Τουρισμός – επενδύσεις {LF}κρίνουν την ανάπτυξη

Το 2021 θα είναι καλύτερο από το 2020, από οικονομικής σκοπιάς. Πιθανότατα ωστόσο δεν θα αρκεί να είναι απλά καλύτερο για να θεωρηθεί και επιτυχημένο. Η επιτυχία του ή όχι θα κριθεί αναγκαστικά από τη σύγκριση με το 2019. Ειδικά σε δύο τομείς κρίσιμους για το ελληνικό ΑΕΠ: τον τουρισμό και τις επενδύσεις.

Ο μεγάλος χαμένος του 2020, ο τουρισμός, θα πρέπει το 2021 να πετύχει επιδόσεις ευθέως συγκρίσιμες, προκειμένου να καλυφθεί μέρος των απωλειών. Οι τελευταίες ωστόσο ενδείξεις δεν είναι θετικές. Παρά την αρχική αισιοδοξία, το κλείσιμο των συνόρων με τη Μεγάλη Βρετανία μετά την αποκάλυψη μεταλλάξεων του ιού, αύξησε την ανασφάλεια. Ταξίδια και διακοπές χωρίς ασφαλές περιβάλλον δεν μπορούν να υπάρξουν. Οι περισσότεροι από όσους επενδύουν τα χρήματά τους σε ένα πακέτο διακοπών, θέλουν να ξέρουν εκ των προτέρων και μετά βεβαιότητας ότι θα ξεκινήσουν και θα ολοκληρώσουν με ασφάλεια το ταξίδι τους. Μετά την εξέλιξη στη Μεγάλη Βρετανία, πολλά σχέδια πήγαν πίσω. Ο προγραμματισμός ενός πλάνου για το καλοκαίρι «πάγωσε».

Η επίπτωση για την ελληνική οικονομία άμεση. Το βασικό σενάριο του προϋπολογισμού προέβλεπε ως στόχο του τουρισμού το 60% των εσόδων του 2019 και κυβερνητικά στελέχη ήλπιζαν κρυφά σε ακόμα καλύτερη επίδοση. Αν ισχύουν οι πληροφορίες μετάθεσης κάθε προγραμματισμού, τότε προφανώς έχουν πέσει έξω. Ο τουρισμός με τα σημερινά δεδομένα δεν φαίνεται ότι μπορεί να ξεπεράσει το 50% των επιδόσεων του 2019. Αρα το 2021 ξεκινάει με μια «τρύπα» σχεδόν προεξοφλημένη.

Ενα μέρος της θεωρείται ότι μπορεί να καλυφθεί από τις επενδύσεις. Μάλιστα ίσως για πρώτη φορά την τελευταία 10ετία αυτό θεωρείται ρεαλιστικό να συμβεί. Η έναρξη των έργων στο Ελληνικό θα είναι κατά πάσα πιθανότητα σηματωρός όσων πρόκειται να ακολουθήσουν. Δεκάδες μεσαία και μεγάλα επενδυτικά σχέδια είναι έτοιμα να ξεκινήσουν σε όλη την Ελλάδα. Πολλά θα χρηματοδοτηθούν από τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Συνολικά επενδύσεις άνω των 7 δισ. ευρώ έχουν προγραμματιστεί να ξεκινήσουν εντός του έτους.

Μεγάλη ελπίδα για την επιτυχή έκβαση του 2021 έρχεται από την ανάπτυξη επενδύσεων στον τομέα των τεχνολογικών υποδομών. Σε αυτή την κατεύθυνση projects όπως αυτό του νέου data center που ανακοίνωσε ότι θα κατασκευάσει στην Ελλάδα η Microsoft μπορεί να αλλάξουν την ψηφιακή εικόνα της χώρας. Το ίδιο ισχύει σε άλλον τομέα, η ίδρυση του πρώτου και μοναδικού κέντρου στην Ευρώπη από τα Διεθνή Κέντρα Ψηφιακής Τεχνολογίας, Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανάλυσης Μεγάλων Δεδομένων, το οποίο θα υλοποιήσει στη Θεσσαλονίκη η Pfizer. Το κέντρο θα παράγει τεχνογνωσία, που θα μεταφέρεται σε όλο τον κόσμο, ενώ σε πλήρη λειτουργία αναμένεται να τεθεί με την ολοκλήρωση της στελέχωσής του εντός του 2021. Αντίστοιχα σημαντικές είναι οι επενδύσεις στις τηλεπικοινωνίες που κινητοποιεί η υλοποίηση του 5G από τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας Cosmote, Vodafone και Wind, που στην πενταετία εκτιμώνται σε περίπου 1 δισ. ευρώ. Το ερώτημα πάντα σε ό,τι αφορά τις μεγάλες επενδύσεις είναι εάν μπορεί να τις διευκολύνει το ελληνικό επενδυτικό περιβάλλον. Συνήθως η απόσταση μεταξύ προγραμματισμού έναρξης των έργων και πραγματικής υλοποίησης απέχει κατά πολύ. Ως επί το πλείστον χωρίς ευθύνη των επενδυτών.

Η πιο ασφαλής οδός για να υπεραποδώσει ο τομέας των επενδύσεων είναι η παραμελημένη για μια δεκαετία και παραπάνω ανανέωση του μηχανολογικού και τεχνολογικού εξοπλισμού των επιχειρήσεων. Αυτή η αυτονόητη επένδυση που ξεχάστηκε στα χρόνια της κρίσης, αλλά δεν ανέκαμψε και μετά. Σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη της Eurobank, τα τελευταία 9 χρόνια, η διαφορά ανάμεσα στις ακαθάριστες επενδύσεις παγίων και τις αποσβέσεις ήταν συνεχώς αρνητική (-€7,6 δισ. σε τρέχουσες τιμές το 2019 από -€8,6 δισ. το 2018) με αποτέλεσμα τη συνολική μείωση του παγίου κεφαλαίου στην Ελλάδα κατά -84,2 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές. Ακόμα και την τριετία 2017, 2018 και 2019 που το πραγματικό ΑΕΠ στην Ελλάδα αυξήθηκε, οι επενδύσεις παγίων ήταν χαμηλές και μικρότερες από τις αντίστοιχες αποσβέσεις, δηλαδή συνεχίστηκε η πτώση του παγίου κεφαλαίου.

Αν επιβεβαιωθεί η τάση και η κυβέρνηση δείξει αποφασιστικότητα, τότε κατά το μεταβατικό 2021 θα μπορούσε η σημαντική ανάκαμψη των επενδύσεων να υπερκαλύψει τις απώλειες του τουρισμού και για φέτος. Σε αυτή την περίπτωση εύλογα μπορεί να εκτιμήσει κανείς ότι το 2022 θα είναι το έτος με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη των πολλών τελευταίων ετών, με τον τουρισμό στα επίπεδα προ της πανδημίας και τις επενδύσεις όπως δεν τις έχουμε δει ποτέ…