Προπαρασκευή συνομιλιών

Ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας έχει επιδοθεί σε αυτό που αποκαλείται «διπλωματία των ταξιδιών» (shuttle diplomacy). Οταν δεν υπάρχει απευθείας καλή επικοινωνία μεταξύ δύο κυβερνήσεων, ένα τρίτο μέρος – στην προκειμένη περίπτωση η Γερμανία – αναλαμβάνει με συνεχή ταξίδια ανάμεσα στις δύο χώρες να μεταφέρει εκατέρωθεν μηνύματα στις δύο κυβερνήσεις και να προτείνει τρόπους να αντιμετωπιστούν τα διμερή προβλήματα.

Στο είδος αυτής της διπλωματίας θεωρείται ότι διέπρεψε ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ, μετά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973. Εκτιμάται ότι μία από τις διεθνώς πρώτες εφαρμογές της διπλωματίας των ταξιδιών (αν όχι η πρώτη) σημειώθηκε με την αμερικανική παρέμβαση στην κρίση της Κοφίνου το 1967. Ο τότε αμερικανός προεδρικός απεσταλμένος Σάιρους Βανς ταξίδεψε επανειλημμένως ανάμεσα σε Αθήνα, Αγκυρα και Λευκωσία αναζητώντας τρόπους να αμβλυνθούν οι εντάσεις (η κατάληξη ήταν να συμφωνήσουμε να φύγει η ελληνική «μεραρχία» από την Κύπρο).

Ουσιαστικά ο Χάικο Μάας θέλει τα δύο κράτη να περάσουν στην προπαρασκευαστική φάση των διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με τη διπλωματική πρακτική, αυτή η φάση περιλαμβάνει την αρχική συμφωνία να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις, τη θεματική που θα περιλαμβάνουν οι συνομιλίες, οργανωτικά ζητήματα όπως το επίπεδο αξιωματούχων που θα συζητούν και η περιοδικότητα των συναντήσεων, το πλαίσιο αρχών που θα ακολουθήσουν και τυχόν ειδικότερους περιορισμούς και προϋποθέσεις (π.χ. αποφυγή προκλητικών ενεργειών). Αυτό το τελευταίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην προκειμένη περίπτωση. Υπάρχουν τρία ερωτήματα. Τι θα γίνει εάν η Τουρκία:

• συνεχίσει τις σεισμογραφικές έρευνες ή τις γεωτρήσεις εντός της κυπριακής ΑΟΖ;
• εκχωρήσει άδειες ερευνών στην ΤΡΑΟ στην περιοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου;
• πει στη Λιβύη να εκχωρήσει άδειες ερευνών στην ΤΡΑΟ στην περιοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου;

Από εκεί και πέρα η προπαρασκευαστική φάση θα προετοιμάσει το έδαφος για διαπραγματεύσεις. Το σχήμα είναι μάλλον γνωστό: αυτό των διερευνητικών επαφών της περιόδου 2002-2016. Ως προς τη θεματική, η κάθε πλευρά θα απαριθμήσει τα θέματα που θεωρεί ότι πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η ελληνική θέση είναι σαφής: μοναδικό θέμα προς διαπραγμάτευση είναι η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία θα ζητήσει να συζητήσει επιπλέον την ελληνική κυριαρχία επί μεγάλου αριθμού ελληνικών νησιών, την αποστρατιωτικοποίηση των ανατολικών νησιών του Αιγαίου και θέματα μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη.

Πιθανόν κάποια πράγματα να μείνουν ασαφή για να προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο που είναι η διαπραγμάτευση, ο αρχαιότερος τρόπος επίλυσης διαφορών. Είναι η πρώτη από τις μεθόδους διευθέτησης διεθνών διαφορών που αναφέρονται στο άρθρο 33 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Η διαπραγμάτευση αποτελεί διπλωματικό μέσον, επειδή τα εμπλεκόμενα κράτη διατηρούν υπό τον έλεγχό τους τη διαδικασία και δεν συμμετέχουν σε αυτήν τρίτα μέρη. Επομένως, τα εμπλεκόμενα κράτη έχουν τη δυνατότητα να αποδεχθούν ή να απορρίψουν τις προτεινόμενες εκατέρωθεν λύσεις ή να διαμορφώσουν από κοινού νέες προτάσεις. Ειδικώς για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η διαπραγμάτευση δεν βασίζεται απαραιτήτως στο διεθνές δίκαιο. Τα εμπλεκόμενα μέρη μπορούν να καταλήξουν και σε πολιτική συμφωνία. Με δεδομένη την άβυσσο που χωρίζει τις θέσεις των δύο κρατών, οι διαπραγματεύσεις εξαιρετικά δύσκολα θα προχωρήσουν.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, βουλευτής της ΝΔ στην Α’ Αθηνών