Ενα τεράστιο παζάρι

Στην προηγούμενη καραντίνα, οι Γάλλοι είχαν επινοήσει τον όρο «lundimanche» (ένα μείγμα Δευτέρας και  Κυριακής δηλαδή), ενώ οι Αγγλοσάξονες μιλούσαν για «blursday» (από το blur, που σημαίνει θολός, και το day, την ημέρα). Στα τέλη του περασμένου μήνα, η Washington Post ξεκίνησε ένα ημερήσιο ειδησεογραφικό δελτίο με τίτλο «Τι μέρα είναι;», προκειμένου να βοηθήσει τους αναγνώστες να αποφύγουν την κοινωνική απομόνωση και να διατηρήσουν τη σχέση τους με τον χρόνο. H σχέση αυτή έχει περιπλακεί, είναι αλήθεια. Οπως γράφει ο Ζαν-Μισέλ Νορμάν στη Monde, ο χρόνος δεν είναι πια οργανωμένος με τη μορφή βέλους (παρελθόν – παρόν – μέλλον), αλλά έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο παζάρι, όπως στο Tenet του Κρίστοφερ Νόλαν. Στην ταινία αυτή, που είναι εμπνευσμένη από τις εργασίες του Νομπελίστα Φυσικής Κιπ Θορν, σούπερ πράκτορες πηδούν σαν κατσικάκια από το παρελθόν στο μέλλον για να εξουδετερώσουν μια παγκόσμια συνωμοσία. Την ίδια αίσθηση πλήρους αποσυγχρονισμού έχει κανείς παρακολουθώντας από τον καναπέ του κάθε μετακαραντινική περίοδο να γίνεται το πρόπλασμα για την επόμενη καραντίνα. Είναι το «λοκντάουν-φυσαρμόνικα» μέχρι να έρθει το εμβόλιο, στο οποίο έχουν αναφερθεί αρκετοί έλληνες ερευνητές τις τελευταίες μέρες.

Ο βέλγος φιλόσοφος Πασκάλ Σαμπό αποκαλεί αυτή τη δυναμική «υπερχρόνο»: το να μην ξέρουμε τι μέρα είναι, το να μην καθορίζεται πια η ύπαρξή μας από τις χρήσεις του χρόνου αλλά από τις ίδιες τις δραστηριότητες, το να έχουμε περάσει από έναν χρόνο τελετουργικά οργανωμένο σε έναν χρόνο χωρίς σαφή όρια. Η τηλεργασία έχει τινάξει επίσης στον αέρα τη διάκριση μεταξύ επαγγελματικού και ιδιωτικού, τη δυαδικότητα μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής. Και οι συνέπειες είναι ασφαλώς πιο αισθητές στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

«Αυτό που μας ενοχλεί είναι ότι διαθέτουμε έναν επιπλέον χρόνο, τον οποίο ελέγχουμε χωρίς να μπορούμε να κάνουμε προβολή στο μέλλον», επισημαίνει η ψυχολόγος Φρανς Μαρσάν. «Το να μην είμαστε σίγουροι για τίποτα όμως τροφοδοτεί αρχέγονους φόβους». Η συμβουλή που δίνει στους ασθενείς της είναι να κρατούν μια παλαιού τύπου ατζέντα, όπου να γράφουν κάθε μέρα τουλάχιστον μια δουλειά που πρέπει να φέρουν σε πέρας. Με τον τρόπο αυτό, ο εγκέφαλος προσαρμόζεται και πάλι στην πραγματική ζωή.

^«Ζούμε μια περίοδο τραγωδιών, αλλά και ευκαιριών», τονίζει ο κοινωνιολόγος Ζαν Βιάρ. «Πρέπει να επανεφευρεθούμε, να τεθούμε σε θέση μάχης. Να δημιουργήσουμε καινούργιες συνήθειες, να αναπτύξουμε έναν δεύτερο κόσμο εργασίας με νέους χώρους που να μην είναι ούτε το γραφείο ούτε το σπίτι, να οικοδομήσουμε μια εφευρετική ψηφιακή κοινωνία, ίσως να μετακομίσουμε… Αλλιώς, θα πέσουμε σε κατάθλιψη, θα κλειστούμε στα απόρθητα κάστρα μας».

Αν μη τι άλλο, οι Γάλλοι τα λένε ωραία.