Ποιος θα κάνει πίσω

Το πιο έντονο καλοκαίρι των τελευταίων δεκαετιών στα ελληνοτουρκικά έφυγε. Τη θέση του παίρνει το πιο παράδοξο φθινόπωρο ενός διαλόγου που ξεκινά από εκεί που είχε σταματήσει για τελευταία φορά πριν από τέσσερα χρόνια, το 2016. Γιατί παράδοξο; Ακριβώς επειδή ο διάλογος αυτός δεν είναι νέος. Αντιθέτως είναι ίσως ο πιο μακρόσυρτος στη σύγχρονη διπλωματία. Μέχρι σήμερα έχει ξεπεράσει τους 60 γύρους διαπραγματεύσεων που έχουν κρατήσει ήδη πολλά χρόνια. Το αποτέλεσμά τους; Μηδενικό. Ατελείωτες διαπραγματεύσεις υπό πλήθος κυβερνήσεις και με στρατούς από διπλωμάτες, έχουν αποτύχει ξανά και ξανά να διαμορφώσουν έστω και έναν ελάχιστο κοινό τόπο για τις δύο πλευρές. Ομως, σήμερα, αυτό δείχνει να μην το λαμβάνει κανείς υπόψη του. Σαν να μην έχει καν συμβεί. Σαν όλα αυτά να ξεκινούν τώρα για πρώτη φορά.

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα υπάρχει ένα νέο στοιχείο: η διαμεσολάβηση του Βερολίνου. Η Γερμανία ήρθε πολύ πρόσφατα στα ελληνοτουρκικά ζητήματα. Ενας νέος παίκτης σε μία πολύ παλιά ιστορία. Δεν έχει την ιστορική και διπλωματική εμπειρία που έχουν επ’ αυτών οι Αγγλοι, ή, πολύ περισσότερο, οι Αμερικανοί. Αυτό της γεννά πιθανώς την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να χειριστεί το πρόβλημα με νέο τρόπο. Ομως η στιγμή είναι μακράν η χειρότερη των τελευταίων δεκαετιών καθώς η Τουρκία έχει γίνει επιθετικότερη από ποτέ. Είναι λοιπόν απορίας άξιον πώς οι πραγματιστές Γερμανοί δεν βλέπουν το προφανές γεγονός ότι 60 γύροι έχουν καταλήξει σε αδιέξοδο. Εκτός κι αν έχουν κάτι άλλο στο μυαλό τους σχετικό με τη δική τους πίεση.

Η πραγματικότητα είναι ότι δεν υπάρχει τίποτα νέο να ειπωθεί μεταξύ των δύο κρατών. Ο,τι ήταν να συζητηθεί έχει ήδη συζητηθεί άπειρες φορές. Το μόνο που θα μπορούσε να αλλάξει τη διαχρονική αυτή εικόνα θα ήταν το να κάνει κάποιο από τα δύο μέρη πίσω. Αλλιώς είναι αδύνατον να υπάρξει οποιαδήποτε μεταβολή που θα επέτρεπε κάποιο είδος αισιοδοξίας ότι ένας διάλογος μπορεί να φέρει αποτέλεσμα. Προδήλως σε αυτό ελπίζει η Γερμανία. Οπότε πρέπει κανείς να αναρωτηθεί: Ποιος μπορεί να πιεστεί αρκετά ώστε να κάνει πίσω; Και σε τι;

Τα γεγονότα του καλοκαιριού απέδειξαν ότι αν πρόκειται να κάνει κάποιος πίσω αυτός είναι ασφαλώς η Ελλάδα. Παράλληλα, άλλα γεγονότα (πτώχευση, Προσφυγικό) επίσης δείχνουν ότι η Γερμανία μπορεί να πιέζει πολύ αποτελεσματικά την Ελλάδα, αλλά, αντιθέτως, καθόλου την Τουρκία. Δείχνουν και κάτι περισσότερο: ότι δεν θέλει να την πιέσει. Η Γερμανία θέλει την Τουρκία ευχαριστημένη – μαζί της. Αυτό είναι το κυρίαρχο για το Βερολίνο. Οχι αν η Ελλάδα θα κρατήσει την κυριαρχία της. Και σε αυτό επενδύει.

O Ερντογάν το είπε ξεκάθαρα: «Τον λόγο έχει τώρα η διπλωματία, στην οποία η Τουρκία θέλει να δώσει τη μεγαλύτερη δυνατή ευκαιρία με σκοπό την επίλυση των θεμάτων μέσω του διαλόγου έτσι ώστε να αποκομίσουν κέρδη όλες οι πλευρές. Με το όραμα αυτό θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε κάθε σταγόνα των υδάτων μας και κάθε σπιθαμή της γης μας μέχρι τέλους». Εθεσε το πλαίσιο, που άλλωστε το ξέραμε. Και, σε άλλη στιγμή, είπε ότι «η απόσυρση του ερευνητικού σκάφους έγινε για να επιτρέψει μια διπλωματική προσέγγιση με την Ελλάδα, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως οι τουρκικές επιχειρήσεις στην περιοχή έχουν τελειώσει. Το “Oruc Reis” θα επιστρέψει στην αποστολή του στην Ανατολική Μεσόγειο μετά την ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης».

Το αδιέξοδο 60 γύρων διαπραγμάτευσης σύντομα θα φανεί ξανά. Αυτό το ξέρουν άπαντες. Για να προσπεραστεί, κάποιος πρέπει να κάνει πίσω. Ομως επίσης άπαντες ξέρουν ότι αυτός δεν θα είναι ο Ερντογάν.