Για την «ψυχή» της Αμερικής

Μπορεί ο Μπάιντεν να νίκησε με τις περισσότερες ψήφους από κάθε άλλον υποψήφιο πρόεδρο στην αμερικανική ιστορία, όμως δεν πρέπει κανείς να ξεχνά ότι ο Τραμπ έλαβε τις αμέσως περισσότερες μετά από εκείνον, αν και η μετέπειτα στάση του τον οδήγησε στην απομόνωση και γρήγορα στη γελοιοποίηση. Παρά τον εξευτελισμό, τα αίτια που του έδωσαν αυτές τις ψήφους εξακολουθούν να υπάρχουν. Η ελάχιστη διαφορά μεταξύ Μπάιντεν και Τραμπ σε αρκετές κρίσιμες Πολιτείες αποδεικνύει πως η πόλωση της αμερικανικής κοινωνίας είναι πολύ βαθύτερη απ’ ό,τι εκτιμούσαν πολλοί και πως ο Τραμπ δεν ήταν απλώς μια «ανωμαλία», μια ατυχής παρέκκλιση από την κανονικότητα. Τόσο η εκλογή του το 2016 όσο και η τωρινή του πορεία οφείλονται σε βαθιά οικονομικά, κοινωνικά και φυλετικά ρήγματα. Και αυτά θα συνεχίσουν να διχάζουν την αμερικανική κοινωνία ακόμα και όταν ο Μπάιντεν ορκιστεί τον Ιανουάριο 46ος πρόεδρος των ΗΠΑ. Το στοίχημα του νέου προέδρου είναι να μη συμβαίνει το ίδιο όταν κάποτε έρθει η ημέρα να φύγει εκείνος από τον Λευκό Οίκο.

Τα ρήγματα που χρησιμοποίησε και όξυνε ο Τραμπ το 2016 και, ακόμα περισσότερο, φέτος προϋπήρχαν από δεκαετίες: οι οικονομικές ανισότητες αυξάνονται συνεχώς από τη δεκαετία του ’80, ενώ οι προοδευτικές νίκες φεμινιστικών και civil rights κινημάτων προκαλούν διαρκώς συντηρητικές αντιδράσεις ήδη από το ’70. Η σύγκρουση μεταξύ προόδου και αντίδρασης έχει εξελιχθεί σε μάχη για την αμερικανική ταυτότητα. Αυτόν τον υπαρξιακό φόβο της συντηρητικής Αμερικής εκμεταλλεύθηκε ο Τραμπ. Γι’ αυτό και κύριος πυλώνας της στρατηγικής του είναι ο λευκός εθνικισμός. Οι δημογραφικές αλλαγές των τελευταίων δύο δεκαετιών εκλαμβάνονται ως απειλή από αρκετούς λευκούς. Το 2008, όταν εξελέγη ο Ομπάμα, οι λευκοί χριστιανοί αντιπροσώπευαν το 54% του πληθυσμού. Σήμερα μόλις το 43%.

Οι εκλογές έδειξαν πως η πλειοψηφία των Αμερικανών θέλουν να αφήσουν τη διχόνοια πίσω τους. Ωστόσο ο υψηλός αριθμός των «κρυμμένων» στις δημοσκοπήσεις ψηφοφόρων του Τραμπ, αλλά, κυρίως, και ο αριθμός των νέων ψηφοφόρων του δείχνουν το βάθος του προβλήματος. Και ότι το μήνυμα ενότητας του Μπάιντεν άφησε αδιάφορο το 47,7% των ψηφοφόρων, που ψήφισαν τον αντίπαλό του. Η δύναμη των ρηγμάτων αυτών αποδείχθηκε μεγαλύτερη ακόμα και από τη θανατηφόρα αμέλεια του Τραμπ στην πανδημία. Τουλάχιστον, παρά την ακραία διαίρεση, οι πολίτες που ψήφισαν τον Τραμπ σεβάστηκαν τη δημοκρατία, σε αντίθεση με τον ίδιο: δεν τον ακολούθησαν στην εκτροπή που επιχείρησε.  Για να «σώσει» ο Μπάιντεν «την ψυχή της Αμερικής», όπως υπόσχεται, και να ξαναενώσει τη χώρα, η απλή επιστροφή στο status quo προ του Τραμπ όχι μόνο δεν είναι αρκετή, αλλά είναι και επικίνδυνη. Πρέπει να θεσπίσει αληθινές, τολμηρές μεταρρυθμίσεις που καταπολεμούν τις οικονομικές και φυλετικές ανισότητες, προστατεύουν τους δημοκρατικούς θεσμούς και τη συνοχή της βαθιά διχασμένης αμερικανικής κοινωνίας. Και δεν θα είναι εύκολο.

Η Βασιλική Μαλούχου είναι πτυχιούχος και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού με ειδίκευση στις Ευρω-Αμερικανικές Σχέσεις και συνεργάτρια του αμερικανικού περιοδικού «Boxoffice Pro».