Η Γερμανία {LF}το μόνιμο πρόβλημα

Παρά τη συμφωνία των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ σε μια δέσμη κυρώσεων εναντίον της Τουρκίας που ενδέχεται να ενεργοποιηθεί τον Σεπτέμβριο, η κρίση των τελευταίων εβδομάδων στο Αιγαίο έχει αναδείξει μια δυσάρεστη για την Ελλάδα συνθήκη στο εσωτερικό της ΕΕ: την επίμονη μεροληψία της Γερμανίας υπέρ της Τουρκίας. Ομως αυτή η στάση της Γερμανίας δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Αποτελεί έναν επιπλέον κρίκο σε μια αλυσίδα ζητημάτων όπου η Γερμανία φαίνεται πλέον σταθερά να χρησιμοποιεί την ευρωπαϊκή συνεργασία σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής για την προώθηση των δικών της οικονομικών της συμφερόντων.

Τους λόγους που η Γερμανία λειτουργεί ως απολογητής των τουρκικών θέσεων μέσα στην ΕΕ τους γνωρίζουμε: τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα και επενδύσεις γερμανικών εταιρειών στην Τουρκία, η παρουσία εκατομμυρίων τούρκων μεταναστών στη Γερμανία και η εξάρτηση από τις ορέξεις του Ερντογάν στο προσφυγικό ζήτημα. Δεν είναι όμως η Τουρκία η μόνη αυταρχική δύναμη που η Γερμανία ανέχεται, αν όχι προστατεύει, με τη στάση της. Από πολλές απόψεις, το ίδιο κάνει η Γερμανία σε ό,τι αφορά τις σχέσεις της ΕΕ με τη Ρωσία και την Κίνα.

Δυσαρέσκεια ανάλογη με αυτή της Ελλάδας εκφράζουν χώρες της Ανατολικής Ευρώπης σχετικά με τη στάση της Γερμανίας προς τη Ρωσία. Η Γερμανία διατηρεί από την εποχή της Οστπολιτίκ της δεκαετίας του ’70 προνομιακούς διαύλους με τη Μόσχα και σε όλες τις κρίσεις ΕΕ – Ρωσίας λειτουργεί ως διαμεσολαβητής. Αυτό όμως είναι πηγή ανασφάλειας για χώρες που φοβούνται τον ρωσικό επεκτατισμό, όπως οι βαλτικές δημοκρατίες και η Πολωνία. Αυτές οι χώρες διαμαρτύρονται έντονα για την υποκρισία της Γερμανίας να ομιλεί υπέρ μιας ενωμένης Ευρώπης, αλλά να προχωρεί σε ενέργειες όπως η έγκριση του ρωσικού αγωγού Νορντ Στριμ ΙΙ που θα μεταφέρει αέριο απευθείας στη Γερμανία παρακάμπτοντας τις ενδιάμεσες χώρες.

Η Γερμανία παίζει διφορούμενο ρόλο και έναντι της Κίνας. Την ώρα που πρωτοστατεί σε μέτρα προστατευτισμού της ΕΕ εναντίον κινεζικών επενδύσεων που ωφελούν κυρίως χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας όπως η Ελλάδα, η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Κίνας στην Ευρώπη. Σε αντίθεση με τη Γαλλία και τη Βρετανία, η Γερμανία δεν έχει αποκλείσει ακόμα την κινεζική Huawei από την ανάπτυξη του δικτύου 5G. Αντιμέτωπη με κριτική για κινεζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η στάση της είναι ότι «δεν κάνουμε μαθήματα σε άλλες χώρες», όπως δήλωσε πρόσφατα ο υπουργός οικονομίας Αλτμάιερ.

Με τη γερμανική οικονομία να λειτουργεί πια περισσότερο με όρους Ευρασίας παρά Ευρώπης, το Βερολίνο χρησιμοποιεί τις αέναες διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες (που σχεδόν ποτέ δεν καταλήγουν σε κάποια σθεναρή απόφαση ενάντια στην Κίνα, τη Ρωσία ή την Τουρκία) ως άλλοθι για τη διαιώνιση της βολικής για αυτό κατάστασης να επωμίζονται οι εταίροι του το κόστος της αντίστασης στις αυθαιρεσίες αυτών των μη-δημοκρατικών κρατών ενώ το ίδιο αντλεί οφέλη. Με αυτόν τον τρόπο, η Γερμανία ούτε λίγο ούτε πολύ χρησιμοποιεί την Ευρώπη ως την αυτοκρατορική της ενδοχώρα για να ενισχύει το ειδικό της βάρος στις οικονομικές σχέσεις της με κράτη με πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική ισχύ από αυτήν.

Οσο η Γερμανία προτάσσει τα οικονομικά της συμφέροντα εις βάρος των εταίρων της, η ΕΕ θα είναι έρμαιο στις διαθέσεις των αυταρχικών καθεστώτων του Πεκίνου, της Μόσχας και της Αγκυρας. Είναι απαραίτητο επομένως για την Ελλάδα να ξεκινήσει να παρουσιάζει την εύνοια της Γερμανίας προς την Τουρκία ως ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η ισχυρότερη στήριξη των ελληνικών θέσεων από την Ευρώπη στο μέλλον είναι ξεκάθαρο πια ότι προϋποθέτει και ανατροπή ισορροπιών στο εσωτερικό της ΕΕ.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University