Μία κόκκινη γραμμή ξεθώριασε

αλληλεγγύη (η): το ηθικό καθήκον της αλληλοβοήθειας, της υποχρέωσης που έχουν τα μέλη μιας ομάδας να υποστηρίζονται και να ενισχύονται αμοιβαία.

Η Ανίκα είναι μία 22χρονη φοιτήτρια βιοχημείας από την Κολωνία. Δεν ανήκει σε κανένα πολιτικό κόμμα, δεν είναι μέλος καμίας οργάνωσης. Μέχρι το περασμένο Σαββατοκύριακο, δεν είχε ποτέ αισθανθεί την ανάγκη να διαδηλώσει για κάτι – «εκτός από δύο φορές κατά της κλιματικής αλλαγής». Κάτι μέσα της, όμως, της επέβαλε να φτιάξει ένα πανό που έγραφε από τη μία πλευρά «Μόρια, ντροπή της Ευρώπης» και από την άλλη «Εχουμε χώρο» και να συμμετάσχει, την Κυριακή, στη μεγάλη διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στις όχθες του Ρήνου, παράλληλα με πολλές ακόμα αντίστοιχες διαδηλώσεις στη Γερμανία: στο Βερολίνο, το Μόναχο, τη Λειψία και αλλού.

«Γιατί σήμερα έχω, ακριβώς, την αίσθηση πως μπορεί να βγει κάτι» εξήγησε την απόφασή της στον ανταποκριτή της Monde, τον Τομά Βιντέρ. «Δείτε τι έγινε: πριν από 10 ημέρες, ο υπουργός Εσωτερικών ανακοίνωσε ότι η Γερμανία θα υποδεχόταν 150 ασυνόδευτους ανηλίκους από τη Μόρια, όσος είναι δηλαδή λίγο – πολύ και ο αριθμός των πόλεων που προσφέρθηκαν εθελοντικά να δεχθούν μετανάστες. Ξέσπασε σάλος. Ξαφνικά λοιπόν, τέσσερις ημέρες αργότερα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε: “ΟΚ, θα ανεβούμε στα 1.500 άτομα”. Ο αριθμός αυτός παραμένει γελοίος. Αλλά δείχνει ότι όταν ασκείται πίεση τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν. Τουλάχιστον λίγο».

Υπάρχει όμως πράγματι «χώρος», στη Γερμανία, τη χώρα που δέχθηκε να φιλοξενήσει ένα εκατομμύριο πρόσφυγες το 2015, προτού διαπραγματευτεί με την Αγκυρα μια συμφωνία ώστε να ξανακλείσει τα σύνορα; Στην πραγματικότητα, οι αιτούντες άσυλο κατανέμονται ανάμεσα στα κρατίδια με πολύ αυστηρό τρόπο, ανάλογα με μία ποσόστωση που υπολογίζεται κάθε χρόνο με βάση τον πληθυσμό και τα φορολογικά τους έσοδα. Οταν η γερμανική κυβέρνηση μιλάει για 1.500 ανθρώπους – 1.553, για να είμαστε ακριβείς – αυτό σημαίνει στην πράξη πως το κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, όπου και βρίσκεται η Κολωνία, θα υποδεχθεί περίπου 310 και από αυτούς θα φτάσουν στην Κολωνία 15-16 άνθρωποι:

«Φυσικά και μπορούμε να κάνουμε περισσότερα. Φυσικά και έχουμε χώρο» διαβεβαιώνει ο Χανς-Γιούργκεν Οστερ, ο επικεφαλής της Υπηρεσίας για την Ενσωμάτωση και την Ποικιλότητα της πόλης. Πόσω μάλλον αφού, όπως επισημαίνει ο ίδιος, η Κολωνία είναι «πολύ καλύτερα προετοιμασμένη» σήμερα από ό,τι ήταν το 2015, όταν έφταναν ενίοτε εκεί περισσότεροι από 400 πρόσφυγες την εβδομάδα: οι υποδομές υποδοχής έχουν βελτιωθεί, οι αλλοτινοί εθελοντές έχουν γίνει πια ειδικοί, στην πραγματικότητα η Κολωνία έχει 1.500 θέσεις διαθέσιμες ανά πάσα στιγμή, ειδικά για την περίπτωση ανάγκης. Μιλάμε βέβαια για μία πόλη κατά παράδοση ανεκτική και κοσμοπολίτικη. Ταυτόχρονα, όμως, μιλάμε για την πόλη που μετατράπηκε (από κάποιους) σε φόβητρο με τις σεξουαλικές επιθέσεις που διαπράχθηκαν στον σιδηροδρομικό της σταθμό στις 31 Δεκεμβρίου του 2015 – κι ας αποδείχθηκε ότι η συντριπτική πλειονότητα των συλληφθέντων είχαν καταγωγή από το Μαγκρέμπ και δεν ήταν πρόσφυγες που είχαν φτάσει από τη Μέση Ανατολή τους προηγούμενους μήνες. Η Ακροδεξιά, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), εξασφάλισε μόλις 4,4% στην Κολωνία στις δημοτικές εκλογές της 13ης Σεπτεμβρίου: είναι βέβαια ένα ποσοστό κατά 1,2% υψηλότερο σε σύγκριση με το 2014, όχι όμως αρκετό ώστε να θέσει υπό αμφισβήτηση την πολιτική που υπερασπίζεται η (ανεξάρτητη) δήμαρχος Χενριέτε Ρέκερ. Και δεν είναι εξαίρεση η Ρέκερ. Συνολικά 175 γερμανικές πόλεις, ανάμεσά τους οι μεγαλύτερες πόλεις της Γερμανίας, έχουν ενωθεί σε ένα δίκτυο ονόματι «Ασφαλή λιμάνια», λέγοντας ακριβώς αυτό: «Εχουμε χώρο». Σε ό,τι αφορά τους πρόσφυγες και μετανάστες της Μόριας, άλλωστε, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως συμφωνεί μαζί τους το 87% των Γερμανών.

Τι κάνει άραγε κάποιους ανθρώπους, κάποιους ηγέτες, κάποιους λαούς, να νιώθουν το «ηθικό καθήκον της αλληλοβοήθειας» και άλλους να το αποτάσσονται; Ο Μαργαρίτης Σχοινάς έχει δίκιο όταν λέει πως «δεν υπάρχουν δύο κράτη – μέλη που να νιώθουν το μεταναστευτικό φαινόμενο με τον ίδιο τρόπο». Είναι θέμα γεωγραφίας, είναι θέμα ιστορίας, είναι θέμα κουλτούρας, είναι και θέμα οικονομίας, αναμφισβήτητα, και θέμα ύπαρξης ή απουσίας ενσυναίσθησης, σίγουρα, όλα καταλήγουν ωστόσο στο κατά πόσο νιώθει κάποιος πραγματικά «μέλος μιας ομάδας». Αν όχι, μπορεί κάλλιστα να εκμεταλλεύεται στο έπακρον τα πλεονεκτήματα της ομάδας χωρίς να δίνει τίποτα πίσω, υπονομεύοντάς την εκ των έσω, και να κρύβεται πίσω από δηλώσεις του τύπου «η αλληλεγγύη δεν επιβάλλεται, είναι ένα κίνημα που πρέπει να μείνει αυθόρμητο» – όπως αυτή που βγήκε, μαζί με άλλες χειρότερες, από τα χείλη του ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπαν.

Πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού, πράγματι. Και ο συμβιβασμός είναι αναγκαίος σε μία ομάδα 27 κρατών, όπως η ΕΕ. Προσφέροντας όμως τη δυνατότητα στους Ορμπαν και Σία να ειδικευτούν (αποκλειστικά) στις επιστροφές παράτυπων μεταναστών και στη στεγανοποίηση των εξωτερικών συνόρων, η Κομισιόν κινδυνεύει να ενισχύσει, άθελά της, την εικόνα τους μεταξύ των ψηφοφόρων τους. Και αυτή είναι μία κόκκινη γραμμή που δεν κατάφερε να αποφύγει.