Ενωμένοι αλλά διχασμένοι

Σήμερα πριν από τριάντα χρόνια οι Γερμανοί γιόρταζαν την ένωση της (δυτικής) Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας με την (ανατολική) Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας. Οι πολίτες της πρώην Ανατολικής Γερμανίας είχαν από το καλοκαίρι του 1989 με θάρρος διαδηλώσει εναντίον του κομμουνιστικού καθεστώτος του Ερικ Χόνεκερ μέχρι την κατάρρευση του τείχους του Βερολίνου τον Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς. Η πολιτική δυναμική που δημιουργήθηκε εκείνους τους ταραγμένους καιρούς (που ο συγγραφέας έζησε προσωπικά) κορυφώθηκε την 3η Οκτωβρίου 1990, όταν η Λαϊκή Δημοκρατία ενώθηκε με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Ωστόσο, η διαδικασία της ένωσης δεν ήταν ακριβώς όπως τη φαντάζονταν πολλοί στην Ανατολική Γερμανία. Είχαν επιζητήσει μια νέα αρχή και ήλπιζαν ότι θα τύχουν ίσης μεταχείρισης και σεβασμού από τους νέους συμπατριώτες τους. Αντ’ αυτού, γρήγορα εμφανίστηκε η απογοήτευση, καθώς το δυτικογερμανικό μάρκο έφτανε εκεί μαζί με δυτικογερμανούς πολιτικούς, δικαστές και τεχνοκράτες της διοίκησης που συμπεριφέρονταν συχνά σαν να κυβερνούσαν ένα προτεκτοράτο.

Οι διαιρέσεις και οι απογοητεύσεις που βίωσαν κατά την πρώτη δεκαετία της ενοποίησης οι πολίτες στην Ανατολική είναι ακόμη ηχηρές. Π.χ. είναι σημαντικές για την ερμηνεία των διαφορετικών εκλογικών επιδόσεων των πολιτικών κομμάτων στις δύο περιοχές της χώρας. Οι διακρίσεις παίζουν ρόλο και για την κατανόηση γιατί οι πρόσφυγες και μετανάστες που εγκαθίστανται στο Ροστόκ, το Βίσμαρ ή την Γκέρα αντιμετωπίζουν δυσαρέσκεια και επιθέσεις από θυμωμένους Γερμανούς. Οι γερμανοί πολίτες, σε Ανατολή και Δύση, συνεχίζουν όμως να είναι διχασμένοι, όσον αφορά τη μεταναστευτική πολιτική αλλά και πέραν αυτής.

Οι επετειακές εκδηλώσεις πραγματοποιούνται στο Πότσνταμ, κοντά στο Βερολίνο. Λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, οι εορτασμοί είναι περιορισμένοι και με απαιτήσεις φυσικής απόστασης. Καθώς συρρέουν πολιτικοί και άλλοι προσκεκλημένοι στο Πότσνταμ, ένα πρόσωπο είναι αναγνωρίσιμο από όλους, η καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ. Μετά τις πρώτες κοινοβουλευτικές εκλογές της ενοποιημένης Γερμανίας τον Δεκέμβριο του 1990, ο τότε καγκελάριος Χέλμουτ Κολ από το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα διόρισε τρεις υπουργούς από την Ανατολική Γερμανία. Η Ανγκελα Μέρκελ εισήλθε στην κυβέρνηση ως υπουργός Γυναικών και Νεότητας. Τριάντα χρόνια αργότερα, η κυρία Μέρκελ έχει πολιτικά επιβιώσει και ξεπεράσει τους πάντες γύρω της.

Η επιμονή και η πολιτική επιτυχία της καγκελαρίου Μέρκελ δεν πρέπει να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι οι πολίτες που προέρχονται από την Ανατολική Γερμανία έχουν κατακτήσει τις κορυφές της γερμανικής πολιτικής οικονομίας. Η διαδικασία ενοποίησης εξακολουθεί να είναι αργή και στις αποφάσεις ακόμη κυριαρχούν οι προερχόμενοι από τη Φρανκφούρτη, το Μόναχο ή την Κολωνία. Ενώ στη διάρκεια των τριών τελευταίων δεκαετιών οι δρόμοι, τα σπίτια και τα καταστήματα του (πρώην Ανατολικού) Βερολίνου, της Λειψίας ή της Δρέσδης έχουν αλλάξει σε σημείο που δεν αναγνωρίζονται, μπορεί κανείς ακόμα να αναγνωρίσει την προέλευση του συναδέλφου του στο γραφείο ή του φοιτητή που κάθεται δίπλα του στο πανεπιστήμιο από το πώς μιλούν γερμανικά και το πόσο διαφορετικά βλέπουν οι περισσότεροι από αυτούς την ενοποίηση.

Αυτές οι διαφορετικές εμπειρίες και προοπτικές αντηχούν βαθύτατα στη σημερινή γερμανική κοινωνία. Η ενοποίηση παραμένει ανολοκλήρωτη. Η διασύνδεση μέσω των υποδομών για μεταφορές, των τηλεπικοινωνιών και εμπορίου έφερε προσέγγιση μεταξύ των δύο πλευρών. Αλλά ο φόρος αλληλεγγύης εξακολουθεί να διχάζει πολλούς πολίτες στην Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία, δεκαετίες μετά την εισαγωγή του.

Η καγκελάριος Μέρκελ ανακοίνωσε ότι δεν θα είναι εκ νέου υποψήφια στις κοινοβουλευτικές εκλογές που προγραμματίζονται το φθινόπωρο του 2021. Η γενιά πολιτικών που είχε την ευθύνη να κάνει πράξη τη γερμανική ενοποίηση σταδιακά αποσύρεται. Είναι επομένως ακόμη περισσότερο εύγλωττο ότι όλοι οι δυνητικοί υποψήφιοι για την αντικατάσταση της κυρίας Μέρκελ προέρχονται από την πρώην Δυτική Γερμανία!

Ο Γιενς Μπάστιαν είναι Senior Policy Advisor στο ΕΛΙΑΜΕΠ. Είναι γερμανός πολίτης και ζει στην Ελλάδα από το 1998