Χρυσή Αυγή και μαχόμενη δημοκρατία

Η ηγεσία και τα στελέχη της Χρυσής Αυγής καταδικάστηκαν για τις εγκληματικές τους πράξεις και όχι για τις ιδέες τους.

Αυτή η φράση, που είναι σωστή με βάση τη νομοθεσία της χώρας, τείνει να αποκτήσει διαστάσεις αυτονοήτου στον δημόσιο διάλογο. Μήπως όμως δεν είναι και τόσο αυτονόητη;

Στις φιλελεύθερες δημοκρατίες εκτυλίσσεται, εδώ και πολλά χρόνια μια έντονη συζήτηση, θεωρητική και πολιτική, για τον τύπο της δημοκρατίας που θα εξυπηρετήσει καλύτερα τις θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος.

Εχουν προταθεί, και εφαρμοστεί, δύο ιδεότυποι, στο πλαίσιο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ο ένας είναι εκείνος της διαδικαστικής δημοκρατίας, που βασίζεται στον «ελεύθερο λόγο για την αντιμετώπιση του αντιδημοκρατικού λόγου». Ο άλλος είναι εκείνος της μαχόμενης ή ουσιαστικής δημοκρατίας, που υιοθετεί «μέτρα αποτροπής της ειρηνικής ένταξης στην εξουσία εκείνων που διαθέτουν πολιτικές ατζέντες που, εάν εφαρμόζονταν, θα διέλυαν την ίδια τη δημοκρατία».

Δύο χώρες υλοποιούν αυτούς τους δύο ιδεότυπους. Οι ΗΠΑ είναι το πρότυπο της διαδικαστικής δημοκρατίας και η Γερμανία είναι το μοντέλο της μαχόμενης δημοκρατίας. Οι περισσότερες χώρες με φιλελεύθερα συστήματα κυμαίνονται ανάμεσα σε αυτές τις δύο παραλλαγές.

Στην Ελλάδα, για πολλά χρόνια, αυτή η συζήτηση είναι ανύπαρκτη. Κυρίως επειδή, η μετεμφυλιακή δημοκρατία ήταν «καχεκτική» και η μεταπολιτευτική δημοκρατία είχε συκοφαντηθεί, από τον ηγεμονικό λόγο της Αριστεράς, ως «μη πραγματική» και «αστική».

Υπό το φως της τραυματικής εμπειρίας με την εγκληματική Χρυσή Αυγή, νομίζω ότι πρέπει να σκεφτούμε τη δυνατότητα να μετεξελιχθεί η Ελλάδα σε μια χώρα μαχόμενης δημοκρατίας. Βασισμένη σ’ έναν συνταγματικό πατριωτισμό θα πρέπει  να χρησιμοποιήσει όλα τα νόμιμα μέσα προκειμένου να προστατεύσει και να διατηρήσει τη φιλελεύθερη τάξη, υπερασπιζόμενη τον εαυτό της ακόμα και από τον εξτρεμιστικό λόγο. Κατά βάθος, πρόκειται για το οδυνηρό δίλημμα της ανοχής ή όχι στον εξτρεμισμό, όπως πολύ εύστοχα περιγράφει ο William Downs, στο εξαιρετικό βιβλίο του Πολιτικός εξτρεμισμός στις δημοκρατίες – Η καταπολέμηση της μισαλλοδοξίας.

Η χώρα μας υπέφερε στα χρόνια της κρίσης από τον φαιοκόκκινο εξτρεμισμό της Ακρας Δεξιάς και της Ακρας Αριστεράς. Είδε να επιβεβαιώνεται η διαπίστωση των Levitsky και Ziblatt, στο πολύκροτο βιβλίο τους Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες, ότι «η γενιά μας, που μεγάλωσε θεωρώντας τη δημοκρατία ως δεδομένη, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο καθήκον: πρέπει να αποτρέψουμε τον θάνατό της από τα μέσα».

Αλλιώς, θα είμαστε υπνοβάτες, κατά την εύστοχη διαπίστωση του Clark, όπως οι πολιτικές ελίτ πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, «που παρατηρούσαν τα πάντα, χωρίς να βλέπουν τίποτα, στοιχειωμένοι από οράματα, αλλά τυφλοί μπροστά στην πραγματικότητα του τρόμου που προετοίμαζαν να φέρουν στον κόσμο».

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης