Ολα τα σημάδια

Η ανθρωπότητα γνωρίζει ότι στις επερχόμενες αμερικανικές εκλογές παίζεται η μοίρα της Δημοκρατίας. Στις εκλογές αυτές, που μπαίνουν στην τελική ευθεία τους με τα διαδικτυακού τύπου κομματικά συνέδρια και με την επίσημη προεκλογική εκστρατεία από τον Σεπτέμβριο, δεν διακυβεύεται μόνο η επανεκλογή ή η απόρριψη ενός προέδρου που αποδείχθηκε ο πιο διχαστικός στην αμερικανική ιστορία και ο λιγότερο συνεργάσιμος στη διεθνή σκηνή. Διακυβεύεται και το κατά πόσον το αμερικανικό προεδρικό αξίωμα και κατ’ επέκταση ένα συγκεκριμένο, αλλά πολύ ορατό, παράδειγμα άσκησης της εξουσίας και αντίληψης της δημοκρατίας θα συναντήσει, μέσω της λαϊκής βούλησης, ένα όριο ή θα του επιτραπεί να συνεχίσει να αλώνει εκ των έσω και να αποτελεί πρότυπο για τα πολλά είδη αυταρχικών και λαϊκιστών αυτού του κόσμου.

Για το ότι η επερχόμενη εκλογική μάχη έχει και αυτή – κυρίως αυτή – τη διάσταση υπάρχουν πολλά σημάδια, που όλα συγκλίνουν σε ένα αναμφισβήτητο γεγονός: ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει σε υπόληψη τη δημοκρατία, θεωρεί το αξίωμά του προσωπικό τσιφλίκι και ενδιαφέρεται ελάχιστα για το τι γίνεται στον κόσμο και τι συνέπειες έχουν οι πράξεις του. Θα αρκούσαν δύο πρόσφατες, φαινομενικά όχι συνταρακτικές, εκφάνσεις της τραμπικής αντίληψης: η ανακοίνωση ότι η ομιλία αποδοχής της νέας του υποψηφιότητας στο όνομα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, δηλαδή μια καθαρά κομματική εκδήλωση, θα λάβει χώρα στον Λευκό Οίκο, δηλαδή εντός ενός χώρου που, κανονικά, «ανήκει» στον πρόεδρο και όχι στον κομματάρχη. Και η πολιτική μάχη που μαίνεται αυτόν τον καιρό για την επιστολική ψήφο, ενός μέσου ψηφοφορίας που προβλέπεται, είναι απόλυτα νόμιμο και, εν μέσω πανδημίας, πιο χρήσιμο από ποτέ, αλλά που ο πρόεδρος κάνει ό,τι μπορεί – δηλώσεις απαξίωσης, μείωση κονδυλίων προϋπολογισμού για τα ταχυδρομεία – για να περιορίσει. Μειώνοντας έτσι, κατ’ αυτόν, τις πιθανότητες ήττας του, αλλά περιστέλλοντας, αντικειμενικά, ένα, και μάλιστα το ύψιστο, δημοκρατικό δικαίωμα.

Τα περιστατικά αυτά ίσως περνούσαν απαρατήρητα αν δεν έρχονταν, τόσο κοντά στις εκλογές, να συμπληρώσουν μια πλημμυρίδα ανάλογων προεδρικών ενεργειών καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του. Από τη σκέψη του, που με δυσκολία εγκαταλείφθηκε, να συνεχίσει να κατοικεί στην προσωπική κατοικία του και όχι στον Λευκό Οίκο όπως όλοι οι προκάτοχοί του ως τη διαρκή μείξη των προεδρικών του καθηκόντων με τις προσωπικές – ιδιωτικές, οικογενειακές και επιχειρηματικές – δραστηριότητές του. Από τη διαρκή αμφισβήτηση όποιου αποτελέσματος δεν τον ευνοεί (ακόμα και προληπτικά, όπως έδειξε με την έγερση της πιθανότητας να μη διεξαχθούν καν οι φετινές εκλογές) ως την άρνηση διερεύνησης παράνομων πράξεων που οδήγησαν σε υπέρ του αποτέλεσμα (όπως τη βέβαιη ρωσική παρέμβαση στις εκλογές του 2016). Από τη χρήση κοινών για όλους τους Αμερικανούς ιστορικών, θρησκευτικών, κρατικών θεσμών και συμβόλων (του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου, της Βίβλου, του Ανώτατου Δικαστηρίου, του στρατού) για την προώθηση προσωπικών/κομματικών συμφερόντων και τη συνειδητή διασπορά διχόνοιας. Από τη διαρκή κακοποίηση του Συντάγματος (εξάλειψη της διάκρισης εξουσιών, μη αποδοχή αρμοδιοτήτων ομοσπονδιακού χαρακτήρα, προσπάθεια ποδηγέτησης όλων των θεσμικών αντιβάρων – Κογκρέσου, δικαστηρίων, Τύπου, οργανώσεων πολιτών, ακόμα και των υγειονομικών αρχών μέσα στην πανδημία) ως την ενίσχυση της βίας και της διάκρισης κατά των μειονοτήτων και των ανεπιθύμητων (η εξαπόλυση του στρατού κατά της διαδηλωτών μετά τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ αποτελεί ίσως το επιστέγασμα της ντροπιαστικής πορείας).

Το αποτέλεσμα, το καταλαβαίνουμε όλοι, δεν θα το διαμορφώσει κατά πρώτο λόγο η καταπάτηση του κράτους δικαίου. Θα το διαμορφώσουν η πανδημία, η οικονομία και, τελικά, η μυρωδιά σήψης που αναδίδει το πρόσωπο του προέδρου. Είναι όμως σημαντικό, όσοι ψηφίσουν τον Νοέμβριο αλλά και όσοι περιμένουμε το αποτέλεσμα σαν να ψηφίζαμε κι εμείς, να μην ξεχνάμε ότι αυτή η επιλογή αγγίζει τον πυρήνα ενός παγκόσμιου και πανανθρώπινου αγαθού – αγαθού που μπορεί να πάψει να υπάρχει αν ξανανικήσει ο άνθρωπος που τόσο το μισεί.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος