1 + (-1) = Ο,τι να ’ναι;;!

Πριν ακόμη καλά καλά καταλάβουμε ότι είχαμε Εκθεση Πισσαρίδη, ο Αγιος Βασίλης μας φέρνει αντι-Εκθεση Πισσαρίδη (ή κατ’ άλλους Εκθεση αντι-Πισσαρίδη). Ισως μάλιστα και πολλές, αφού ο αντι-Πισσαρίδης αποδεικνύεται πολυγραφότερος από τον κανονικό (ΓΣΕΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ίσως άλλοι).

Στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας ανθίζουν πολλά λουλούδια – ακόμη και χωρίς την προτροπή του Mαο Τσετούνγκ της δεκαετίας του 1950 («Αφήστε εκατό λουλούδια να ανθίσουν· εκατό σχολές να αντιπαρατεθούν»).

Ανθίζουν, σίγουρα. Ευδοκιμούν όμως;

Ο Μάο αυτοδιαψεύσθηκε εξολοθρεύοντας τις 99 σχολές στην Πολιτιστική Επανάσταση.

Ο άλλος αρχαίος πολιτισμός ήταν πιο αμφίθυμος. Αν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι αρίστευσαν στη λογική, άφησαν την επινόηση του μηδενός στους μουσουλμάνους του Μεσαίωνα.

Το μηδέν ως αριθμός ήταν μια αμφιλεγόμενη καινοτομία. Η ελληνική λογική θέση ήταν «μα, γίνεται το τίποτε να είναι κάτι;». Από εκεί η άρνηση του μηδέν είναι απλή.

Τη θέση αυτή εφαρμόζουμε και σήμερα: Γιορτάζουμε τα 2.500 χρόνια από τη Σαλαμίνα περιφρονώντας την παρατήρηση ότι η έλλειψη έτους «μηδέν» τα κάνει να συμπίπτουν με τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. (Με κίνδυνο το να μπερδεύουν τα παιδιά τους Πέρσες με τους Τούρκους και τον Θεμιστοκλή με τον Μιαούλη.)

Ο μαθηματικός Αλ Χουαρίζμι (αυτός που έδωσε το όνομά του στους αλγορίθμους) είχε ήδη καταλήξει από τον 11ο αιώνα: 1 + (-1) = 0.

Εμείς στον 21ο αιώνα το ψάχνουμε. Ενώ σε όλες τις γλώσσες δύο αρνήσεις κάνουν μια κατάφαση, εδώ ένα αρνητικό κάνει ένα θετικό («Πες μου τίποτε» = «Πες μου κάτι»)· δύο αρνητικά κάνουν πάλι θετικό («Δεν μου λες τίποτε να περάσει η ώρα;» = «Πες μου κάτι, παρακαλώ»). Ακόμη καλύτερα, δύο θετικά κάνουν ένα αρνητικό («Ναι, εντάξει…» = «Οχι»).

Πού αφήνει αυτό την κατάσταση με τον Πισσαρίδη και τους αντι-Πισσαρίδηδες;

Το σίγουρο είναι ότι τα αντι-κείμενα, αν και αρνήσεις, δεν αποτελούν αντίθεση σε κάποια θέση. Από τα συμφραζόμενα δεν προκύπτει ότι οι αντι-συγγραφείς αντιδρούν σε κάποια υπαρκτή διατυπωμένη θέση του επώνυμου κειμένου. Αφενός, φαίνεται ότι τα λεγόμενα θα ήταν περίπου τα ίδια ό,τι και να έλεγε η Εκθεση Πισσαρίδη. Αφετέρου, η αντίδραση στοχεύει σε ιδιότητες της Εκθεσης που αποφασίστηκαν πριν ακόμη οι αναγνώστες την ανοίξουν – «νεοφιλευθερισμός», «αναλγησία» ή «σύστημα Πινοτσέτ». Οι αντι-Εκθέσεις δεν θεωρούν καν ότι έπρεπε να τοποθετηθούν στα διλήμματα που επισημαίνει η Εκθεση.

Το πρόβλημα είναι ότι ουδείς συζητεί για την Εκθεση Πισσαρίδη, ούτε ως διάγνωση αλλά ούτε και ως σύνολο λύσεων. Το ίδιο το κείμενο φαίνεται να κατευθύνεται σε περίοπτη θέση στα εικονίσματα δίπλα στους προκατόχους του. Επιπλέον, πτυχές του αντι-Πισσαρίδη, όπως οι προτάσεις για μείωση στις ώρες εργασίας, ίσως προσελκύσουν περισσότερη προσοχή από το (στρογγυλεμένο) πρωτότυπο.

Η συζήτηση είναι αυτή που δημιουργεί τη δυνατότητα ο συνδυασμός (Ε + αντι-Ε) να καταλήξει σε κάτι παραπάνω από σκέτη (Εκθεση). Χωρίς συζήτηση, (Ε + αντι-Ε) οδηγεί στο τίποτε (όπως 1 – 1 = 0 ή στο κενό σύνολο). Στην Ελλάδα όμως, σε πείσμα της ξενόφερτης άλγεβρας, φροντίζουμε ώστε (Εκθεση + αντι-Εκθεση) να συμποσούται στο «ό,τι να ‘ναι».

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής
στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς