«Ας ερχόσουν για λίγο»

Πάντα στα φωτογραφικά πορτρέτα πίσω από τα μάτια, τα χείλη, την κάθε λεπτομέρεια της έκφρασης, αναζητούμε μια ιστορία, που, ακόμα κι αν κι δεν υπάρχει, τη στήνουμε εμείς οι ίδιοι με τη γραφίδα του μυαλού, για να μας ταξιδέψει στους τόπους και στους καιρούς που αναζητά η ψυχή μας. Οταν ο φακός καρφώθηκε στο συγκεκριμένο πρόσωπο δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι αυτά σε αυτές τις δύο σχισμές, που μοιάζουν τόσο πεισματικά κλειστές, θα ζωντάνευε μία Ελλάδα που χάθηκε ανεπιστρεπτί. Μετά από τη μοναδική αυτή εμπειρία, αν κάποιος με ρωτούσε για το κεντρικό θέμα του κάδρου, θα βρισκόμουν σε αμηχανία. Είναι ο κυρ Θανάσης, είναι το καφενείο ή στο πίσω μέρος η ξύλινη σκηνή;

Στον Χώρο, όπου εγκιβωτίζεται η ανδρική φιγούρα, ο χρόνος έχει αφήσει αμείλικτος τα σημάδια του. Κι όσο κι αν προσπάθησε να περάσει διακριτικά, το ξύλινο πάτωμα τρίζει στο πέρασμά του, οι ξύλινες καρέκλες κείτονται ξεκοιλιασμένες από το βάρος του και οι τοίχοι ξερνούν πάνω μας την μπογιά. Κι όμως, το «Μεγάλο Καφενείο» κάποτε γνώρισε μεγάλες δόξες, όπως μαρτυρεί η αρχιτεκτονική του. Δέσποσε ανάμεσα στα νεοκλασικά της πλατείας Κεχαγιά στην Αμφισσα. Διώροφο, με τα μεγάλα ξύλινα πορτοπαράθυρα, τα σιδερένια φουρούσια και την κεραμοσκεπή, φωνάζει από μακριά την ύπαρξη μιας αστικής τάξης, απότοκο του πλούτου που επέφερε στον τόπο η παραγωγή και εμπορία ελιάς. Γεννήθηκε στην αυγή του 20ού αιώνα, κάπου στο 1905, μαζί με τα όνειρα και τις ελπίδες μιας χώρας που έμελλε να κατασπαραχτεί από ξένους κατακτητές, αλλά και από τα ίδια της τα παιδιά.

Μία ξύλινη πινακίδα, διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον πρώτο και τον δεύτερο όροφο του κτίσματος, μαρτυρεί τον ιδιοκτήτη και την ταυτότητα που του προσέδωσε, όταν πέρασε στα χέρια του το 1929, «Καφφεζυθοπωλείον το Πενελλήνιον Μαστρονικολόπουλου». Η «καλή κοινωνία» με τα παπιγιόν υπήρξαν οι θαμώνες του. Σε προθάλαμο των δικαστηρίων το είχαν μετατρέψει οι εισαγγελείς, οι πρόεδροι δικαστηρίου και οι δικηγόροι. Σε ένα ιδιότυπο συμπόσιο δικονομικού χαρακτήρα με τσίπουρο και μεζέ ρύθμιζαν οι υπηρέτες του νόμου τις υποθέσεις. Στην τσόχα του «Πανελληνίου» δεν παίχτηκαν μόνο περιουσίες, αλλά και η πολιτική του προηγούμενου αιώνα. Δωσίλογοι και πατριώτες του Παγκοσμίου Πολέμου, βασιλικοί και κομμουνιστές του εμφυλιακού και μετεμφυλιακού κράτους, χουντικοί και δημοκρατικοί, δεξιοί, κεντρώοι και αριστεροί, όλοι στον ίδιο χώρο, με τα καχύποπτα βλέμματα να καρφώνουν πισώπλατες μαχαιριές.

Κι ενώ στη φωτογραφία το μάτι μαγνητίζεται από τον κυρ Θανάση, ο ίδιος θέλει πρωταγωνίστρια του χώρου του τη γηραιά κυρία που διακρίνεται πίσω, τη Μεγάλη Σκηνή. Από τη στιγμή που ο χώρος πέρασε στα χέρια του, το 1965, την έκανε σκηνικό της δικής του παράστασης, φόντο της ύπαρξής του. Και πράγματι, μετρώντας τις ρυτίδες του προσώπου του τις βγάζω ίδιες με τις δικές της, αυτές που χαρακώνουν τα ριντό. Και στα ραμμένα από τη θλίψη χείλη του δεν μπορώ παρά να διακρίνω τις πινέζες που κρατούν από το 1989 σφραγισμένη την αυλαία. «Μην τη βλέπεις έτσι», μου λέει, «υπήρξε κι αυτή κάποτε νέα». Και τα λόγια λατρείας για την αιώνια αγαπημένη ξεσφραγίζουν το στόμα. Πάνω της έχει χαραχτεί ανεξίτηλα η πιο γοητευτική πτυχή της ιστορίας του σύγχρονου θεάτρου, η ιστορία των μπουλουκιών. Οι νομάδες αυτοί του θεάτρου, ταξιδεύοντας με γαϊδούρια ή με τρένα, όπου υπήρχε συρμός, σε καρότσες ή και πεζοί και κουβαλώντας στη θεατρική σκευή τους τα όνειρα και την ελπίδα για μία καριέρα στην πρωτεύουσα, κατέφθαναν στις πόλεις, που δεν είχαν καταλυθεί από τους μεγάλους θιάσους, τραγουδώντας «ένα κι ένα κάνουν δύο και το βράδυ στις οχτώ ραντεβού στο καφενείο μ’ ένα έργο διαλεχτό», καλώντας τον κόσμο στην παράστασή τους. Τελάδηδες της «πραμάτειας» ορίζονταν από τον θιασάρχη οι γυναίκες, χρησιμοποιώντας διακριτικά ως δέλεαρ τα κάλλη τους και προκαλώντας έτσι τα «χρηστά» ήθη της επαρχίας. Το βράδυ «Το Μεγάλο Καφενείο» μετατρεπόταν σε αίθουσα θεάτρου και η Σκηνή έβαζε τα καλά της για να υποδεχτεί δράματα, οπερέτες, μουσικές κωμωδίες και ό,τι άλλο σκαρφιζόταν το ταλέντο των θεατρίνων. Αυτοκτονούσε ο Τάσος πάνω στην Γκόλφω και σπάραζε κι αυτή μαζί του. Δεν χόρταινε να κάνει χάζι τους δύο άσπονδους φίλους Βασίλη Αυλωνίτη και Μίμη Φωτόπουλο να παίζουν στη λατέρνα τους «γαρύφαλλο στ’ αυτί» και τον μεθύστακα Ορέστη Μακρή να μερακλώνει και να πίνει το γαρδούτσο του. Μετά το τέλος της παράστασης έμενε με την απορία πώς μία ελληνική ψυχή μπορούσε να βρει τον έρωτα στο πρόσωπο  της Εσμέ της Τουρκοπούλας. Μεγάλη τιμή για το μπουλούκι να υποκλιθεί από μία Σκηνή ιταλικών επιρροών, όταν τις περισσότερες φορές τέσσερεις πάσσαλοι κι ένα κάμποτ αποτελούσαν το υποτυπώδες σκηνικό.

Τελευταία φορά που οι τρεις πρωταγωνιστές της φωτογραφίας δεξιώθηκαν μπουλούκι με την παλιά του μορφή ήταν το μπουλούκι του «Θιάσου» του Αγγελόπουλου το 1975. Τότε παίχτηκε η προτελευταία πράξη της ιστορίας μας, γιατί η τελευταία παίχτηκε πριν από τρία χρόνια, όταν μια για πάντα σώπασε ο κυρ Θανάσης. Κι έμεινε χήρα η Σκηνή με μια σκισμένη πρώην κόκκινη αυλαία να ακούει από το ξεχαρβαλωμένο ραδιόφωνο το τελευταίο ταγκό μιας άλλης εποχής κι ο παπαγάλος του Λουμίδη να επαναλαμβάνει τραγικά κωμικά «Ας ερχόσουν για λίγο μονάχα για ένα βράδυ να γεμίσεις με φως το φριχτό μου σκοτάδι».