Το κλειδί στο παζλ της παραγωγικότητας

Σε μια διάλεξη του 1996 με τίτλο «Big Bills Left on the Sidewalk» («Μεγάλοι λογαριασμοί αφημένοι στο πεζοδρόμιο) ο οικονομολόγος Μακούρ Ολσον έκανε μια σημαντική παρατήρηση: ένα άτομο από μια φτωχή χώρα – ας πούμε την Αϊτή – που μεταναστεύει σε μια πλουσιότερη χώρα όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνεται αμέσως πολύ πιο παραγωγικό και κερδίζει πολύ υψηλότερο μισθό από πριν. Το άτομο δεν έχει αλλάξει εν μία νυκτί, επομένως οι δεξιότητές του ή η πολιτιστική του συμπεριφορά δεν μπορούν να εξηγήσουν τη βελτιωμένη κατάστασή του. Η απάντηση πρέπει αντ’ αυτού να βρίσκεται στο περιβάλλον της νέας χώρας.

Ως εκ τούτου, ο Ολσον κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πολλές (ή οι περισσότερες) οικονομίες δεν είναι κοινωνικά αποδοτικές. Ενα καλύτερο θεσμικό και κοινωνικό πλαίσιο και τα υψηλότερα αποθέματα περιουσιακών στοιχείων από προηγούμενες επενδύσεις μπορούν να κάνουν τεράστια διαφορά στην παραγωγικότητα των ατόμων και, συνεπώς, στο βιοτικό τους επίπεδο. Η πρόκληση, όπως επεσήμανε ο Ολσον, είναι ότι τα άτομα δεν μπορούν να αλλάξουν το συνολικό πλαίσιο στο που ζουν και εργάζονται, εκτός εάν μετακινηθούν αλλού. Οι βελτιώσεις που απαιτούνται για την αύξηση της παραγωγικότητας μιας ολόκληρης οικονομίας απαιτούν συντονισμένη, συλλογική δράση. Η πολύ γνωστή έρευνα του Ολσον σχετικά με τη λογική της συλλογικής δράσης διερεύνησε γιατί είναι τόσο δύσκολο να επιτευχθεί. Δυστυχώς, η διορατικότητα του Ολσον σχετικά με την ανάγκη συντονισμού σπάνια εμφανίζεται στην τρέχουσα συζήτηση για την παραγωγικότητα.

Αν και τα εμπόδια στην αύξηση της παραγωγικότητας είναι σχεδόν καθολικά, οι λύσεις θα είναι συγκεκριμένες για κάθε μέρος και θα αντικατοπτρίζουν την κληρονομιά, τη βιομηχανική ιστορία, την τοποθεσία και την τοπική πολιτική. Δεν υπάρχει καμία επιστήμη – ακόμη – σχετικά με το τι είδους αποφάσεις πρέπει να ληφθούν σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης ή πώς να συντονιστούν οι επιλογές σε όλα τα τμήματα και σε προϋπολογισμούς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτά τα ζητήματα είναι κεντρικά στην ατζέντα του Ινστιτούτου Παραγωγικότητας του Ηνωμένου Βασιλείου.

Κανείς δεν θα εκπλαγεί εάν οι παράγοντες που συμβάλλουν στη χαμηλή ή στάσιμη παραγωγικότητα περιλαμβάνουν την έλλειψη επενδύσεων σε φυσικά και άυλα περιουσιακά στοιχεία, ελλείψεις δεξιοτήτων, ανεπαρκή υποδομή, κακή διαχείριση και ένα αδύναμο μακροοικονομικό περιβάλλον. Το πιο εκπληκτικό είναι η έλλειψη προσοχής που δόθηκε μέχρι τώρα στην εύρεση μιας συνταγής που να αντιμετωπίζει αυτά τα προβλήματα παράλληλα. Οι οικονομολόγοι και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αρχίσουν να το διορθώνουν αυτό χωρίς καθυστέρηση.

Η Νταιάν Κόιλ είναι καθηγήτρια Δημόσιας Πολιτικής στο University of Cambridge