Γιόγκα και Ορθοδοξία

Πρόσφατα, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έκανε μια δήλωση καταδικάζοντας τη γιόγκα ως «ασυμβίβαστη με την ορθόδοξη χριστιανική πίστη». Η δήλωση επί της ουσίας είναι ανεύθυνη, καθώς έχουν αυξηθεί οι ενδείξεις πως η γιόγκα βοηθά όσους υποφέρουν από άγχος και από ψυχικά τραύματα λόγω έκθεσης σε βία. Οι νευρο-επιστήμονες ανακαλύπτουν ότι πνευματικές πρακτικές, όπως ορισμένες μορφές προσευχής, μπορούν να ανασυγκροτήσουν τον εγκέφαλο. Η γιόγκα είναι μια τέτοια αποτελεσματική πρακτική. Μερικές εβδομάδες ασκήσεων γιόγκα περιόρισαν τα συμπτώματα του μετα-τραυματικού στρες σε ασθενείς που δεν ανταποκρίθηκαν σε καμία άλλη αγωγή. Αλλάζοντας κανείς τον τρόπο που αναπνέει, μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα θυμού, κατάθλιψης και άγχους και η γιόγκα μπορεί να βοηθήσει και σε ευρύτερα ιατρικά θέματα.

Το γεγονός ότι η γιόγκα βοηθά όσους έχουν υποστεί ψυχικό τραύμα σημαίνει ότι η δήλωση της Συνόδου είναι επικίνδυνη, στερώντας τους πάσχοντες από μια θεραπευτική πρακτική. Οι ορθόδοξοι έχουν αντίστοιχες πνευματικές πρακτικές, όπως η νοερά προσευχή, και θα πρέπει να υπάρξει περισσότερη έρευνα για τις σωματικές τους επιδράσεις. Ομως η Σύνοδος έκανε μια δήλωση χωρίς επιστημονικά στοιχεία και χωρίς εναλλακτική λύση.

Η Σύνοδος θεωρεί τη γιόγκα ασυμβίβαστη με την ορθόδοξη πίστη επειδή είναι μια «θεμελιώδης» πρακτική του ινδουισμού και πολλοί σύγχρονοι ορθόδοξοι θεωρούν αποδεκτό μόνο ό,τι προέρχεται αμιγώς από την Ορθοδοξία. Ομως, ιστορικά, δεν υπάρχει τίποτα μοναδικό στον χριστιανισμό, με εξαίρεση την ίδια την Ενσάρκωση. Ο χριστιανισμός οικειοποιήθηκε προϋπάρχουσες πρακτικές και τρόπους σκέψης, αναγνώρισε καλά πράγματα στον γύρω κόσμο και τα αφομοίωσε μέσα στην πίστη του. Ο Απόστολος Παύλος αλλά και πολλοί πατέρες της Εκκλησίας εντοπίζουν αλήθειες για τον Θεό στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία. Η λογική της απόλυτης ασυμβατότητας δεν συνάδει ούτε με τη χριστιανική πίστη στην Ενσάρκωση. Ενάντια στα διλήμματα «ή αυτό ή εκείνο», η πίστη στην Ενσάρκωση του Θεού εν Χριστώ, εξαιτίας ακριβώς αυτού του γεγονότος, αναγνωρίζει το καλό και σε άλλες μορφές σκέψης, φιλοσοφίας και θρησκευτικής πρακτικής.

Τι θα μπορούσε να πει η Σύνοδος; Θα μπορούσε απλά να δηλώσει ότι εάν οι ορθόδοξοι κάνουν γιόγκα, θα πρέπει να έχουν στο μυαλό τους τον Χριστό και να λένε τη νοερά προσευχή σε συγχρονισμό με τους αναπνευστικούς ρυθμούς (που περιλαμβάνονται στις ασκήσεις της γιόγκα, όπως και της νοεράς προσευχής). Οι ορθόδοξοι θα έπρεπε να θυμούνται ότι ο στόχος της χριστιανικής ζωής είναι η θέωση και ότι η σωματική άσκηση είναι ένα μέσο για να δεχτούμε την παρουσία του Χριστού μέσα μας· και θα έπρεπε να δουν τη γιόγκα σαν ευκαιρία για να γνωρίσουν καλύτερα τη δική τους πίστη. Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν πολύ πιο ευεργετική από μια γενική καταδίκη. Μια χριστιανική προσέγγιση του «άλλου» σημαίνει ότι δεν βιαζόμαστε να καταδικάσουμε, αλλά προσπαθούμε να βρούμε το καλό στο «άλλο» και το ενσωματώνουμε σε αυτό που θεωρούμε ως χριστιανική αλήθεια. Ως ορθόδοξος χριστιανός, κάνω γιόγκα και θα συνεχίσω να κάνω, όχι για να οδηγηθώ στη νιρβάνα, αλλά για να επηρεάζω το σώμα μου ελπίζοντας να πετύχω τις αρετές, οι οποίες, κατά τα πατερικά κείμενα, είναι ακριβώς η ενσάρκωση του Χριστού στο σώμα μας.

Ο Αριστοτέλης Παπανικολάου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Fordham (Νέα Υόρκη) και συν-διευθυντής του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του ίδιου πανεπιστημίου