Συμπτώματα ανισοτήτων

Η συζήτηση για την ασφάλεια των πανεπιστημίων πάσχει από το ότι παρουσιάζει ένα σύμπτωμα ως τη ρίζα της παθογένειας. Παράδειγμα: Η κυβέρνηση ανακοινώνει την ίδρυση πανεπιστημιακής αστυνομίας «όπως στο εξωτερικό». Στον αντίποδα, ο Αντώνης Τζανακόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου στην Οξφόρδη, ανεβάζει φωτογραφίες σχολιάζοντας «εδώ βλέπετε την αστυνομία του Πανεπιστημίου να περιπολεί στην Οξφόρδη. Α, δεν τη βλέπετε; Δεν υπάρχει, γι’ αυτό». Γίνεται είδηση, τσακώνονται, τα γνωστά, τα τελετουργικά.

Η λεπτομέρεια είναι ότι κι οι δυο πλευρές έχουν κάπως δίκιο και, ταυτοχρόνως, καμία δεν λέει όλη την αλήθεια. Στα πανεπιστήμια που έχουμε ως σημεία αναφοράς, όπως η Οξφόρδη, υπάρχει ασφάλεια, έστω υποτυπώδης. Ομως υπάρχουν επίσης συγγράμματα, υποδομές, υπηρεσίες, σοβαρές διοικήσεις και όλα αυτά που συνδιαμορφώνουν ένα περιβάλλον που δικαιούται να έχει υψηλές απαιτήσεις από διδάσκοντες και φοιτητές. Στην Ελλάδα αν είσαι προνομιούχος μπορείς να πας σε ένα τέτοιο πανεπιστήμιο. Αν είσαι και καλός, μπορεί να γίνεις λέκτορας στα 30 σου, όπως ο κ. Τζανακόπουλος, αποκλειστικά και μόνο χάρη στη δουλειά και τις ικανότητες σου. Ή μπορεί να γίνεις Πρωθυπουργός στα 50 σου όπως ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Αν σου κάτσει η ατυχία να είσαι φτωχός πάντως, η τύχη σου κλήρωσε ελληνικό πανεπιστήμιο. Και προβλήματα όπως, π.χ., να σου λείπουν συγγράμματα δυο μέρες πριν ξεκινήσει η εξεταστική.

Αυτή η ανισότητα που αποκρύπτεται διαμορφώνει το περιβάλλον εντός του οποίου καλλιεργείται η ανομία. Ο μέσος άνθρωπος, ξέρετε, κάπως φτάνει να συμπεριφέρεται όπως συμπεριφέρεται. Είναι μάλλον πιο πιθανό να υπάρχουν καταλήψεις και βία σε ένα περιβάλλον που επικρατεί ένα χυμαδιό, μια κατάσταση που λαϊκά τη λέμε «ό,τι να ‘ναι», μια διάχυτη αίσθηση ότι οι κανόνες υπάρχουν προσχηματικά γιατί «έτσι είναι τα πράγματα εδώ». Κι όταν «τα πράγματα» είναι και ποινικά, πάλι δεν κάνει κανείς τίποτα. Μιας και, κακά τα ψέματα, ο νόμος Διαμαντοπούλου έδινε δυνατότητα στις πρυτανικές αρχές να καλέσουν την αστυνομία αν χρειαζόταν, αλλά δεν το έκανε σχεδόν ποτέ κανείς. Ετσι διαπλάθονται οι νεαροί πολίτες στο περιβάλλον του πανεπιστημίου λοιπόν. Του ελληνικού, όχι του Χάρβαρντ, ούτε της Οξφόρδης. Δικαιούμαστε λοιπόν να αμφιβάλλουμε για το αν αυτή την ανισότητα πρέπει να μας αρκεί το δίλημμα «αστυνόμευση ή όχι».