Προς την επόμενη κρίση

Οι αισιόδοξοι ελπίζουν πως με το εμβόλιο η κοινωνική μας ζωή θα βρει γρήγορα τους κανονικούς της ρυθμούς. Οι απαισιόδοξοι θα μπορούσαν να ισχυριστούν πως η επιστροφή στην κανονικότητα αργεί. Δυστυχώς, την περίοδο των μεγάλων κρίσεων στη χώρα, από το 2009 μέχρι σήμερα, οι απαισιόδοξοι δικαιώνονται. Οι ρεαλιστές, είτε απαισιόδοξοι είτε αισιόδοξοι, τονίζουν τον οικονομικό αντίκτυπο της πανδημίας. Το 2019 το δημόσιο χρέος βρισκόταν στο 180% του ΑΕΠ, ενώ το 2020 και το 2021 εκτιμάται πως θα ξεπεράσει το 200%.

Για τη χώρα, μία ακόμη οικονομική κρίση αποτελεί ένα κακό που ξορκίζουμε. Ομως, οι πιο απαισιόδοξοι από εμάς θα εντόπιζαν κάποιες χαρακτηριστικές ομοιότητες με την προ του Μνημονίου περίοδο, ιδιαίτερα στο πολιτικό περιβάλλον.

Ευμετάβλητη αισιοδοξία. Κάθε εκλογική νίκη συνοδεύεται από υψηλούς δείκτες αισιοδοξίας. Η αποκλιμάκωση, όμως, έρχεται γρήγορα. Με άλλα λόγια, ενώ η κοινωνία είναι έτοιμη μετά τις εκλογές να αποδεχθεί, ή να υποστηρίξει, ριζικές αλλαγές, αυτό παύει να ισχύει περίπου στο μέσο μιας κυβερνητικής θητείας.

Κοινωνία χαμηλής εμπιστοσύνης. Η ελληνική κοινή γνώμη παρουσιάζεται ιδιαίτερα καχύποπτη απέναντι στα κόμματα και τους πολιτειακούς θεσμούς. Μια κοινωνία χαμηλής εμπιστοσύνης αντιδρά ευκολότερα και εντονότερα σε επιχειρούμενες αλλαγές, αμφισβητώντας τη σκοπιμότητά τους.

Ατολμία ριζικών αλλαγών. Οι εκλογές καθιστούν κυρίαρχους τους νικητές, οι οποίοι αναλώνουν συνήθως την περίοδο της κυριαρχίας τους σε διαχειριστικού ή επικοινωνιακού χαρακτήρα ζητήματα. Η έκθεση Πισσαρίδη αναφέρει χαρακτηριστικά, στη σελίδα 9, πως οι προτάσεις της δεν συνιστούν επιχειρησιακό σχέδιο. Ομως μια κυβέρνηση πρέπει να κάνει ακριβώς το αντίθετο. Να θέτει σε εφαρμογή, την πρώτη ημέρα της εκλογής της, ένα συνεκτικό στρατηγικό σχέδιο για τη χώρα.

Η διαχειριστική αδυναμία του Δημοσίου. Ο δημόσιος τομέας είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι σε ριζικές αλλαγές. Αυτό δεν είναι παράλογο, κάθε άλλο. Οι συχνές αλλαγές σε πρόσωπα μειώνουν τη διάθεση πρωτοβουλιών των πολιτικών προϊσταμένων, καθώς ο κίνδυνος αποτυχίας μεταφράζεται σε πολιτική ήττα. Ακόμη, ο άτσαλος τρόπος νομοθέτησης και οι συχνές αλλαγές σε πολιτικές ενισχύουν τις δυνάμεις αδράνειας. Αν, υποθετικά, το πακέτο SURE ήταν όσο το δημόσιο χρέος μας, είναι αμφίβολο αν ο κρατικός μηχανισμός θα το αξιοποιούσε αποτελεσματικά.

Προφανώς, το επιχείρημα πως «μία ακόμη κρίση πλησιάζει» έχει ισχυρό αντίλογο. Βιώνουμε μια παγκόσμιας διάστασης υγειονομική κρίση. Ομως, όταν η ένταση αποκλιμακωθεί, τα ερωτήματα που θα τεθούν είναι γνωστά: πόσο είναι το χρέος, η ανεργία και ποιες είναι οι αναπτυξιακές πολιτικές που θα ακολουθήσουμε.

Στην Ελλάδα υπάρχει μόνο μία συνταγή επιτυχίας. Η άμεση εφαρμογή ενός σχεδίου ακριβώς μετά τις εκλογές. Υπάρχει όμως και μια εναλλακτική επιλογή, η οποία συνήθως συνοδεύει την κάθε κρίση: οι εκλογές.

Δυστυχώς, αν τα μόνα σταθερά διλήμματα στη χώρα είναι «κρίση ή εκλογές», είναι μάλλον άσκοπο να αναρωτιόμαστε γιατί οι απαισιόδοξοι δικαιώνονται.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι ο διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας