H εκδίκηση {LF}της ειδικής σχέσης

Πριν από 75 χρόνια, το κύρος των ΗΠΑ και της Βρετανίας ήταν στο αποκορύφωμά του. Είχαν νικήσει την αυτοκρατορική Ιαπωνία και τη ναζιστική Γερμανία, στο όνομα της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Οι αγγλόφωνοι νικητές διαμόρφωσαν τη μεταπολεμική τάξη σε μεγάλα μέρη του κόσμου. Επί πολλές δεκαετίες, παρά τους απερίσκεπτους πολέμους, το ξέσπασμα της υστερίας του Ψυχρού Πολέμου και την οπορτουνιστική υποστήριξη προς κάποιους καθόλου δημοκρατικούς συμμάχους, Βρετανία και ΗΠΑ διατήρησαν την εικόνα τους ως μοντέλων φιλελεύθερης δημοκρατίας και διεθνισμού.

Την εποχή του Ντόναλντ Τραμπ και του Brexit, αυτή η εικόνα διαλύθηκε. Σε αυτές τις δύο χώρες, οι δεξιοί λαϊκιστές κατέλαβαν παραδοσιακά συντηρητικά κόμματα και την εξουσία. Οι Ρεπουμπλικανοί του Τραμπ – με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική» – δανείζονται από τους απομονωτιστές της δεκαετίας του 1930, που συχνά έδειχναν να συμπαθούν πιο πολύ τον Χίτλερ παρά τον Ρούζβελτ. Και η Βρετανία έστριψε την πλάτη της στην Ευρώπη με έναν τρόπο τον οποίο ο Τσόρτσιλ δεν θα δεχόταν ποτέ.

Πώς έγινε αυτό; Υπάρχουν, φυσικά, πολλοί λόγοι, που δεν ισχύουν αποκλειστικά για τις ΗΠΑ και τη Βρετανία: αύξηση της οικονομικής ανισότητας, δυσκίνητοι θεσμοί, εφησυχασμένες ελίτ, στοχοποίηση μεταναστών κ.λπ. Ομως πιστεύω ότι τα σημερινά προβλήματα στις δύο χώρες συνδέονται με τον μεγάλο θρίαμβο του 1945.

Εχοντας βγει από τον απομονωτισμό και έχοντας επιβληθεί των δυνάμεων του Αξονα, οι ΗΠΑ ίσως παρασύρθηκαν από τη στρατιωτική τους ισχύ. Η τάση αρκετών αμερικανών προέδρων να θεωρούν τον Τσόρτσιλ ως μοντέλο ηγεσίας τούς οδήγησε να εμπλακούν σε λάθος πολέμους, όπως ο Τζορτζ Μπους στο Ιράκ. Η αναβίωση από τον Τραμπ του απομονωτισμού με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική», η απέχθειά του για τους διεθνείς θεσμούς και τους δημοκρατικούς συμμάχους των ΗΠΑ είναι εν μέρει αποτέλεσμα του καταστροφικού πολέμου του Μπους. Ο Τραμπ είχε απήχηση στο είδος των πολιτών – λευκοί, από την επαρχία, όχι μορφωμένοι και με απέχθεια προς τις ελίτ των δύο ακτών της χώρας – που στέλνονται να χάσουν τη ζωή τους στις υπερπόντιες περιπέτειες της Αμερικής.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Τσόρτσιλ άφησαν την κληρονομιά τους στη Βρετανία. Το Λονδίνο έμεινε μακριά από κάθε ευρωπαϊκή προσπάθεια να δημιουργήσει κοινούς θεσμούς. Η Βρετανία είχε κερδίσει τον πόλεμο – οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι είτε υπήρξαν ναζί είτε βρέθηκαν στην κατοχή των ναζί. Ακόμα και αφότου ο Χάρολντ Μακμίλαν κατανόησε πως το Ηνωμένο Βασίλειο δεν μπορούσε πια να μείνει εκτός ΕΟΚ, η επιθυμία να στέκεται δίπλα στις ΗΠΑ ήταν πιο σημαντική από την επιθυμία να παίξει η χώρα ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη, παρά την προτροπή των ΗΠΑ. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Ντιν Ατσεσον είχε περιγράψει την άρνηση της Βρετανίας να αδράξει αυτή την ευκαιρία ως «το μεγαλύτερο σφάλμα της μεταπολεμικής περιόδου». Ετσι, να ‘μαστε εδώ με μια απομονωτική Αμερική και μια Βρετανία όλο και πιο αποκομμένη από την Ευρώπη. Η στιγμή του μεγάλου θριάμβου τους αποδείχθηκε ότι περιείχε τους σπόρους τής μελλοντικής καταστροφής.