Μελίνα, Ζυλ, Νόνικα, Αλέκος

Οι εποχές αλλάζουν πιο γρήγορα κι από ό,τι ανασαίνουμε και δυστυχώς οι άνθρωποι που τις αντιπροσωπεύουν, με το πέρασμα των καιρών, γίνονται όλο και «φτωχότεροι». «Φτωχότεροι» σε αξίες, σε αίγλη, σε οράματα, σε πάθος για να προσφέρουν, σε αγάπη για οτιδήποτε δίνει τη δυνατότητα στις ψυχές να εξελίσσονται, και κυρίως σε προσωπικότητα. Η δίψα για μεγάλα και διαχρονικά πράγματα από περσόνες, που σε «ανάγκαζαν» με τη δυναμική τους να έχεις έντονα συναισθήματα γι’ αυτές, έγινε η πείνα του εφήμερου. Κι αυτό το «έντονα» είναι το κυριότερο πρόβλημα· ένας ολόκληρος κόσμος αρκείται στο μέτριο γιατί δεν πιστεύει πως πλέον είναι εφικτή μια εκρηκτική και αναγεννησιακού τύπου «κοσμογονία» σε όλους τους τομείς, τέχνη, πολιτική, λογοτεχνία, κ.ο.κ.

Η σημερινή showbiz χαρακτηρίζεται από έναν κενό περιεχομένου εντυπωσιασμό, ακατάσχετη φλυαρία, προκλητικότητα ως αυτοσκοπό και έναν θόρυβο που σχεδόν «εκβιάζεται» ώστε να υπάρξει. Είναι δηλαδή σαν βεγγαλικά που όσο κι αν φωτίζουν τον ουρανό, στο τέλος πάλι σκοτεινός θα μείνει.

Από την άλλη όσοι έχτισαν μια λαμπερή μα και ουσιαστική διάσταση στη μεταπολεμική και κυρίως στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, είχαν μία ακτινοβολία της οποίας δεν μπορούσες να αντισταθείς, και σε μάγευαν ακόμα και αν σου έλεγαν ένα απλό, χαμογελαστό «καλημέρα». Αλλά πρωτίστως μας έκαναν ξανά ένα έθνος Πολιτισμού με το ταλέντο και το έργο τους· δημιουργώντας κανάλια επικοινωνίας με όλη την καλλιτεχνική Ευρώπη όπου μας ενέταξαν.

Η φωτογραφία που βλέπουμε είναι από τα εγκαίνια του θεάτρου Ιλίσια στις 29 Δεκεμβρίου 1986. Αριστερά είναι ο Αλέκος Αλεξανδράκης. Προχωρώντας προς τα δεξιά θα δούμε τον Ζυλ Ντασσέν. Στο κέντρο στέκεται η κυρία Νόνικα Γαληνέα. Και στην άλλη άκρη της εικόνας η Μελίνα Μερκούρη. Το εν λόγω θέατρο ήταν το νέο κοινό καλλιτεχνικό – επιχειρηματικό εγχείρημα της κυρίας Νόνικας Γαληνέα και του Αλέκου Αλεξανδράκη. Η Μελίνα Μερκούρη τότε ως υπουργός Πολιτισμού παρευρέθηκε μαζί με τον Ντασσέν στη γέννηση του Ιλίσια και σαν καλή μοίρα «ευλόγησε» αυτό το πνευματικό τέκνο με θερμές ευχές και συγκινητικά λόγια για τους, πρώτα απ’ όλα, φίλους της, Νόνικα και Αλέκο. Σε αυτή την απεικόνιση πολλά μπορούν να σου κάνουν εντύπωση. Η αγέρωχη και γοητευτική στάση του κορμιού, που αγνοεί τα κελεύσματα του χρόνου, και το διαπεραστικό βλέμμα του Αλέκου Αλεξανδράκη, δηλώνουν ξεκάθαρα πως, ναι, εκείνη την εποχή υπήρχαν όντως ζεν πρεμιέ. Η γλυκιά και συγκινημένη έκφραση του Ζυλ Ντασσέν καθώς και το πώς έχει αγκαλιάσει το χέρι της κυρίας Νόνικας Γαληνέα φανερώνει έναν καθαρόαιμο τζέντλεμαν. Ο τρόπος που κρατά η κυρία Νόνικα Γαληνέα το ποτήρι, η χαλαρότητα του σώματος και το χαμόγελό της δείχνουν μια γυναίκα που σε όλα της είναι αυθεντική πρωταγωνίστρια. Οσο για τη Μελίνα Μερκούρη, η παραμικρή λεπτομέρεια πάνω της, από την έκφραση που σε μπερδεύει ως προς το αν σκέφτεται χίλια πράγματα ή εάν απλώς απολαμβάνει τη στιγμή, μέχρι τα ελαφρώς λυγισμένα δάχτυλα, φωνάζουν πως «είμαι τα πάντα».

Αυτή η φωτογραφία δεν είναι μόνο μία συγκινητική και σημαντική στιγμή στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου. Αλλά σίγουρα κάτι παραπάνω. Είναι η πιο αποστομωτική απάντηση στην τρομαχτική εσωστρέφεια της τέχνης σήμερα, η οποία αντί να απλώνεται και στη χώρα μας μα και στον κόσμο, διχάζεται για το ένα κομμάτι ασημαντότητας που εκείνη νιώθει πως είναι ολόκληρο το σύμπαν.

Οι άνθρωποι της εποχής που αναφέρεται η φωτογραφία ήταν, με την κυριολεκτική έννοια της λέξης, κοσμοπολίτες, δηλαδή πολίτες του κόσμου. Ενός κόσμου που ήθελαν να τον μάθουν ως την τελευταία άκρη του, και κυρίως να αφεθούν να μαγευτούν από την κουλτούρα και τις τέχνες του κάθε λαού. Ηταν συλλέκτες εμπειριών, εικόνων και συναισθημάτων που τα χρησιμοποιούσαν για να εξελιχθούν και ως καλλιτέχνες και σαν άνθρωποι· κυρίως το δεύτερο γιατί από κει αρχίζει και τελειώνει και το πρώτο. Επομένως, όχι μόνο έρχονταν σε επαφή με τους μεγαλύτερους εκφραστές της ευρωπαϊκής τέχνης, αλλά συνδέονταν φιλικά μαζί τους διότι η αγάπη μάς δένει καλύτερα με τον άλλους και μας δίνει τη δυνατότητα να τη μοιράσουμε απλόχερα και στον υπόλοιπο κόσμο μέσω ενός πνευματικού «παιδιού» δύο ή περισσοτέρων ανθρώπων.

Στη συγκεκριμένη απεικόνιση, λοιπόν, το θέατρο, η κινηματογράφος, η σκηνοθεσία και η πολιτική καταργούν τα όποια σύνορα μεταξύ τους, και μετουσιώνονται στην απόλυτη και υπέρτατη μορφή τέχνης· την τέχνη της ζωής.

Η Ελλάδα και η Γαλλία ανέκαθεν είχαν πνευματικούς διαύλους, οι οποίοι έφτασαν στον ζενίθ τους με τον, υπό κάθε έννοια, δεσμό της Μερκούρη με τον Ντασσέν. Ο ελληνικός κινηματογράφος με έναν κορυφαίο γάλλο σκηνοθέτη, τον Ζυλ Ντασσέν, και την, ίσως, πιο εκρηκτική ελληνίδα ηθοποιό, τη Μελίνα Μερκούρη, πλάτυνε τα όριά του και πρωταγωνίστησε σε μεγάλο μέρος του εξωτερικού.

Το εγχώριο θέατρο υπήρξε παραγωγικότατο, αλλά εκτός αυτού είχε και έναν άλλον ρόλο ύστερα από χιλιάδες χρόνια. Τον ρόλο του σχολείου που μορφώνει ουσιαστικά τους πολίτες κι όχι επιφανειακά, και όπου το απολυτήριό τους δεν είναι ένα χαρτί, μα μια άλλη ματιά των πραγμάτων. Και μια από τις καλύτερες δασκάλες που μπορούσε να σου διδάξει μέσα απ’ τους αμέτρητους ρόλους της όλη την ανθρώπινη ιστορία και φύση ήταν η κυρία Νόνικα Γαληνέα.

Ο κινηματογράφος τώρα δεν έβγαζε μόνο ζεν πρεμιέ. Αλλά προέβαλλε και στην πραγματική ζωή το πρότυπο ηθοποιού – φιλοσόφου, ο οποίος είχε τη δυνατότητα με απλές μα βαθιές κουβέντες να πείθει τον απλό κόσμο ώστε να γίνεται καλύτερος. Επιπλέον, ο Αλέκος Αλεξανδράκης πέρα απ’ όλα αυτά ήταν και ένα αρσενικό παλαιάς κοπής.

Αλλες εποχές, άλλοι άνθρωποι, άλλη ποιότητα χαρακτήρων και τέχνης.