Τα ψυχολογικά {LF}κίνητρα

Στις μέρες μας αναδύεται ένας ακραίος λόγος στα social media αναφορικά με το ελληνοτουρκικό ζήτημα και την Αγία Σοφία. Η ρητορική αυτή δεν μοιάζει να αντιπροσωπεύει τόσο μία δομημένη και εδραιωμένη ιδεολογία, όσο μια ανάγκη που εξυπηρετεί βασικούς ψυχολογικούς σκοπούς του εαυτού. Μια ανάγκη που απευθύνεται πρωτίστως αν όχι αποκλειστικά και μόνο στο θυμικό του Ελληνα. Ας δοκιμάσουμε να υποθέσουμε ποια θα μπορούσαν να είναι μερικά από τα ψυχολογικά κίνητρα που παρακινούν «απλούς» πολίτες να τάσσονται με ακραίες απόψεις υπέρ ή κατά των εθνικών μας θεμάτων, με τρόπο συχνά ιδεοληπτικό:

Η ανάγκη ταύτισης με ένα ιδεώδες που υπερβαίνει την καθημερινότητά τους και τα όρια του εαυτού τους.

Η ανάγκη για απόλυτες αλήθειες που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση: σε μια εποχή όπου κυριαρχεί η αμφιβολία της υγείας μας λόγω Covid-19, όπου το αύριο μοιάζει αβέβαιο, η βεβαιότητα ορισμένων ιδεολογικών πίστεων «βοηθά» εν μέρει στην οργάνωση του εαυτού, στην αίσθηση ελέγχου και  βεβαιότητας πάνω στη ζωή μας, στην πίστη ότι μπορούμε να πάρουμε πάνω μας αυτό που μας διαφεύγει. Η τάξη στα εθνικά μας θέματα μέσα από μια ακραία  οπτική, μας παρέχει την ψευδαίσθηση του  άτρωτου, του αθάνατου.

Η ταυτότητα του εαυτού: τα ανεξέλεγκτα  και ανώνυμα  social media, αποτελούν ένα τέλειο όχημα για να χτίσει κάποιος ένα προφίλ όπως ακριβώς το θέλει, χωρίς τις δεσμεύσεις και τους περιορισμούς της αληθινής ζωής. Λέει αυτά που θέλει, δίχως να διστάζει, δίχως να λογοκρίνεται, δίχως να φοβάται τον αποκλεισμό. Νιώθει με αυτόν τον τρόπο πιο δυνατός, πιο ελεύθερος, πιο ατρόμητος. Τα ψυχολογικά αυτά κίνητρα παρακινούν περισσότερο τα μοναχικά και τα πιο ευάλωτα ψυχικά άτομα, τα οποία κυνηγάνε μια ευκαιρία να  εκφραστούν όπως πιθανώς διστάζουν στην καθημερινότητά τους. Μέσα από τις ακραίες απόψεις τους επιτυγχάνουν ποσοστά αναγνωσιμότητας, likes, comments ακόμη και hate comments που τα κάνουν τα νιώθουν πιο άξια, πιο αποδεκτά.

Η μόδα της εθνικής μας σημαίας: οι γυναίκες, λάτρες του instagram ανεβάζουν συχνά την ελληνική σημαία με πολλές μπλε καρδιές, ρομαντικά comments γύρω από τη «δική τους» Ελλάδα, που κανείς  δεν θα τολμήσει να τους την πάρει. Εδώ βλέπουμε σαν ψυχολογικό κίνητρο περισσότερο μία ανάγκη  που διψά να  βρει έκφραση και αποδοχή. Η πατρίδα γίνεται αντικείμενο πόθου, οι εικόνες  μιας γυναίκας χρήστη του Instagram που υποστηρίζει   την πατρίδα της γίνεται trend και μέσα από αυτό, η χαμένη γυναικεία αυτοεκτίμηση ξαναβρίσκει κάπου το νόημα της.

Ο θρίαμβος του διχασμού και το συναισθηματικό δέσιμο των πολλαπλών χρηστών: τα social media φέρνουν μαζί διαφορετικές ομάδες ανθρώπων από μακρινές περιοχές του κόσμου, που όμως τους ενώνει ένα επίκαιρο θέμα. Τους προσφέρεται έτσι ένα πλασματικό ανήκειν που το έχουν ανάγκη. Πολλοί χρήστες εκμεταλλεύονται το ευαίσθητο των εθνικών μας θεμάτων και προσπαθούν να ελέγξουν, να διχάσουν, να περιθωριοποιήσουν για να νιώσουν ένα αίσθημα επιτυχίας και θριάμβου μέσα από αυτό.

Τροφή για το ανικανοποίητο: η διέξοδος στον digital κόσμο αποτελεί μια ανάγκη που κυριαρχείται από ένα βαθύ αίσθημα ανικανοποίητου. Όσο πιο μεγάλο το κενό, τόσο περισσότερο η ανάγκη του χρήστη να διεισδύσει στα σκοτεινά θέματα της τρέχουσας εποχής.

Η δρ Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι κλινική ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια (www.myrsinikostopoulou.com)