιβάλλεται να βρει όλες τις πόρτες ορθάνοικτες. Πορευτήκαμε δεκαετίες ολόκληρες, γυναίκες και άνδρες, υπό το κράτος του φόβου της κοινωνικής απόρριψης, του αρνητικού σχολιασμού, της ανασφάλειας, του αυτοπεριορισμού, της αυτολογοκρισίας για πράξεις που βάναυσα μας πρόσβαλαν και μας σημάδεψαν ανεξίτηλα. Οδηγηθήκαμε στην αυτοαπαξίωση. Αποσυρθήκαμε στη σιωπή. Τώρα, ήρθε η ώρα μαζί, Πολιτεία και Κράτος, κοινωνικοί φορείς και οργανώσεις να κόψουμε τον γόρδιο δεσμό που υπαγόρευσαν πατριαρχικές παραδόσεις δεκαετιών. Με απόλυτη διαφάνεια και λογοδοσία. Να μην επιτρέψουμε να υπάρξουν άλλα θύματα. Να θεσπιστούν κανόνες συμπεριφοράς στους εργασιακούς χώρους που να καθορίζουν με ακρίβεια τις επαγγελματικές σχέσεις. Είναι η απόδειξη ότι έμπρακτα υπερασπιζόμαστε τα θύματα, χωρίς καμία υποσημείωση. Η όποια δεσπόζουσα θέση σημαίνει ευθύνη και όχι «ελευθέρας» για την καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της προσωπικότητας, της μη παραδοχής της βούλησης του άλλου.

Στο ελληνικό θέατρο τίποτα πια δεν είναι το ίδιο. Και δεν πρέπει να είναι. Ηρθε το πλήρωμα του χρόνου να σπάσει ο φαύλος κύκλος κάθε μορφής έμφυλης βίας και διάκρισης. Για να επιτευχθεί αυτό, επιβάλλεται καθορισμός των παρεκβατικών συμπεριφορών, σαφής ορισμός των διαδικασιών για την υποδοχή των καταγγελιών, απόλυτη προστασία των μαρτύρων. Δηλαδή, όλα όσα ήδη εφαρμόζονται στους διεθνείς πολιτιστικούς οργανισμούς.

Συλλογικά όργανα και σωματεία, χωρίς τη σύμπραξη της Πολιτείας, δεν μπορούν να επωμιστούν τα προβλήματα που προκαλούνται από οικονομική και επαγγελματική ανασφάλεια, αλλά και από ανεπαρκές νομικό πλαίσιο. Ο Ν. 4604/2019 «Προώθηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας» πρέπει να ελεγχθεί υπό το φως των νέων συνθηκών. Αν προσθέσουμε τις απλήρωτες πρόβες, αμοιβή με ποσοστά στο τέλος της παράστασης, τη μη υπογραφή συμβάσεων, ο κίνδυνος της σιωπής σε άθλιες απαιτήσεις είναι παρών. Η απόφαση του ΣΕΗ για τη συγκρότηση του Πειθαρχικού είναι ένα ουσιαστικό βήμα για τη σύσταση περισσότερων ελεγκτικών μηχανισμών και μέσων ευαισθητοποίησης.

Το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού μπορεί να επιβάλλει τον Κώδικα Δεοντολογίας στους εποπτευόμενους φορείς του και στις εκπαιδευτικές δομές τους. Κυρίως σε αυτές. Γιατί η καλλιτεχνική εκπαίδευση που προσφέρει δημιουργική ελευθερία, δεν μπορεί να τραυματίζει τις ψυχές, σβήνοντας τα οράματα των νέων. Πολλά πρέπει να αλλάξουν για να οικοδομηθεί η κουλτούρα μηδενικής ανοχής στη σεξουαλική παρενόχληση. Η ενσωμάτωσή του Κώδικα πρέπει να ξεκινά από τις ακροάσεις και να φτάνει ως προπαιτούμενο στις συμβάσεις εργασίας. Η παράβασή του θα έχει νομικές, επαγγελματικές και ηθικές συνέπειες. Ελπίζω ότι ο Κώδικας Δεοντολογίας που επεξεργάζεται τώρα το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού να υιοθετηθεί και από την ελεύθερη αγορά.

Η εμπειρία των τελευταίων ημερών ανέδειξε ταυτόχρονα και τον εχθρό της κάθαρσης του νοσηρού τοπίου. Ελλοχεύει πίσω από χαοτικές, «υπαγορευόμενες» ή ανέξοδες δηλώσεις προβολής, προσκαλώντας σε δημόσιο λιθοβολισμό. Η αλήθεια είναι ότι καταστάσεις που μας αγγίζουν -και συναισθηματικά- δημιουργούν την προδιάθεση να παρασυρθούμε από την ψυχολογία του όχλου, να συμφωνήσουμε με σχόλια μίσους των social media, τις αυτόκλητες «εισαγγελικές» αγορεύσεις, απαξιώνοντας τις αρχές του νομικού και ηθικού μας συστήματος. Ετσι, καθαιρούμε το κράτος δικαίου.

Οφείλουμε, να αντισταθούμε στα ευκαιριακά στημένα «δικαστήρια». Ως κόρη οφθαλμών να διαφυλάξουμε τις αρχές ήθους, αξιοπρέπειας, ετεροσεβασμού και υπευθυνότητας που ορίζουν τον πολιτισμό μας. Να υπερασπιστούμε, από εξωγενείς επεμβάσεις και κακόβουλες υποδείξεις, το κοινωνικό και εργασιακό περιβάλλον μας. Μόνον, έτσι θα συντελεστεί η πραγματική και καθοριστική αλλαγή στην αντιμετώπιση της οποιασδήποτε μορφής βίας και κακοποίησης. Αυτή θα είναι η νίκη της συντεταγμένης κοινωνίας και των θεσμών της. Δηλαδή, όλων μας.

Η Λίνα Μενδώνη είναι υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού