Η κατάρα της μείωσης των προσδοκιών

Πριν από τον COVID-19, πολλοί άνθρωποι στον αναπτυσσόμενο κόσμο ένιωθαν καλά για το μέλλον τους. Οι αναπτυσσόμενες χώρες είχαν ανακάμψει γρήγορα από τη Μεγάλη Υφεση 2009-10 και πολλές – ειδικά στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική – απολάμβαναν τα οφέλη της συνεχώς αυξανόμενης ζήτησης της Κίνας για πετρέλαιο, ορυκτά και γεωργικά προϊόντα. Οι προσδοκίες αυξάνονταν.

Ομως όλα αλλάζουν. Εκτιμάται ότι μια συρρίκνωση 10% του ΑΕΠ που προκαλείται από τον COVID-19 στις αναπτυσσόμενες χώρες θα ωθήσει περίπου 180 εκατομμύρια ανθρώπους κάτω από το όριο της ακραίας φτώχειας των 1,90 δολ./ημέρα. Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ακόμη ότι 70-100 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να πέσουν σε ακραία φτώχεια.

Οι φτωχότεροι προ πανδημίας μπορεί ξαφνικά να βρεθούν μεταξύ των «ακραίων φτωχών». Επίσης σχεδόν 400 εκατομμύρια, βάσει των εκτιμήσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας – είναι ευάλωτοι σε απότομες μειώσεις εισοδήματος κατά τη διάρκεια της τρέχουσας ύφεσης. Προσθέστε άλλα 50 εκατομμύρια άτομα σε νοικοκυριά μεσαίας τάξης που είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν προβλήματα.

Τι σημαίνει για εκατομμύρια ανθρώπους ξαφνικά να βρεθούν χειρότερα από ό,τι περίμεναν, χωρίς δικό τους σφάλμα; Η εμπειρία της Λατινικής Αμερικής δείχνει ότι όταν οι πολίτες υφίστανται μια απότομη αντιστροφή των προσδοκιών, το αποτέλεσμα είναι κοινωνική ένταση και πολιτική πόλωση.

Στη σκιά του COVID-19, ο αναπτυσσόμενος κόσμος αντιμετωπίζει σοβαρές πολιτικές και οικονομικές πιέσεις. Οι χώρες αυτές δεν μπορούν να δανειστούν όπως μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ενωση για να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες τους. Δεδομένων των κινδύνων της κοινωνικής συνοχής, της πολιτικής αστάθειας και του επανεμφανιζόμενου λαϊκισμού, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οι πολυμερείς τράπεζες πρέπει να προσφέρουν πολύ μεγαλύτερα προγράμματα δανεισμού για χώρες μεσαίου εισοδήματος. Αυτά πρέπει να είναι απλά σχεδιασμένα ώστε να διασφαλίζεται ότι τα παιδιά σε φτωχά και αγωνιζόμενα νοικοκυριά δεν πεινούν και δεν εγκαταλείπουν το σχολείο μόνιμα. Τέτοιες επενδύσεις είναι απαραίτητες για να υπάρξουν αποδόσεις στο μελλοντικό ανθρώπινο κεφάλαιο από το οποίο εξαρτάται τελικά η ανάπτυξη. Η κρίση του COVID είναι μια στιγμή που οι φιλελεύθεροι δημοκράτες στις ΗΠΑ πρέπει όχι μόνο να αντισταθούν στον αυταρχισμό στο εσωτερικό τους, αλλά και να ασκήσουν πιέσεις για πρόσθετη υποστήριξη στις αναπτυσσόμενες χώρες. Οταν οι άνθρωποι πάψουν να πιστεύουν ότι οι προοπτικές τους βελτιώνονται, τα προβλήματα εμφανίζονται πολύ γρήγορα – με παράπλευρες ζημίες στην ελευθερία και τις πολιτικές ελευθερίες.

Η Νάνσι Μπίρντσαλ είναι επίτιμη πρόεδρος και συνεργάτης του Center for Global Development.