Στιγμή αλήθειας για την Ευρώπη

Η εφημερίδα σας δείχνει εξαιρετική υπευθυνότητα στην κάλυψη των ελληνοτουρκικών σχέσεων και του Κυπριακού. Ισως αγνοούν πολλοί αναγνώστες σας ότι αρκετοί από τους σχετικούς αρθρογράφους έχουν υπάρξει μέλη του Ελληνοτουρκικού Φόρουμ που από το 1998 συνεχίζει αδιάλειπτα τη δραστηριότητά του. Η πρόσφατη κοινή μας δήλωση της 14ης Σεπτεμβρίου 2020 ζητούσε διάλογο και επισήμαινε ότι ένα θερμό επεισόδιο, πολύ περισσότερο ένας πόλεμος, μόνο δεινά θα επέφερε και στις τρεις χώρες. Αρθρα όπως εκείνα των κ.κ. Ιωάννη Ν. Γρηγοριάδη, Χρήστου Ροζάκη και Παναγιώτη Τσάκωνα, των κ.κ. Yasar Yakis, Hasan Gogus και Ustun Erguder και τέλος των κ.κ. Νίκου Μούδουρου και Νιαζί Κιζιλγιουρέκ βασίζονται προφανώς στις γνώσεις και πεποιθήσεις του καθενός, αλλά επίσης στην εμπειρία συνεχών μεταξύ μας διαλόγων στο Φόρουμ.

Σταθερή πεποίθηση του Φόρουμ είναι ότι όσο πιο τεταμένες είναι οι σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας τόσο περισσότερο επιβάλλεται ο διάλογος. Σήμερα είναι πιο τεταμένες από οποιαδήποτε στιγμή μετά το 1999.

Δύο φορές μέσα στο 2020 ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέτυχε, πρώτα στον Εβρο όταν βρήκε μπροστά του ένα κράτος οργανωμένο και όχι, όπως ανέμενε, διαλυμένο και πρόσφατα στην Ανατολική Μεσόγειο όπου διαψεύσθηκε η πρόβλεψή του ότι θα βρει την Ελλάδα απομονωμένη από συμμάχους. Μέχρι στιγμής όμως επιμένει στον δρόμο των συνεχών προκλήσεων διότι εφενός έτσι θεμελιώνει την εικόνα μιας ισχυρής, ατρόμητης και απρόβλεπτης Τουρκίας, αφετέρου ελπίζει να δει τον δικό του Ερσίν Τατάρ αρχηγό της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Η πολιτική Τατάρ είναι η πολιτική της Αγκυρας – νομιμοποίηση της διχοτόμησης. Ο σημερινός ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί δεν είναι εχθρός του Ερντογάν. Αντίθετα, είναι ο πρώτος που κατήγγειλε το πραξικόπημα του Ιουλίου 2016. Είναι όμως ηγέτης που διαπραγματεύθηκε ειλικρινά τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία και κέρδισε τις εντυπώσεις προς όφελος των Τουρκοκυπρίων. Ανδρείκελο δεν είναι.

Χρόνια τώρα οι μετεκλογικοί χάρτες αναδεικνύουν τρεις διαφορετικές «Τουρκίες». Αύριο βράδυ, Κυριακή 18 Οκτωβρίου, θα μάθουμε εάν υπάρχει και μια τέταρτη, εκτός Τουρκίας. Εάν ευδοκιμήσουν οι απροκάλυπτες πλέον επεμβάσεις της Αγκυρας και τα σχέδια ακραίων (εκατέρωθεν) εθνικιστών, το μέλλον και για τις τρεις χώρες θα είναι ζοφερό. Εάν οι δημοκρατικόφρονες Τουρκοκύπριοι επανεκλέξουν ηγέτη τον Ακιντζί, θα πρέπει να κινηθούμε άμεσα και αποφασιστικά για την επίτευξη μιας ομοσπονδιακής λύσης, διζωνικής, δικοινοτικής και ευρωπαϊκής, όπως επιτάσσουν αναρίθμητα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και, κατά πρόσφατες δημοσκοπήσεις, επιθυμούν μεγάλες πλειοψηφίες Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Γι’ αυτόν τον λόγο η Αγκυρα αντιτίθεται μανιωδώς στην επανεκλογή του.

Παράλληλα, έχει καταστεί σαφές ότι η Αγκυρα εύκολα μπορεί να ματαιώσει την έναρξη διερευνητικών συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας περιφρονώντας τον πρόσφατο προσδιορισμό του αντικειμένου τους από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Συλλογίζεται ότι έβαλε παλαιότερα την υπογραφή της σε συμφωνία εκκίνησης ενταξιακών διαπραγματεύσεων, δεχόμενη πλοία κυπριακής σημαίας σε τουρκικούς λιμένες. Ατίμωσε τότε την υπογραφή της, αλλά τίμημα δεν πλήρωσε. Γιατί λοιπόν να πληρώσει τίμημα τώρα; Είναι άλλωστε εύκολο να αποφύγει τις διερευνητικές, εφόσον είτε βγάζει ερευνητικά πλοία κατά το δοκούν, όπως συμβαίνει σήμερα, είτε επίμονα επιζητεί αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, κάτι απαράδεκτο για οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση.

Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν βέβαια ότι ήδη κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο η Αγκυρα επιζητούσε την παραχώρηση σ’ αυτήν των Δωδεκανήσων, δεν το επέτυχε, γι’ αυτό δεν μπήκε στον πόλεμο και ως εκ τούτου απουσίαζε από τη Συνθήκη του Παρισιού το 1947. (Τότε η αποστρατιωτικοποίηση παραχωρήθηκε λόγω της Σοβιετικής Ενωσης, όχι της απούσας Τουρκίας). Από το 1974, με υπερπτήσεις και απειλές, η Αγκυρα επιβεβαίωσε τη γενική πλέον πεποίθηση ότι έχει επεκτατικές προθέσεις, οπότε ουδείς αναμένει την Αθήνα να απεμπολήσει το αναφαίρετο δικαίωμα άμυνας ελλήνων πολιτών. Το θέμα που εγείρεται είναι άλλο: η αποτελεσματικότητα της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του κατά πολύ μεγαλύτερου οικονομικού και εμπορικού εταίρου της Τουρκίας.

Αντίθετα, μια ενδεχόμενη επανεκλογή του Ακιντζί θα είχε αναπόφευκτες συνέπειες. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ επιθυμεί να επανεκκινήσει σύντομα την ειρηνευτική διαδικασία, με την υποστήριξη των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ειδοποιός διαφορά από τις προηγούμενες προσπάθειες του ΟΗΕ είναι ότι για πρώτη φορά κανένα από τα πέντε δεν επιδιώκει ουσιαστική τουρκική κυριαρχία στην Κύπρο. Μια σταδιακή αλλά πλήρης αποχώρηση τουρκικών και ελληνικών στρατευμάτων, συνδυαζόμενη με την εξέλιξη μιας και μόνης νόμιμης Κυπριακής Δημοκρατίας σε ενιαία, δικοινοτική και διζωνική ομοσπονδία, θα ικανοποιούσε όλους.

Η Αθήνα εύκολα αποδέχεται μια τέτοια προοπτική. Μάθαμε επιτέλους ότι ο ελληνικός εθνικισμός αποτελεί μέγιστο δώρο στον αντίστοιχο τουρκικό (δυστυχώς το ξέχασαν κάποιοι νεότεροι Ελληνοκύπριοι). Η ελληνική επιδίωξη είναι πρώτον η αποφυγή νομιμοποίησης της υπάρχουσας διχοτόμησης και δεύτερον μια συμφωνία για ομοσπονδιακή επανενοποίηση.

Ομως η πρόκληση για την Αθήνα θα είναι τεράστια. Είναι δίκαιη η απαίτηση σταδιακής, αν και ταχείας, αποχώρησης τουρκικών και ελληνικών στρατευμάτων, δυσχερής όμως η εξεύρεση πειστικού διάδοχου σχήματος που να διασφαλίζει επαρκώς και την Ομοσπονδία και τις δύο συνιστώσες πολιτείες. Δεν λείπουν άλλωστε σοβαρά προβλήματα συνοχής στη μόνη άλλη δικοινοτική (τριζωνική σ’ εκείνη την περίπτωση) δημοκρατία της Ευρώπης, τουτέστιν το Βέλγιο. Ευτυχώς, ελληνικά μέλη του Φόρουμ έχουν προ ετών επεξεργασθεί εν προκειμένω συγκεκριμένες ελπιδοφόρες προτάσεις.

Οι προτάσεις αυτές προβλέπουν ουσιαστικό ρόλο για τον ΟΗΕ αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ενωση, της οποίας οι οικονομικές, διοικητικές και δικαστικές δομές θα στήριζαν αποφασιστικά την υλοποίηση οποιασδήποτε ομοσπονδιακής λύσης. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο πρέπει στους άμεσους επόμενους μήνες, παράλληλα με τη διαπραγμάτευση του Κυπριακού, να αναβαθμισθούν οι κοινοτικές πολιτικές κοινής ασφάλειας και αμυντικής πολιτικής. Με τη σειρά της η υιοθέτηση τέτοιων πολιτικών απαιτεί τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που δίκαια ισχυρίζεται ότι η οικονομική, πολιτική και αμυντική αλληλεγγύη προϋποθέτει κοινές υπαρξιακές αρχές, ιδίως όσον αφορά τις αρχές δικαίου. Ετσι και σ’ αυτή την προτιμότερη εκδοχή μελλοντικών εξελίξεων η έκβαση εξαρτάται από εξελίξεις εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στιγμή αλήθειας, λοιπόν, για την Ευρώπη.

Εάν επιτευχθεί τελική συμφωνία του Κυπριακού, θα παραμείνει ένας δημιουργικός ρόλος για τις τρεις σημερινές εγγυήτριες δυνάμεις μέσα από μια μελλοντική συνθήκη υλοποίησης της συμφωνίας. Ο ρόλος αυτός θα είναι υποβοηθητικός του ρόλου των ίδιων των πολιτών της ομοσπονδιακής Κύπρου, της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του ΟΗΕ στην περίπτωση μιας αναπάντεχης κρίσης. Μόνον οφέλη θα προέλθουν από την επακόλουθη αναβάθμιση των οικονομικών σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ενωσης και από τη διευθέτηση, σταδιακή έστω, των ανοιχτών θεμάτων Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών μεταξύ της Κυπριακής Ομοσπονδίας και της Τουρκίας, όπως και μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδας. Οψόμεθα.

Ο Κώστας Καρράς είναι έλληνας συντονιστής του Ελληνοτουρκικού Φόρουμ από το 1999. Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο είναι προσωπικές του