Περιμένοντας {LF}τον έλληνα Τραμπ

Μια από τις πλέον οδυνηρές εμπειρίες του καλοκαιριού ήταν οι τηλεοπτικές συνεντεύξεις κάποιων νεαρών που δήλωναν, σαν να ήταν συνεννοημένοι, ότι δεν πιστεύουν πως υπάρχει κορωνοϊός και μόνον εάν νοσήσει κάποιος φίλος ή συγγενής τους θα πειστούν ότι όντως ο ιός υπάρχει. Κατά μια έννοια δεν πρωτοτύπησαν. Οπως αποκάλυψαν πρόσφατα οι «New York Times», ένας τριαντάχρονος που πίστευε ότι ο κορωνοϊός ήταν απάτη (hoax) και πήρε μέρος σε «Covid party» χωρίς μάσκες προσβλήθηκε από τον ιό και πέθανε σ’ ένα νοσοκομείο του Τέξας. Τα τελευταία του λόγια στη νοσοκόμο: «Πίστευα ότι ήταν απάτη, αλλά δεν ήταν».

Αυτού του είδους οι συμπεριφορές συνιστούν λογική πλάνη, δεδομένου ότι επικαλούνται την άγνοια, δηλαδή ένα argumentum ad ignorantiam. Δεν έχω απτές αποδείξεις, άρα το φαινόμενο δεν υπάρχει. Μοιάζει με προκλητική αυθάδεια του ανορθολογισμού. Πάνω από 24 εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο έχουν προσβληθεί, πάνω από 820.000 έχουν πεθάνει, πάνω από 170 επιστημονικές ομάδες προσπαθούν να βρουν το εμβόλιο για τον ιό και οι συνωμοσιολόγοι δηλώνουν ότι θα πειστούν μόνον εάν προσβληθούν αυτοί ή συγγενικά/φιλικά τους πρόσωπα. Ο Ουμπέρτο Εκο είχε μιλήσει ήδη από το 2015 για «επίθεση ηλιθίων» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επειδή «έδωσαν δικαίωμα λόγου σε λόχους ηλιθίων οι οποίοι προηγουμένως δεν μιλούσαν παρά σε μπαρ, μετά από ένα ποτήρι κρασί. Τότε δεν έκαναν κακό στους υπόλοιπους. Εκεί κάποιος τους έκοβε την κουβέντα, ενώ τώρα έχουν το ίδιο δικαίωμα να μιλούν όσο και ένα βραβείο Νομπέλ».

Πρόκειται για ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με πρόσφατη μέτρηση, 31% πιστεύουν ότι ο ιός σκόπιμα κατασκευάστηκε και διαδόθηκε, ενώ 29% υποστηρίζουν ότι υπάρχει υπερβολή στην απειλή από τον ιό για να πληγεί ο Τραμπ. Θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να μετρηθούν και στην Ελλάδα όσοι υιοθετούν τις συνωμοσιολογικές απόψεις.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η πολιτική πτυχή αυτού του φαινομένου. Οι θεωρίες συνωμοσίας και οι ανορθολογικές αντιλήψεις δημιουργούν το εύφορο έδαφος για την εμφάνιση, από το πουθενά, λαϊκιστών πολιτικών που τις οικειοποιούνται και τις μορφοποιούν κομματικά και πολιτικά. Αυτοί οι επίδοξοι πολιτικοί δεν θα είναι κατ’ ανάγκη μειωμένων διανοητικών προσόντων. Κάλλιστα μπορεί να είναι κυνικοί πολιτικοί επιχειρηματίες που ανταποκρίνονται στην κοινωνική ζήτηση. Οταν κοινωνική ζήτηση και πολιτική προσφορά ταυτίζονται και συναντιούνται, τότε δημιουργείται ένας νέος πολιτικός φορέας ή μετασχηματίζεται κάποιος υφιστάμενος.

Στην Ελλάδα, ο τρέχων φαιοκόκκινος λαϊκισμός πολύ δύσκολα θα μπορούσε να παίξει αυτόν τον ρόλο. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αγκυρωμένος σε αναχρονιστικές ιδεοληψίες, ενώ τόσο η Ελληνική Λύση όσο και το ΜέΡΑ 25 έχουν ηγέτες που δεν πληρούν τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις για να παίξουν αυτόν τον ρόλο. Σε αναμονή λοιπόν του έλληνα Τραμπ. Εκτός εάν ένα διακομματικό μέτωπο λογικής περιθωριοποιήσει και εξουδετερώσει τις αντιλήψεις που περιγράψαμε. Ακόμα και αν οι πιθανότητες επιτυχίας είναι περιορισμένες, αξίζει να το δοκιμάσουμε.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι εκδότης και συγγραφέας