Τα «αν» της Ιστορίας

Τον Απρίλιο του 2011, ενώ ο Μπαράκ Ομπάμα διήνυε το τρίτο έτος της πρώτης προεδρικής του θητείας, ο Ράνταλ Κένεντι, ένας καθηγητής Νομικής στο Χάρβαρντ, είχε υπογράψει στο περιοδικό «The New Republic» ένα άρθρο με το οποίο καλούσε ευγενικά την 78χρονη τότε Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ να παραιτηθεί από τη θέση της στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ όσο ακόμα βρισκόταν ο Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. (Την ίδια εισήγηση είχε κάνει και για τον 82χρονο σήμερα Στίβεν Μπρέγερ, άλλο ένα μέλος του Ανώτατου Δικαστηρίου που διορίστηκε επί Μπιλ Κλίντον). Ο Κένεντι είχε εργασθεί παλαιότερα ως γραμματέας του Θέργκουντ Μάρσαλ (1908-1993), του πρώτου Αφροαμερικανού που ανέλαβε ποτέ δικαστής (το 1967) στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ: τη δική του ιστορία είχε επικαλεστεί εν είδει προειδοποίησης.

Ο Θέργκουντ Μάρσαλ, άλλως γνωστός και ως «Κύριος Πολιτικά Δικαιώματα», σκόπευε, όπως είχε δηλώσει επανειλημμένως, να παραμείνει στη θέση του έως το τέλος της ζωής του. Σοβαρά προβλήματα υγείας ωστόσο τον ανάγκασαν να συνταξιοδοτηθεί τον Ιούνιο του 1991, επιτρέποντας έτσι στον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, τον Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο, να τον αντικαταστήσει με τον Κλάρενς Τόμας – έναν συντηρητικό ιδεολόγο που πέρασε τα επόμενα 27 χρόνια στην έδρα ξηλώνοντας σχεδόν όλα όσα είχε καταφέρει ο Μάρσαλ. «Αν η δικαστής Γκίνσμπεργκ αποχωρήσει από το Ανώτατο Δικαστήριο με έναν Ρεπουμπλικανό στον Λευκό Οίκο», έγραφε τον Απρίλιο του 2011 ο Ράνταλ Κένεντι, «πιθανόν ο θηλυκός Θέργκουντ Μάρσαλ να αντικατασταθεί με έναν θηλυκό Κλάρενς Τόμας». «Οι δικαστές Γκίνσμπεργκ και Μπρέγερ», προσέθετε, «έχουν κάνει το έθνος πλουσιότερο με μακροχρόνιες, παραγωγικές, θαυμαστές σταδιοδρομίες. Οσοι, όπως εγώ, θαυμάζουν την υπηρεσία τους, μπορεί να δυσκολεύονται να ελπίζουν πως θα εγκαταλείψουν σύντομα το Δικαστήριο – η προσφορά όμως έρχεται σε πολλές μορφές, συμπεριλαμβανομένου και του να δώσεις τόπο σε άλλους».

Η σπουδαία RBG δεν είχε τότε καταδεχθεί καν να απαντήσει. Μετά την επανεκλογή του Μπαράκ Ομπάμα, ωστόσο, το 2012, οι εκκλήσεις να συνταξιοδοτηθεί πολλαπλασιάστηκαν. Πολλοί φοβούνταν πως η υιοθέτηση του Obamacare θα είχε ως αποτέλεσμα να ξαναπάρουν οι Ρεπουμπλικανοί τον έλεγχο της Γερουσίας το 2014, αφήνοντας έτσι τον Ομπάμα ανήμπορο να διορίσει τον διάδοχο της Γκίνσμπεργκ. «Δεν υποτιμώ το πόσο δύσκολο θα είναι για τη δικαστή Γκίνσμπεργκ να αφήσει μια δουλειά που λατρεύει και την οποία κάνει τόσο καλά από το 1993», έγραφε χαρακτηριστικά, στις αρχές του 2014, ο Εργουιν Τσεμερίνσκι, μετέπειτα πρύτανης της Νομικής Σχολής στο Μπέρκλεϊ. «Ομως ο καλύτερος τρόπος να προωθήσει όλα εκείνα στα οποία αφιέρωσε τη ζωή της είναι να διασφαλίσει πως θα επιλέξει ένας Δημοκρατικός πρόεδρος τον διάδοχό της».

Σε μια συνέντευξη που είχε δώσει τότε απαντώντας σε όλα αυτά στους «New York Times», η Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ είχε ξεκαθαρίσει πως σκόπευε να παραμείνει στο Ανώτατο Δικαστήριο «για όσο καιρό μπορώ να κάνω τη δουλειά ολοταχώς». Οι μόνες ενδείξεις που είχε άλλωστε πως ο χρόνος που περνούσε και οι δύο καρκίνοι που είχε τότε ξεπεράσει την είχαν επιβαρύνει ήταν πως δεν έκανε πια θαλάσσιο σκι και ιππασία. Κατά τα λοιπά, η ίδια λάτρευε τη δουλειά της ως επικεφαλής της φιλελεύθερης «αντιπολίτευσης» στο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο έβλεπε τότε ως «ένα από τα πιο ακτιβιστικά δικαστήρια στην Ιστορία», και τίποτε άλλο να συζητήσει δεν υπήρχε. «Θα υπάρξει ένας πρόεδρος έπειτα από αυτόν και ελπίζω πως ο πρόεδρος αυτός θα είναι ένας καλός πρόεδρος», είχε επιχειρηματολογήσει.

Η συνέχεια είναι γνωστή. Οι Δημοκρατικοί έχασαν πράγματι τον έλεγχο της Γερουσίας, του Κογκρέσου ολόκληρου, στις ενδιάμεσες εκλογές του 2014 και όταν απεβίωσε, τον Φεβρουάριο του 2016, σχεδόν έναν χρόνο πριν από τις προεδρικές εκλογές, ο δικαστής Αντονιν Σκάλια, οι Ρεπουμπλικανοί δεν επέτρεψαν στον Μπαράκ Ομπάμα να διορίσει τον διάδοχό του – κι ας είχε επιλέξει αυτός έναν υποψήφιο τόσο μετριοπαθή, τον Μέρικ Γκάρλαντ, που αν δεν καθοδηγούνταν αποκλειστικά με γνώμονα την εμπάθεια και τη δίψα για εξουσία, οι Ρεπουμπλικανοί θα μπορούσαν εύκολα να είχαν αποδεχθεί. Και τώρα, μετά τον θάνατο της Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ, που υπολόγιζε, καθώς λένε, σε μια νίκη της Χίλαρι Κλίντον το 2016, αδυνατώντας ενδεχομένως να διανοηθεί έναν Ντόναλντ Τραμπ ως πρόεδρο των ΗΠΑ, «είναι πιθανόν ο θηλυκός Θέργκουντ Μάρσαλ να αντικατασταθεί με έναν θηλυκό Κλάρενς Τόμας».

Οπότε; Εκανε λάθος η RBG; Επρεπε να είχε αποσυρθεί, τότε, επί Μπαράκ Ομπάμα, όταν ακόμα ο Δημοκρατικός πρόεδρος δεν είχε τα χέρια δεμένα στο Κογκρέσο; Δικαιούμαστε άραγε να θέτουμε το ερώτημα αυτό, της λάθος κρίσης, για έναν άνθρωπο με τέτοια κληρονομιά, σύμβολο και πηγή έμπνευσης για εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως;

Ας πούμε ότι, μπροστά στους κινδύνους που διαγράφονται στον ορίζοντα, μπαίνει κάποιος στον πειρασμό να το κάνει. Είναι όμως ένα ερώτημα παραπλανητικό, άτοπο: αν η Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ είχε δεχθεί τότε να συνταξιοδοτηθεί, δεν θα ήταν η Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ: ένας άνθρωπος που κινούνταν με γνώμονα αποκλειστικά τις αρχές και δεν έκανε ποτέ, μα ποτέ, πίσω.