Κρίση και αλλαγή {CR}

Λέγεται συχνά ότι κάθε αλλαγή προϋποθέτει μια κρίση. Ο ισχυρισμός αυτός, αν και εν πολλοίς ταυτολογικός, δεν επιβεβαιώνεται πάντοτε. Στην πραγματικότητα, με βάση τη διεθνή εμπειρία των μεταρρυθμίσεων, οι περισσότερες αλλαγές αποτυγχάνουν να μετουσιωθούν σε επιθυμητές αλλαγές. Η πρόσφατη εμπειρία των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής, από πολλές πλευρές, υπήρξε διδακτική.

Σήμερα η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα κρίση, σε μια στιγμή που είχε γυρίσει οριστικά σελίδα τροχοδρομώντας στις ράγες της ανάπτυξης. Αυτή τη φορά όμως τα αντανακλαστικά της Ευρωπαϊκής Ενωσης υπήρξαν άμεσα, κινητοποιώντας μια ισχυρή δέσμη χρηματοδοτικών μέσων στην οποία η χώρα μας είναι από τους μεγάλους ωφελούμενους.

Από την πλευρά της η ελληνική κυβέρνηση κινήθηκε ταχύτατα, ενεργοποιώντας άμεσα το οργανωτικό σχήμα εκπόνησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων και υπό την εποπτεία του Πρωθυπουργού. Στην παρούσα φάση όλες οι σχετικές προτάσεις βρίσκονται υπό επεξεργασία και οι αναφορές σε συγκεκριμένα έργα δεν είναι δόκιμες. Ωστόσο αναφορικά με τις κατευθύνσεις και το περιεχόμενό τους αξίζει να διατυπώσουμε τρεις παρατηρήσεις:

Πρώτον, τα υπό χρηματοδότηση έργα θα πρέπει να αποτελέσουν μέρη ενός συνεκτικού και φιλόδοξου σχεδίου ανάκαμψης της οικονομίας που θα ενισχύει τις μεσο-μακροπρόθεσμες προοπτικές της. Οι βασικές παραδοχές είναι από καιρό γνωστές. Τα επεξεργασμένα σχέδια του κυβερνητικού προγράμματος, οι συστάσεις της Επιτροπής για την Ελλάδα, οι επενδυτικές προτεραιότητες του σχεδίου ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία (Επιτροπή Πισσαρίδη) υποδεικνύουν τις κύριες κατευθύνσεις – αναβάθμιση δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, «πράσινες» επενδύσεις, «καθαρή» ενέργεια, «έξυπνες» υποδομές, μια νέα γενιά μεγάλων δημόσιων έργων, ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, ενίσχυση της συμμετοχής μας στις διεθνείς αλυσίδες αξίας.

Δεύτερον, καθώς οι χρηματοδοτικές ανάγκες της οικονομίας είναι πολλαπλάσιες των διαθέσιμων πόρων, είναι αναγκαίο οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης να μοχλευτούν κινητοποιώντας ιδιωτικά κεφάλαια (ΣΔΙΤ, χρηματοδοτικά εργαλεία κ.ά.) καθώς και εγχώριους πόρους που λιμνάζουν αναξιοποίητοι. Γι’ αυτό οι επενδύσεις που θα χρηματοδοτηθούν πρέπει να συνοδεύονται από τις κατάλληλες μεταρρυθμίσεις.

Τρίτον, οι συνέργειες και οι συμπληρωματικότητες με τις άλλες πηγές χρηματοδότησης της χώρας (React-EU, ΕΣΠΑ 2021-2027, Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης κ.ά.) θα προσδώσουν την απαιτούμενη προσθετικότητα στις προωθούμενες πολιτικές μας. Αλλωστε τους προσεχείς μήνες πρόκειται να οριστικοποιηθούν τα προγράμματα για την επόμενη προγραμματική περίοδο 2021-2027. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή συγκεκριμένων, ονοματισμένων και ώριμων έργων (earmarking) αντί γενικών δράσεων, η θέσπιση στόχων και ο ορισμός χρονικών οροσήμων θα διασφαλίσουν την έγκαιρη υλοποίησή τους εντός αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αποτυχία υλοποίησης των επιλεγμένων στο Ταμείο Ανάκαμψης έργων οδηγεί αυτόματα στην απώλεια των συγκεκριμένων πόρων χωρίς τη δυνατότητα μεταφοράς τους σε άλλα έργα.

Η παρούσα κρίση, χωρίς τα δομικά χαρακτηριστικά της προηγούμενης, δεν θα έχει το βάθος, την έκταση και τη χρονική της διάρκεια. Σε κάθε περίπτωση όμως, το ακριβές διάστημα της ανάκαμψης και η εκκίνηση ενός βιώσιμου και δυναμικού κύκλου ευημερίας θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου σχεδίου παραγωγικού μετασχηματισμού της οικονομίας με επαρκή χρηματοδότηση, στοιχεία που έχουμε διασφαλίσει. Και για αυτόν τον λόγο αισιοδοξούμε βάσιμα ότι η κρίση σύντομα θα αποτελέσει παρελθόν και η παρούσα ευκαιρία αλλαγής της χώρας δεν πρόκειται να χαθεί.

Ο Δημήτρης Σκάλκος είναι γενικός γραμματέας Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ στο υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων