Εις μνήμην ενός «αφελούς ιδεολόγου»

Την Παρασκευή που μας πέρασε έφυγε από τη ζωή ο Τζον Λιούις. Είναι κρίμα που οι περισσότερες μεταφρασμένες πηγές μας για το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων στις ΗΠΑ είναι οι ταινίες του Χόλιγουντ. Ισως φταίει η απόσταση, όχι η γεωγραφική αλλά αυτή της ιστορίας και της ιδιοσυγκρασίας, του τι σηματοδοτεί για την εθνική συνείδηση η λέξη «ηρωισμός».

Ο Τζον Λιούις ήταν ένας εκ των μεγάλων πρωταγωνιστών του κινήματος της μη βίαιης ανυπακοής. Αυτή τη μέθοδο πάλης που πολλοί κριτίκαραν στο όνομα του ριζοσπαστισμού, ωστόσο ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει στα σοβαρά ότι παρήγαγε αποτελέσματα και κοινωνικοποίησε διαφυλετικά τους σκοπούς του κινήματος. Αβολη η παραδοχή αλλά κακά τα ψέματα: κάτι λέει για τη δύναμη της πειθούς του κινήματος αυτού, το ότι έπεισε ανθρώπους που είχαν πλήρη δικαιώματα, να τα απαρνηθούν, να σέρνονται στις φυλακές και να τους λιντσάρουν, για να διεκδικήσουν την ισότητα των μαύρων αδελφών τους.

Αυτό ήταν, για πολλά χρόνια, η ζωή του Τζον Λιούις. Ενας αγώνας, με δεκάδες συλλήψεις, από τις καθιστικές διαμαρτυρίες ως τους Freedom Riders, τα λεωφορεία όπου λευκοί και μαύροι ταξίδευαν επίτηδες μαζί στον Νότο κι η αστυνομία τούς μπουντρούμιαζε αφού πρώτα άφηναν ορδές λευκών να τους σαπίζουν στο ξύλο. Από τη «ματωμένη Κυριακή» στη Σέλμα, ως τις διαμαρτυρίες που συμμετείχε στα γεράματά του, όντας μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων. Οταν μπήκε στην πολιτική έφτασαν φορές που πήρε δύσκολες αποφάσεις. Αλλά στο τέλος της μέρας δεν έκανε ποτέ πίσω σε αυτό που πίστευε, με βαθύ σεβασμό στη δημοκρατία και τους θεσμούς αλλά χωρίς κανέναν καθωσπρεπισμό – γεγονός που δεν συμπάθησαν ποτέ διάφοροι που το έπαιζαν επαναστάτες κι είχαν την τύχη να μην έχουν δει ποτέ αυτά που είδε στη ζωή του αυτός.

Γιατί έχουν σημασία οι ιστορίες των ανθρώπων σαν τον Τζον Λιούις; Γιατί μας μαθαίνουν ότι το δίλημμα μεταξύ της μηδενιστικής βίας και της εκλογικευμένης βαρβαρότητας είναι πλαστό. Οτι υπάρχουν αποχρώσεις και δρόμοι κι ότι πρέπει να διερωτάσαι κάθε φορά, με κριτική σκέψη, όσο κουραστικό κι αν είναι, όσο κι αν επιμένουν να μας πείσουν ότι όλα ερμηνεύονται με υπεραπλουστεύσεις. Εξάλλου ο κόσμος έγινε καλύτερος χάρη σε ανθρώπους που κάποτε κάποιοι τους έλεγαν «αφελείς ιδεολόγους».