Τα νοικοκυριά έκοψαν €1.200 από το καλάθι

Σημαντική μείωση στο καλάθι των νοικοκυριών της τάξης άνω του 25% αλλά και σοβαρές αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες σε όλες τις κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών που συνθέτουν το καλάθι των Ελλήνων σημειώθηκαν την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα.

Η συρρίκνωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών, ως απόρροια της οικονομικής κρίσης και των προβλημάτων που δημιούργησε, άλλαξε τη σύσταση του καλαθιού περιορίζοντας σημαντικά τις δαπάνες ακόμα και για αγορές ειδών στα σουπερμάρκετ, με τα τρόφιμα όμως να αυξάνουν το ποσοστό τους στο καλάθι ως ανελαστική δαπάνη, αλλά με σημαντικές διαφοροποιήσεις αναφορικά με τις επιλογές των καταναλωτών.

Είναι ενδεικτικό ότι η κατά κεφαλήν ετήσια κατανάλωση στις κύριες δαπάνες διαβίωσης των νοικοκυριών (διατροφή, υπηρεσίες ΔΕΚΟ, ένδυση, μεταφορές κ.τ.λ.) μειώθηκε κατά 25,6% από 9.351 ευρώ στα 6.956 ευρώ τον χρόνο. Συγκεκριμένα οι Ελληνες περιόρισαν την αξία των αγορών τους σε αξία στα τρόφιμα κατά 13,9%, στα ποτά και στον καπνό κατά 24,2%, στην ένδυση κατά 45,2%, στην αγορά διαρκών καταναλωτικών αγαθών κατά 50,5%, στις υπηρεσίες υγείας κατά 19%, στις μεταφορές κατά 25%, στις υπηρεσίες τηλεπικοινωνίων κατά 29,5%, στην ψυχαγωγία κατά 25% ενώ περικοπές έκαναν ακόμα και στις δαπάνες για υπηρεσίες ΔΕΚΟ κατά 7,1%.

Μείωσαν το σουπερμάρκετ. Ενδεικτικό των περικοπών των νοικοκυριών είναι ότι αν και τα είδη διατροφής παραμένουν η μεγαλύτερη κατηγορία στις δαπάνες των καταναλωτών, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ για το 2019, τα οποία επεξεργάστηκε το ΙΕΛΚΑ, μέσα σε μια δεκαετία (2009-2019) οι συνολικές δαπάνες στα σουπερμάρκετ για τα νοικοκυριά μειωθήκαν κατά 1.211 ευρώ (21,70%), ενώ η δαπάνη μόνο σε τρόφιμα κατά 17,11%.

Το 2009 το μέσο νοικοκυριό δαπανούσε ετησίως σε είδη παντοπωλείου 5.578 ευρώ ενώ το 2019 το ποσό αυτό μειώθηκε 4.367 ευρώ, δηλαδή 1.211 ευρώ λιγότερα ανά έτος.

Σημαντικό στοιχείο πάντως είναι ότι η δαπάνη σε είδη διατροφής αυξήθηκε ως ποσοστό στο συνολικό καλάθι αγορών από το 17,3% των αγορών του μέσου νοικοκυριού που ήταν το 2009, στο 20,0% το 2019 (αύξηση 2,7%), και αυτό γιατί τα νοικοκυριά επέλεξαν τη διατροφή έναντι άλλων αγαθών και υπηρεσιών λιγότερο αναγκαίων.

Πάντως από την ανάλυση του ΙΕΛΚΑ προκύπτει ότι τουλάχιστον η μείωση στη δαπάνη που καταγράφεται στα είδη παντοπωλείου οφείλεται πέρα από τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος του καταναλωτικού κοινού τη δεκαετία του 2010, και στις αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες, στην υιοθέτηση έξυπνων αγορών και στις προσφορές, αλλά και στη φορολογία. Για παράδειγμα, οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες έφεραν αύξηση των φυτικών πρωτεϊνών, όπως τα όσπρια, αλλά και των φθηνότερων ζωικών πρωτεϊνών, όπως τα αβγά και τα πουλερικά, και μείωση των ακριβότερων ζωικών πρωτεϊνών, όπως το κόκκινο κρέας και το ψάρι. Επίσης σημαντική είναι και η επίδραση των προσφορών και των εκπτώσεων καθώς 9 στους 10 καταναλωτές εξοικονομούν χρήματα μέσω προσφορών και 7 στους 10 τουλάχιστον 5% της αξίας των αγορών τους. Ενας ακόμα παράγοντας που εξηγεί μέρος της μείωσης (ή αύξησης αντίστοιχα) στις καταναλώσεις προϊόντων είναι η φορολογία και συγκεκριμένα η αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ και των Ειδικών Φορών που πίεσε τις τιμές προς τα πάνω αποθαρρύνοντας τους καταναλωτές να τα αγοράσουν.