Ενα βήμα μπροστά… δύο βήματα πίσω

Η κατασκευή της Προοδευτικής Συμμαχίας ήταν το αφήγημα του ΣΥΡΙΖΑ για τη συγκρότηση ενός ευρύτερου προοδευτικού πόλου. Σε πρώτη φάση μάλιστα το εγχείρημα λειτούργησε ως ανταγωνιστική επιλογή στη θέση μίας σοβαρής πολιτικής συμμαχιών προς το ΚΙΝΑΛ και την Κεντροαριστερά. Πιο ώριμες σκέψεις στη συνέχεια μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ οδήγησαν – έστω με αντιφάσεις και ταλαντεύσεις – να απευθύνεται και προς το ΚΙΝΑΛ. Χωρίς αυτό άλλωστε η υπόθεση κυβερνητικών λύσεων με βάση την απλή αναλογική πηγαίνει περίπατο.

Τόσο τα στελέχη της Προοδευτικής Συμμαχίας αλλά και ορισμένοι διανοούμενοι, προσπαθούν να υποστηρίξουν τη μετεξέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ σαν ένα σύγχρονο κεντροαριστερό – ένα σοσιαλδημοκρατικό – σχήμα με μία προσέγγιση αντικειμενικής εξέλιξης των πραγμάτων. Ενα είδος ντετερμινισμού. Ωστόσο η προσέγγιση αυτή παρουσιάζει συνεχή βραχυκυκλώματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν φαίνεται διατεθειμένος για μεγάλες ανατροπές στο λαϊκίστικο στίγμα του. Δεν φαίνεται να προχωρά σε μία θαρραλέα αυτοκριτική για τη συμπόρευση με τον Καμμένο και τους ΑΝΕΛ. Δεν φαίνεται διατεθειμένος να απαγκιστρωθεί από αυταρχικές λογικές παρέμβασης στη Δικαιοσύνη και στα ΜΜΕ. Οι υποθέσεις Παπαγγελόπουλου και Καλογρίτσα μας απομακρύνουν από τον πολιτικό φιλελευθερισμό που υιοθετεί η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία. Ο πολεμικός λόγος του Π. Πολάκη και οι κραυγές του Κ. Μάρκου πριν από λίγες μέρες στη Βουλή, δεν έχουν σχέση με την κουλτούρα συναινέσεων και συμβιβασμών που αποτελεί το DNA της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας. Η επίσκεψη της νεολαίας ΣΥΡΙΖΑ στον Γράμμο δεν αφήνει αμφιβολίες. Η κυρίαρχη συνιστώσα είναι η αγωνία για μια παραδοσιακή αριστερή ταυτότητα με κλασικό δογματισμό ακόμα και για την ιστορία. Το πιο σοβαρό πρόβλημα όμως είναι άλλο. Παρά την προσεκτική στάση της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ, στην πρώτη φάση της πανδημίας, ένας σημαντικός αριθμός στελεχών και οπαδών φλέρταρε με τις θεωρίες συνωμοσιών. Παρακολουθήσαμε το  περίφημο «μετά θα λογαριαστούμε», ακούσαμε την γκρίνια για τον τεχνοκρατισμό στο πρόσωπο του Σ. Τσιόδρα. Κυκλοφόρησε η υπόγεια αμφιβολία για τη χρησιμότητα των περιοριστικών μέτρων στην αντιμετώπιση της επιδημίας. Αυτές είναι μερικές πρόσφατες σκόρπιες ψηφίδες σε ένα ψηφιδωτό, το οποίο αφήνει μια ισχυρή αποτύπωση. Ο ΣΥΡΙΖΑ είτε δεν θέλει, είτε δεν μπορεί να προχωρήσει σε έναν στρατηγικό επαναπροσδιορισμό για να αποτελέσει τη σύγχρονη Κεντροαριστερά, τη μεγάλη Δημοκρατική Παράταξη. Παραμένει προσκολλημένος σε μια ορισμένη εκδοχή της Αριστεράς η οποία θυμίζει περισσότερο πολιτική θρησκεία. Με κανόνες, όρια, υποχρεώσεις και αφορισμούς.

Το μόνο που του μένει είναι η σκληρή αντιδεξιά ρητορική. Θυμίζει όμως τον λαϊκισμό της περιόδου των Μνημονίων. Δεν αποτελεί μια έξυπνη αντιπολιτευτική γραμμή με νέες ιδέες και εποικοδομητικές προτάσεις. Το αντίθετο. Είναι τόσο προβλέψιμη ώστε στο τέλος γίνεται ο μεγάλος χορηγός του Κυριάκου Μητσοτάκη. Δυσκολεύοντας την αναγκαία κριτική στάση που οφείλει να έχει το σύνολο της αντιπολίτευσης. Και αφήνει αυτή τη δύσκολη δουλειά σχεδόν αποκλειστικά στο ΚΙΝΗΜΑ ΑΛΛΑΓΗΣ το οποίο ασκεί αξιόπιστη κριτική με εναλλακτικές προτάσεις.

Υπήρξε, κατά τη γνώμη μου βέβαια, ένα βήμα που προκάλεσε προσδοκίες στον κεντροαριστερό κόσμο. Προφανώς και στα στελέχη της Προοδευτικής Συμμαχίας. Η Συμφωνία των Πρεσπών. Εδωσε πράγματι το στίγμα μιας σύγχρονης προοδευτικής πολιτικής. Ηταν, όμως, για να θυμηθούμε τον Λένιν, η γνωστή αντίφαση. Ενα βήμα μπροστά με δύο βήματα πίσω. Και ο ΣΥΡΙΖΑ δείχνει να κοιτά επίμονα προς τα πίσω..

Ο Θόδωρος Μαργαρίτης είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΑΛΛΑΓΗΣ και της Γραμματείας της πολιτικής κίνησης ΑΝΑΝΕΩΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ.