«Υπήρξαν συζητήσεις Τουρκίας και Ελλάδας»

Η αποκλιμάκωση της έντασης με την Τουρκία και οι σχετικές δηλώσεις της τουρκικής προεδρίας για προσωρινή διακοπή των ερευνών σε περιοχή της ελληνικής υφαλοκρηπίδας αφήνει περιθώρια να υπάρξουν εποικοδομητικές συνομιλίες με την Τουρκία εκτιμά ο πρεσβευτής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην Αγκυρα, Κρίστιαν Μπέργκερ. Μιλώντας μέσω zoom στα «ΝΕΑ» ο επί τέσσερα χρόνια επικεφαλής της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας στην Τουρκία υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο που παίζει για την ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων η σταθερά επαναλαμβανόμενη ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και η συνεχής επισήμανση της ανάγκης για διάλογο, ενώ αναφέρεται στο διπλωματικό παρασκήνιο που εκτυλίσσεται τους τελευταίους μήνες μεταξύ Βρυξελλών και Αγκυρας.

«Θα πρέπει να δούμε ποια θα είναι τα επόμενα βήματα, αλλά τουλάχιστον έχουμε τώρα δηλώσεις από την Τουρκία να γίνει ό,τι είναι δυνατόν για να υπάρξει αποκλιμάκωση της έντασης και να δημιουργηθεί χώρος, όπως αναφέρεται στον τουρκικό Τύπο, για εποικοδομητικές συνομιλίες» δηλώνει ο κ. Μπέργκερ. «Δείχνοντας» προς το έντονο διπλωματικό παρασκήνιο, το οποίο έχει κλιμακωθεί τελευταία με την παρέμβαση της Γερμανίας, η οποία έχει αναλάβει την προεδρία της ΕΕ στο τρέχον εξάμηνο, ο κ. Μπέργκερ επισημαίνει ότι ο ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ Ζοζέφ Μπορέλ έχει τακτικό δίαυλο επικοινωνίας με τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου αφότου συμφωνήθηκε μεταξύ ΕΕ και Ερντογάν (τον περασμένο Μάρτιο στις Βρυξέλλες) να υπάρξει συνεχής διάλογος, συμπεριλαμβάνοντας για την εφαρμογή της δήλωσης ΕΕ – Τουρκίας. Οπως τονίζει ο κ. Μπέργκερ στις πρόσφατες επισκέψεις σε Ελλάδα, Κύπρο και Τουρκία ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας τόνισε την ανάγκη να διερευνηθεί περαιτέρω η προσπάθεια αποκλιμάκωσης και να υπάρξει κατανόηση στα ζητήματα που δημιουργούν εντάσεις στις σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ και με κράτη – μέλη, ενώ το θέμα συζητήθηκε επίσης στο περιθώριο του τελευταίου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ. Αποφέρουν, όμως, αποτελέσματα τα μηνύματα της ΕΕ προς την Τουρκία, ρωτάμε τον πρέσβη. «Η εμπλοκή του ύπατου εκπρόσωπου, ο οποίος υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η ύπαρξη διαλόγου όχι μόνο μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας, αλλά και μεταξύ μεμονωμένων κρατών μελών και της Τουρκίας συμβάλλει στη μείωση της έντασης. Είναι επίσης σημαντικό ότι η ΕΕ έχει καταστήσει σαφές ότι είμαστε αλληλέγγυοι τόσο με την Ελλάδα όσο και με την Κύπρο». Οπως λέει «υπήρξαν συζητήσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, κάτι που καλωσορίζουμε, καθώς θεωρούμε ότι όσο περισσότερος διάλογος υπάρχει τόσο καλύτερα επιλύονται τα προβλήματα». Διαμηνύει, μάλιστα, εμμέσως προς την Τουρκία ότι «είναι προς όφελος της σχέσης ΕΕ – Τουρκίας να υποχωρήσουν οι εντάσεις στην ανατολική Μεσόγειο», τονίζοντας, παράλληλα, ότι «για μια υποψήφια χώρα όπως η Τουρκία είναι απαραίτητο να έχει σχέσεις καλής γειτονίας και να σέβεται το διεθνές δίκαιο».

Εχοντας αναλάβει επικεφαλής της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας στην Αγκυρα, λίγους μήνες μετά τη δήλωση «ορόσημο» ΕΕ – Τουρκίας για το Μεταναστευτικό το 2016, ο κ. Μπέργκερ γνωρίζει καλά πώς έφτασαν οι ευρωτουρκικές σχέσεις στο σημερινό δύσκολο σημείο. Οπως υπενθυμίζει σε διπλωματικούς τόνους μετά τη δήλωση που οδήγησε στη συνεργασία στο Μεταναστευτικό, έγινε η απόπειρα πραξικοπήματος με την ΕΕ να αντιδρά στις αλλαγές που αφορούσαν κυρίως το κράτος δικαίου. Στις αρχές του 2017 ξεκίνησε ένας «νέος κύκλος πολιτικών επαφών υψηλού επιπέδου» σε πολλά ζητήματα – Μεταναστευτικό, εξωτερική πολιτική, ενέργεια, οικονομία – με σημαντική εξέλιξη τη συνάντηση Ερντογάν με Τουσκ, Γιούνκερ, Μπορίσοφ στη Βάρνα, όπου συζητήθηκαν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις με αφορμή τη σύλληψη των δύο ελλήνων στρατιωτών, τους οποίους είχε επισκεφθεί ο κ. Μπέργκερ. Ακολούθησε η ανησυχία της ΕΕ για το νέο τουρκικό σύνταγμα και οι διαφωνίες γύρω από τη Συρία «παρότι συμφωνούμε ότι θα πρέπει να βρεθεί πολιτική λύση». Επίσης, το πάγωμα των ενταξιακών κονδυλίων, που αποφάσισαν η Ευρωβουλή και τα κράτη μέλη επηρέασε αρνητικά τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας. Οπως επεξηγεί ο πρέσβης, οι εντάσεις στις ευρωτουρκικές σχέσεις επιδεινώθηκαν με την εμπλοκή της Τουρκίας στη Λιβύη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο «το οποίο δεν έχει νομική ισχύ για την ΕΕ, και δεν είναι, κατά την ΕΕ, σύμφωνο με το δίκαιο της θάλασσας και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών». Η εμπλοκή στη Λιβύη και το μνημόνιο ήρθαν μετά από τις επιχειρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, οδηγώντας την ΕΕ να εκδίδει σε πολλές περιπτώσεις ισχυρές προειδοποιήσεις, αλλά και επιβάλλοντας κυρώσεις και περιορισμούς σε συγκεκριμένα πρόσωπα. «Πρόκειται για πρωτόγνωρη εξέλιξη για υποψήφιο προς ένταξη μέλος της ΕΕ» υπογραμμίζει ο κ. Μπέργκερ.

Η ΕΝΤΑΞΗ. Επιθυμεί, όμως, η Τουρκία την ένταξή της στην ΕΕ; Ο κ. Μπέργκερ εντοπίζει θετική απάντηση σε τρία επίπεδα. Πρώτον, σε σχετικές κυβερνητικές δηλώσεις. «Στις δηλώσεις για την ημέρα της Ευρώπης στις 9 Μαΐου επαναλήφθηκε έντονα ότι αποτελεί στρατηγική της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας να γίνει η χώρα μέλος της ΕΕ, και αυτό έχει επαναληφθεί σε συναντήσεις με τον ύπατο εκπρόσωπο, στις συναντήσεις μεταξύ των προέδρων (Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Σαρλ Μισέλ, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν) τον Μάρτιο. Ηταν τότε σαφής η δήλωση που εξέφρασε η τουρκική ηγεσία» τονίζει ο πρέσβης της ΕΕ. Παράλληλα, οικονομικοί παράγοντες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών επιθυμούν μια Τουρκία πιο κοντά στην Ευρώπη, ενώ η πλειονότητα των τούρκων πολιτών δηλώνει σε έρευνες ότι θα ήθελε την ένταξη στην ΕΕ, παρότι δεν προβλέπει ότι θα γίνει κάτι τέτοιο. «Είναι σαφώς προς το ευρωπαϊκό συμφέρον να είναι η Τουρκία όσο το δυνατόν πιο κοντά και αγκυροβολημένη στην ΕΕ οικονομικά και πολιτικά» λέει ο ευρωπαίος αξιωματούχος εξού και η θέση του Μπορέλ ότι «χρειαζόμαστε δέσμευση, χρειαζόμαστε διάλογο, πρέπει να θέσουμε στο τραπέζι ποια είναι τα ζητήματα και στη συνέχεια να προσπαθήσουμε να τα επιλύσουμε».

Για την Αγία Σοφία θεωρεί ότι η ΕΕ κατέστησε σαφές ότι η Αγία Σοφία αντιπροσωπεύει πολύ σημαντικές συμβολικές, ιστορικές και παγκόσμιες αξίες και ότι ήταν λυπηρό που ελήφθη η απόφαση μετατροπής της από μουσείο σε τέμενος, γιατί αγγίζει τα συναισθήματα και υπάρχει κίνδυνος να τροφοδοτηθούν διχασμοί μεταξύ θρησκευτικών ή πολιτιστικών ομάδων. Εκτιμά, πάντως, ως θετική κίνηση την πρόθεση της Τουρκίας για την έναρξη λειτουργίας του μοναστηριού της Παναγίας Σουμελά.