Η επόμενη μέρα

^«Καλή τύχη στους ανθρώπους της Κύπρου». Με αυτή τη φράση ο Μουσταφά Ακιντζί ανακοίνωσε ότι, ύστερα από 45 χρόνια προσφοράς και αγώνων για να πραγματωθεί το όραμα της ενωμένης ευρωπαϊκής Κύπρου, αποσύρεται από την πολιτική.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ήττα Ακιντζί και η εκλογή του Ερσίν Τατάρ στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων είναι μια αρνητική εξέλιξη η οποία περιπλέκει μια ήδη δύσκολη κατάσταση στο Κυπριακό. Ταυτόχρονα, είναι ένα ηχηρό καμπανάκι ότι τα περιθώρια επίτευξης μιας λύσης διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας έχουν στενέψει δραματικά. Οτι η πάροδος του χρόνου έχει εμπεδώσει σημαντικά το διχοτομικό στάτους κβο, επαυξάνοντας τους κινδύνους για μια κρίση.

Ο Τατάρ είναι μια βολική λύση, ένα άλλοθι, για όσους στην ελληνοκυπριακή πλευρά ανέχονται το διχοτομικό στάτους κβο. Για όσους, δηλαδή, πιστεύουν αφελώς ότι έτσι εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους (πολιτικά, οικονομικά και άλλα). Η πραγματικότητα, όμως, είναι εντελώς διαφορετική: η διαιώνιση της σημερινής κατάστασης είναι πηγή αστάθειας και εμπεριέχει μεγάλους κινδύνους για την ασφάλεια και την ευημερία των Ελληνοκυπρίων. Οι τελευταίες οδυνηρές εξελίξεις στο θέμα των Βαρωσίων αποτελούν απόδειξη της σκληρής πραγματικότητας.

Η επικράτηση Τατάρ οδηγεί σε τέσσερα βασικά συμπεράσματα: (α) Η τουρκοκυπριακή κοινότητα είναι βαθιά διχασμένη. (β) Σημαντική μερίδα των Τουρκοκυπρίων είναι απογοητευμένη από τη στάση και καχύποπτη ως προς τις προθέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς. Ιδιαίτερα, μετά το ναυάγιο στο Κραν Μοντανά η απαισιοδοξία για τις προοπτικές λύσης του Κυπριακού αυξήθηκε κατακόρυφα, με αποτέλεσμα οι εκφραστές της διχοτόμησης να κερδίσουν έδαφος. (γ) Η διαιώνιση της μη λύσης οδήγησε στη συρρίκνωση της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Η ψήφος προς τον Μουσταφά Ακιντζί ήταν και πράξη αντίστασης των Τουρκοκυπρίων στην πλήρη τουρκοποίηση και ισλαμοποίηση της κοινότητάς τους που θα ενισχύονται ενόσω θα περνά ο καιρός χωρίς λύση. (δ) Η οικονομική εξάρτηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας από την Τουρκία είναι αδιαμφισβήτητη.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την επόμενη μέρα; Είναι ακόμα ζωντανή η προοπτική μιας ομοσπονδιακής λύσης ή η εκλογή Τατάρ «τσιμεντώνει» τη διχοτόμηση;

Επιβάλλεται να επαναξιολογήσουμε τα σημερινά δεδομένα ως προς την προοπτική νέων συνομιλιών για το Κυπριακό: (α) Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ προανήγγειλε πρωτοβουλία επανέναρξης των διαπραγματεύσεων με στόχο την ολοκλήρωσή τους στη βάση του «Πλαισίου Γκουτέρες». (β) Η πιθανολογούμενη εκλογή του Τζο Μπάιντεν στην προεδρία των ΗΠΑ θα ενισχύσει αυτή την πρωτοβουλία. (γ) Η ΕΕ προτίθεται να εμπλακεί πιο ενεργά σε μια νέα διαδικασία. (δ) Η αξιόπιστη πολιτική του έλληνα Πρωθυπουργού διασφαλίζει ότι η στάση της Ελλάδας θα είναι, αυτή τη φορά, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας εποικοδομητική.

Από την άλλη, η αλλοπρόσαλλη πολιτική της Αγκυρας, σε συνδυασμό με την εκλογή Τατάρ, δημιουργεί ισχυρά ερωτηματικά ως προς τις τουρκικές προθέσεις. Αναμένεται να βάλουν στο τραπέζι (και) «εναλλακτικές λύσεις». Ωστόσο, η πιθανότητα η Αγκυρα να συνυπολογίσει ότι εποικοδομητική συμβολή της στη λύση μπορεί να αποβεί προς όφελος πιο σημαντικών συμφερόντων της στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Η αναβίωση, όμως, της όποιας προοπτικής για λύση επανένωσης στη βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας προϋποθέτει ειλικρινή, εποικοδομητική και πειστική στάση από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Πρέπει, επομένως, να αναλάβει άμεσα η ίδια πρωτοβουλίες και να μπει στην τελική ευθεία για λύση χωρίς τακτικισμούς. Να αποδεχθεί την πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων όπως προνοείται από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και να προετοιμάσει σωστά την κοινή γνώμη για λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Πολύ σύντομα θα έχουμε εξελίξεις. Μια νέα ευκαιρία για λύση επανένωσης, αν δοθεί, θα είναι και η τελευταία. Οι συνθήκες δεν αφήνουν άλλα περιθώρια για παιχνίδια τακτικής και σπατάλης χρόνου. Ολα τα μέρη, αργά ή γρήγορα, θα βρεθούν ενώπιον καθοριστικών διλημμάτων. Και όλοι θα κριθούν από τις αποφάσεις τους. Αυτό που απαιτείται είναι τόλμη και ρεαλισμός.

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός επιστήμονας / διεθνολόγος