Η «μη λύση» δεν είναι «λύση»

Τα όσα διαδραματίζονται στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων επιβεβαιώνουν μια βασική αρχή: η παρατεταμένη εκκρεμότητα ενός προβλήματος είναι πηγή αστάθειας, υπονομεύει την ασφάλεια και μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση, ακόμα και λόγω ατυχήματος. Επομένως, η επίλυση προβλημάτων μέσα από διάλογο και αξιοποίηση των διεθνών μηχανισμών, με κατάληξη ένα αμοιβαία αποδεκτό συμβιβασμό, είναι η μόνη οδός διασφάλισης της σταθερότητας και ασφάλειας. Μόνο έτσι δημιουργούνται πραγματικές προοπτικές προόδου και συνεργασίας και διασφαλίζεται, ταυτόχρονα, η κυριαρχία των κρατών.

Αυτό σημαίνει ότι η πολιτική της ακινησίας και της φιλοσοφίας ότι «η μη λύση είναι λύση», που επικράτησε στα ελληνοτουρκικά και, βεβαίως, στο Κυπριακό, διαιωνίζει την αστάθεια και συνιστά μόνιμη απειλή για τα κεκτημένα και την ευημερία των πολιτών. Αποτελεί, επομένως, ενθαρρυντικό γεγονός ότι ο έλληνας Πρωθυπουργός εφαρμόζει σήμερα πολιτική ενεργητικών πρωτοβουλιών. Αντιμετωπίζει τις εξελίξεις με αποφασιστικότητα και δηλώνει πειστικά ότι η Αθήνα δεν φοβάται τον διάλογο.

Οι ανησυχητικές εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με έναν απρόβλεπτο Ερντογάν να αντιμετωπίζει έντονα εσωτερικά προβλήματα, προδιαγράφουν ότι οι επόμενες μέρες και εβδομάδες θα είναι καθοριστικές. Απαιτείται μεθοδικότητα και αποφασιστικότητα, ορθή ανάλυση των δεδομένων και ρεαλιστική αξιοποίηση των εργαλείων που η Ελλάδα διαθέτει. Το κύρος, η αξιοπιστία και ο πραγματισμός του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι καθοριστικά στοιχεία για την επιτυχία των ελληνικών θέσεων και στοχεύσεων.

Από την άλλη, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα (και την Κύπρο) είναι σαφής και αδιαμφισβήτητη. Προσφέρει ισχυρό πλέγμα προστασίας νοουμένου ότι κοινός είναι ο στόχος της Ελλάδας και της ΕΕ για σταθερότητα και αποφυγή σύγκρουσης. Τα ελληνικά συμφέροντα υπηρετούνται καλύτερα όταν εντάσσονται σ’ ένα ρεαλιστικό στρατηγικό πλαίσιο, χωρίς εθνικές αγκυλώσεις και παραδοσιακούς μαξιμαλισμούς. Η συμφωνία του Ελσίνκι το 1999, που οδήγησε στην ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, αποτελεί το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα.

Αποτελεί θετική συγκυρία ότι η Γερμανία προεδρεύει αυτή την περίοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και έχει αναλάβει δράση για αποκλιμάκωση της κρίσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η Ελλάδα θα πρέπει να αξιοποιήσει προς όφελός της το γερμανικό ενδιαφέρον, αφού Αθήνα και Βερολίνο έχουν κοινό στόχο: να εκτονωθεί η ένταση, να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ενός ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας και να ξαναρχίσει μια διαδικασία η οποία θα οδηγήσει σε έναν αμοιβαία αποδεκτό συμβιβασμό. Μια τέτοια εξέλιξη, πέραν από τη σταθερότητα, υπηρετεί και τον στόχο της πολυμερούς συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Ευρώπη, και όχι η Ρωσία, θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ενταχθεί και η λύση του κυπριακού προβλήματος. Η διαιώνιση του Κυπριακού είναι ανοιχτή πληγή που υποθάλπει την αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή, εμποδίζει την ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και εγκλωβίζει την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Μετά την αποτυχία της προσπάθειας για λύση το 2017, τα δεδομένα έχουν χειροτερεύσει, με τον χρόνο να δουλεύει εναντίον των κυπριακών (και ελληνικών) συμφερόντων. Η απειλή του εποικισμού των Βαρωσίων, για παράδειγμα, δεν είναι πια θεωρητική αλλά πραγματική. Η διαφαινόμενη υλοποίησή της θα υπονομεύσει τις προοπτικές διευθέτησης τόσο του Κυπριακού όσο και των ελληνοτουρκικών διαφορών. Εκτιμάται ότι τα προβλήματα θα οξυνθούν ακόμη περισσότερο εάν στις tουρκοκυπριακές εκλογές τον Οκτώβριο δεν επανεκλεγεί ο Μουσταφά Ακιντζί. Ανεξαρτήτως αποτελέσματος και μολονότι χάθηκαν τρία πολύτιμα χρόνια, πρέπει να επανέλθουμε με αξιόπιστο τρόπο στην κατεύθυνση της επίλυσης του Kυπριακού. Αυτό σημαίνει θετικές ενέργειες και πρωτοβουλίες ώστε να επαναρχίσουν, χωρίς άλλη καθυστέρηση, οι συνομιλίες.

Υπάρχει και η άποψη ότι διάλογος και λύση δεν μπορούν να προχωρήσουν με «την Τουρκία του Ερντογάν». Oμως, την πολιτική ηγεσία της Τουρκίας δεν την επιλέγουν οι Eλληνες (αλήθεια, ποιος τούρκος ηγέτης πριν τον Ερντογάν μάς ήταν αρεστός και ποιος θα μας είναι μετά από αυτόν;). Αναμφίβολα η Τουρκία είναι ένας δύσκολος παίχτης. Η ευρωπαϊκή Ελλάδα, όμως, δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από μια συμφωνία με τη σημερινή Τουρκία. Αντίθετα, η επιστροφή στην πολιτική της ακινησίας και της διαιώνισης των εκκρεμοτήτων εγκυμονεί επικίνδυνες συνέπειες.

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός
επιστήμονας/διεθνολόγος