Λυρική Σκηνή και ΕΜΣΤ: μαζί για την αρχιτεκτονική

Είναι πραγματικά συγκινητικό, μετά την επιμονή δύο σημαντικών ανθρώπων, να απολαμβάνουμε στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι τις παραγωγές της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Ας μην ξεχνάμε ότι παλαιότερα οι παραγωγές αυτές απευθύνονταν σε ολίγους, που παρακολουθούσαν παραστάσεις στον συντηρητικό και μάλλον δευτεροκλασάτο χώρο στην οδό Ακαδημίας, χωρίς την όποια προσπάθεια να προσελκύσουν ένα ευρύτερο κοινό. Ηταν ένα θέαμα που απευθυνόταν σε μια συγκεκριμένη κάστα θεατών, που προσέτρεχαν με τις γούνες και με ενδυμασία black tie για να απολαύσουν τις όπερες. Τα πρώτα μου παιδικά ακούσματα από όπερες ήταν από δίσκους και το ραδιόφωνο και πραγματικά με συγκινούσαν, όπως η «Κάρμεν», ο «Κουρέας της Σεβίλλης» και άλλα. Ουδέποτε όμως τόλμησα να περάσω το κατώφλι της οδού Ακαδημίας, όπου τα τελευταία χρόνια αποκαλύφθηκε ότι εκτός των άλλων ήταν ένας καταχρεωμένος οργανισμός απευθυνόμενος κυρίως σε ένα συντηρητικό κοινό.

Οταν όμως, μετά την οικονομική εξυγίανση με τη συμβολή του συμμαθητή μου Νίκου Μουρκογιάννη, ο Μύρων Μιχαηλίδης άρχισε να «βγάζει» τη Λυρική Σκηνή σε δημόσιους χώρους, τα πράγματα άλλαξαν. Στην κεντρική αγορά των Αθηνών, στο λιμάνι του Πειραιά, στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, η Λυρική Σκηνή ξαφνικά απέκτησε ένα ευρύ κοινό. Πλήθος κόσμου από κάθε κοινωνική τάξη προστρέχουν και παρακολουθούν, συχνά όρθιοι και με μεγάλη υπομονή, συναυλίες με υψηλή ποιότητα εικόνας και ήχου. Δεν θα ξεχάσω μια υπέροχη καλοκαιρινή βραδιά το 2014 με φεγγάρι, στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, ένα μοναδικό «σκηνικό» υψηλής αρχιτεκτονικής και με τη μαγεία που εκπέμπουν οι αρχαιολογικοί χώροι, με μια μοναδική συναυλία με τίτλο «Opera Alla Greca».

Η αποχώρηση του Μύρωνα Μιχαηλίδη και η μεταφορά της ΕΛΣ στο νέο συγκρότημα του Ιδρύματος Νιάρχου με προβλημάτισε. Αποδέχθηκα καλοπροαίρετα τον νέο διευθυντή Γιώργο Κουμεντάκη, έχοντας θετικές αναφορές για τη διαδρομή του και έχοντας παρακολουθήσει την παράσταση «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη στο Μέγαρο Μουσικής που με εντυπωσίασε. Παράλληλα, η δωρική αίσθηση του χώρου της νέας Λυρικής Σκηνής που έπλασε ο σημαντικός αρχιτέκτονας Ρέντζο Πιάνο, συνδυάζοντας με μια πολύτιμη απλότητα τη βελούδινη αίσθηση μιας Οπερας με τη λιτότητα του μοντέρνου, λειτούργησε θετικά και έσπευσα να παρακολουθήσω την πρώτη παράσταση. Η γεμάτη αίθουσα, η υψηλή ποιότητα της παράστασης και το σεμνό χαμόγελο του Κουμεντάκη, όταν τον συγχάρηκα στο φουαγέ, με κέρδισαν αμέσως και έφυγα αισιόδοξος. Η συνέχεια είναι γνωστή. Παραστάσεις sold out και εξαιρετικές συνεργασίες με συμμετοχές σημαντικών ανθρώπων της όπερας είναι ήδη γνωστές και βέβαια και η όλη ατμόσφαιρα με το κοινό που προστρέχει σε αυτόν τον μαγικό εξωτερικό και εσωτερικό χώρο του Ιδρύματος Νιάρχου.

ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΚΤΙΡΙΩΝ. Ο Κουμεντάκης μάς κέρδισε αξιοποιώντας με τον καλύτερο τρόπο την οικονομική γενναιοδωρία του Ιδρύματος. Συνέχισε το έργο του Μιχαηλίδη ενισχύοντας την εξωστρέφεια και τόλμησε τον παράλληλο συσχετισμό και με μια άλλη τέχνη, την αρχιτεκτονική. Η τελευταία του πρωτοβουλία στο πλαίσιο της καραντίνας να προσφέρει μουσικές εκδηλώσεις σε επιλεγμένους χώρους του Ιδρύματος, όπως στην κορυφή του Φάρου με την περίφημη μεσόφωνο Αννα Παγκάλου και τους ήχους του Δημήτρη Καμαρωτού, καθώς και σε άλλα επιλεγμένα κτίρια, παλαιότερα αλλά και της μοντέρνας αρχιτεκτονικής, με συγκίνησαν και τα παρακολούθησα με μεγάλο ενδιαφέρον. Κτίρια όπως όπως η Γεννάδιος Βιβλιοθήκη, το Μικρό Χρηματιστήριο στη Σοφοκλέους, το Ωδείο Αθηνών του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, το Γαλλικό Ινστιτούτο του Σθένη Μολφέση και άλλα παρουσιάστηκαν όχι μόνο σαν σταθερό σκηνικό των συναυλιών, αλλά και με πλάνα μέσα στους χώρους των κτιρίων, εξωτερικές λήψεις με drone και φωτογραφικό υλικό, ακόμη και από την κατασκευή των κτιρίων, δίνοντας μια σχετικά πλήρη εικόνα της ποιότητας του αρχιτεκτονικού έργου.

Αυτός ο συγκερασμός της τέχνης της όπερας με την τέχνη της αρχιτεκτονικής αποτελεί μια πρωτοποριακή και ελκυστική επιλογή του Κουμεντάκη που συμβάλλει στην ανάδειξη και των δύο αυτών σημαντικών πολιτιστικών προϊόντων.

Κάτι ανάλογο επιχειρεί και ο αρχιτέκτων Δημήτρης Αντωνακάκης, που ως μεταβατικός καλλιτεχνικός διευθυντής του ΕΜΣΤ προανήγγειλε και έγινε αποδεκτή από την πολιτεία η ένταξη της αρχιτεκτονικής στο πρόγραμμα των εκθέσεων του Μουσείου. Ηδη προετοιμάζεται για το άμεσο μέλλον η πρώτη έκθεση με τίτλο «Σύμβολα και εμβληματικά ερείπια» στον χώρο των περιοδικών εκθέσεων.