ΕΕ και εμβόλια: Ποιος φταίει;

Το ζήτημα των εμβολίων έχει μετατραπεί πλέον σε πολιτική κρίση για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι κυβερνήσεις διαμαρτύρονται για ελλείψεις – σε αντίθεση με την Ελλάδα, αυτό είναι το μεγαλύτερο θέμα συζήτησης στη Γερμανία και τη Γαλλία. Η Επιτροπή υπέπεσε σε γκάφα μεγατόνων επιβάλλοντας περιορισμούς εξαγωγών εμβολίων που περιλάμβαναν αρχικά τη Βόρειο Ιρλανδία, ανατρέποντας έτσι τη ρητορική της περί αποφυγής δημιουργίας συνόρου και διαφύλαξης της ειρήνης στην Ιρλανδία και χαρίζοντας μια πολιτική νίκη στο Λονδίνο. Την ίδια ώρα, το εμβόλιο της AstraZeneca διέρρηξε το κοινό ευρωπαϊκό μέτωπο, με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων να το εγκρίνει για όλους, αλλά τα κράτη – μέλη το ένα μετά το άλλο (μεταξύ τους και η Ελλάδα) να το εγκρίνουν μόνο για μικρότερες ηλικίες.

Πέρα από την τεχνική φύση του ζητήματος, αυτή η κρίση αναδεικνύει για άλλη μια φορά το καίριο έλλειμμα δημοκρατικής λογοδοσίας στην ΕΕ. Είναι σχεδόν εξοργιστικό πώς, μπροστά σε μια προφανέστατη αποτυχία τόσο σχεδιασμού μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής όσο και διαχείρισης μιας κρίσης, όλοι οι εμπλεκόμενοι παίκτες αποφεύγουν τις ευθύνες τους. Η καγκελάριος Μέρκελ δήλωσε ότι η Ευρώπη ακολούθησε τη σωστή πολιτική, έστω και αν τα κράτη – μέλη ήταν εκείνα που αποφάσισαν να εξουσιοδοτήσουν την Επιτροπή να χειριστεί ένα ζήτημα – διαπραγματεύσεις με φαρμακευτικές – στο οποίο είχε ελάχιστη εμπειρία και γνώση. Οταν πρωτοακούστηκαν παράπονα για ελλείψεις, η Επιτροπή το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να κατηγορήσει τα κράτη – μέλη για καθυστερήσεις στη διαδικασία εμβολιασμού. Ολοι μαζί κατηγορούν τις φαρμακευτικές εταιρείες για καθυστερήσεις στις παραγγελίες, την ίδια ώρα που αυτές συνεχίζονται κανονικά στις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία.

Και όμως, ο ευρωπαίος πολίτης που θα διαμαρτυρηθεί κινδυνεύει να επιτιμηθεί κιόλας επειδή τολμά να αμφισβητήσει την Ευρώπη. Δυστυχώς και στην Ελλάδα ακούστηκε από αρμόδια χείλη ότι «χωρίς την ΕΕ θα παρακαλούσαμε για εμβόλια». Κανένας δεν το αμφισβητεί αυτό, αλλά είναι άσχετο με το ερώτημα της δημοκρατικής λογοδοσίας. Ενα πολιτικό σύστημα δεν κρίνεται με βάση τις προθέσεις του αλλά με βάση τα επιτεύγματά του. Μπορούμε κάλλιστα να στηρίζουμε μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική εμβολιασμού – ακριβώς γιατί η εναλλακτική θα ήταν πολύ χειρότερη για μια χώρα σαν την Ελλάδα – και ταυτόχρονα να απαιτούμε να αποδοθούν ευθύνες σε όσους έκαναν λάθη στην υλοποίηση αυτής της πολιτικής, αν μη τι άλλο για να μην επαναληφθούν στο μέλλον. Ετσι λειτουργούν οι δημοκρατίες – αν δεχτούμε ότι η ΕΕ είναι τέτοια. Και φυσικά σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι όποιος τολμά να ζητήσει ευθύνες για τις πράξεις της ΕΕ είναι «λαϊκιστής» που απεργάζεται τη «διάλυση της Ευρώπης».

Είναι ειρωνικό ότι αυτή η απαραίτητη συζήτηση για τη δημοκρατικότητα της ΕΕ με αφορμή τα εμβόλια λαμβάνει χώρα κυρίως στις σελίδες του αγγλόφωνου Τύπου, και όχι απαραίτητα του ευρωσκεπτικιστικού. Ο κατεξοχήν φιλοευρωπαϊκός Economist σε πρόσφατη ανάλυσή του ανέδειξε τον καφκικό χαρακτήρα του πολιτικού συστήματος της ΕΕ που, αποφεύγοντας ευθύνες και λογοδοσία, οδηγεί εν τέλει στη ριζοσπαστικοποίηση της δυσαρέσκειας των πολιτών. Η Ευρώπη θα βρει τελικά μια λύση στο πρόβλημα του εμβολίου για την πανδημία. Το εμβόλιο για το δημοκρατικό της έλλειμμα όμως φαίνεται ότι αργεί πολύ ακόμα.

Ο δρ Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο London Metropolitan University