Μία ιστορική συμφωνία(;)

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, η Σύνοδος Κορυφής που θα συζητήσει το Ταμείο Ανάκαμψης – ή πιο σωστά την πρωτοβουλία «Επόμενη γενιά ΕΕ» – δεν έχει ακόμα αρχίσει. Τη δε στιγμή που διαβάζετε αυτές τις γραμμές έχει ίσως ολοκληρωθεί η συζήτηση (ή ίσως συνεχίζεται ακόμα) πιθανώς να έχει υπάρξει και απόφαση – ή πάμε για την επόμενη Σύνοδο. Δεν θα είναι η πρώτη φορά βέβαια που η ΕΕ χρειάζεται επανειλημμένες Συνόδους για να καταλήξει, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για μία πολιτική πρωτοβουλία αυτής της εμβέλειας.

Ενα είναι σίγουρο: συμφωνία τελικά θα υπάρξει. Αυτό κατέστη σαφές όταν η Γερμανία (η καγκελάριος για την ακρίβεια) διέβη τον Ρουβίκωνα, συντασσόμενη με τη Γαλλία σε μία πρόταση με την οποία η ΕΕ δανείζεται από κοινού και κάνει μεταβιβάσεις 500 δισ. ευρώ στις πλέον ευάλωτες χώρες για να αντιμετωπιστεί η ασύμμετρη επίδραση της κρίσης. Με την πρόταση της Επιτροπής που ακολούθησε το τελικό ποσό διαμορφώθηκε στα 750 δισ. ευρώ, με τα επιπλέον 250 δισ. να αποτελούν δάνεια.

Ναι, η πρόταση έχει αδυναμίες – σίγουρα δε στο τέλος της διαπραγμάτευσης θα έχει αποδυναμωθεί περαιτέρω. Ομως δεν μπορεί κανείς παρά να παρατηρήσει ότι αποτελεί μία εντυπωσιακή αλλαγή πλεύσης για τη Γερμανία, και μία πραγματική προσπάθεια οι χώρες της ΕΕ να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να προστατέψουν θέσεις εργασίας, να διασώσουν την κοινή αγορά, να υποστηρίξουν το κοινό νόμισμα, αλλά και να δώσουν ώθηση στα σχέδια της ΕΕ για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.

Υπάρχουν φυσικά αντιρρήσεις. Οι «ολιγαρκείς» χώρες (Αυστρία, Δανία, Ολλανδία, Σουηδία) θα ήθελαν δάνεια και όχι μεταβιβάσεις. Χωρίς όμως τη γερμανική άγκυρα δεν θα πάνε μακριά. Παρότι ο ολλανδός πρωθυπουργός – ως άτυπος ηγέτης της ομάδας – προβλέπει ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία, στην πράξη, δεν θα την εκτροχιάσουν. Θα πετύχουν όμως να μπουν περισσότερες προϋποθέσεις στη χρήση των πόρων και πιο στενή παρακολούθηση (αλλά όχι έγκριση των εκταμιεύσεων από τα Κοινοβούλιά τους).

Για την Ελλάδα, το σύνολο των πόρων από το Ταμείο Ανάπτυξης και το μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ πλησιάζει τα 50 δισ. Είναι μία αναπτυξιακή ευκαιρία που όμοιά της δεν θα ξαναδεί η χώρα. Στη δε σχετική διαπραγμάτευση, η ελληνική κυβέρνηση προσέρχεται όχι τόσο για να διεκδικήσει περισσότερα (η κατανομή των πόρων στα κράτη έχει λίγο-πολύ ήδη γίνει), όσο για να κερδίσει περισσότερο χρόνο στην απορρόφηση των κονδυλίων αλλά και για να αποφύγει υπερβολική αιρεσιμότητα.

Η πρώτη από τις δύο αυτές επιδιώξεις είναι σωστή. Ο χρονικός ορίζοντας που προβλέπει η συμφωνία είναι περιορισμένος. Με γνωστή την ελληνική δυσκολία για επεξεργασμένες και βιώσιμες προτάσεις, θα χρειαστούν τομές και ειδικές δομές για πραγματική αξιοποίηση των κονδυλίων. Η δεύτερη όμως επιδίωξη, αν και κατανοητή εξαιτίας της δυσάρεστης εμπειρίας των Μνημονίων, είναι τελικά λανθασμένη. Αιρεσιμότητα με έλεγχο τύπου τρόικας φυσικά και δεν μπορεί να υπάρξει. Αλλά οι σημαντικοί αυτοί πόροι θα πρέπει να γίνουν ο μοχλός για τη διαφοροποίηση του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου. Ενα σωστό πλαίσιο αιρεσιμότητας είναι συνεπώς απαραίτητο ως εγγύηση διαφάνειας και δημοκρατικής λογοδοσίας.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι οικονομολόγος, πρώην υπουργός, καθηγητής στο European University Institute