«Η ΕΕ προσέγγισε την Τουρκία λανθασμένα»

Τη σημασία τα μέτρα που λαμβάνονται κατά της Τουρκίας από την ΕΕ να είναι συλλογικά, για να είναι και αποτελεσματικά, υπογραμμίζει στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης. Σημειώνει δε ότι η ΕΕ πρέπει να πράξει περισσότερα, καθώς διακυβεύονται δικά της συμφέροντα και απειλείται και η ίδια η αξιοπιστία της.

Ανησυχείτε για κίνηση της Τουρκίας στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, πέρα από τις παράνομες ενέργειες στην κυπριακή ΑΟΖ και ποιες οι συνέπειες;

Στο Συμβούλιο της 13ης Ιουλίου συμφωνήθηκε άτυπα ότι θα συγκληθεί έκτακτο Συμβούλιο ΥΠΕΞ αν υπάρξουν εξελίξεις από πλευράς Τουρκίας που θα αποτελούν κλιμάκωση της ήδη αναθεωρητικής της συμπεριφοράς, ειδικότερα στην περίπτωση της Ελλάδος που ακούμε συχνά απειλές από τούρκους αξιωματούχους. Εχουμε υποχρέωση, λόγω της αναθεωρητικής συμπεριφοράς της Τουρκίας, να είμαστε έτοιμοι για κάθε ενδεχόμενο και πολύ περισσότερο να γίνουν όλες οι δυνατές από μέρους μας ενέργειες για να μη φτάσουμε σε ένα τέτοιο σημείο. Αυτό είναι το βασικό ζητούμενο, ο κύριος μας στόχος και εκεί επικεντρώνονται οι προσπάθειές μας. Από εκεί και πέρα σε σχέση με τις συνέπειες μιας τέτοιας ενέργειας από πλευράς Τουρκίας, σας παραπέμπω στην απόφαση του Συμβουλίου της Δευτέρας με την οποία ζητήθηκε από την ΕΥΕΔ να έχει έτοιμο έγγραφο επιλογών για περαιτέρω μέτρα εναντίον της Τουρκίας. Και αναφερόμαστε σε τομεακά μέτρα.

Ως έμπειρος διπλωμάτης θεωρείτε ότι ΕΕ και διεθνής κοινότητα έχουν στείλει τα απαιτούμενα μηνύματα στην Αγκυρα;

Θέλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής. Θα ξεκινήσω λέγοντας ότι, ειδικότερα στη δική μας περίπτωση, δεν μπορώ να φανταστώ ποιες θα ήταν οι δυνατότητες αντίδρασής μας αν η Κύπρος δεν ήταν μέλος της ΕΕ. Από την αρχή είχαμε αναφέρει ότι η αντιμετώπιση των τουρκικών προκλήσεων θα γίνει με πολιτικο-διπλωματικά, νομικά και οικονομικά μέσα, αξιοποιώντας κατά κύριο λόγο την ιδιότητά μας ως μέλος της ΕΕ. Σε δύο περιπτώσεις οι εταίροι μας στην ΕΕ ανταποκρίθηκαν, στην πρώτη φάση με πολιτικά, οικονομικά και διπλωματικά μέτρα και στη συνέχεια με στοχευμένα μέτρα, δηλαδή κυρώσεις κατά φυσικών ή/και νομικών προσώπων που είναι υπεύθυνα ή εμπλέκονται στις παράνομες ενέργειες. Το πιο σημαντικό από τις αποφάσεις είναι ότι η ΕΕ στέλνει ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τουρκία ότι οι ενέργειές της είναι καταδικαστέες, ενώ αποτελεί και μήνυμα προς όλους όσοι εμπλέκονται σε αυτές τις παράνομες ενέργειες, ότι οι πράξεις τους έχουν συνέπειες. Ταυτόχρονα, και επειδή πρέπει να είμαστε απόλυτα ρεαλιστές, η Τουρκία είναι μια μεγάλη χώρα στρατηγικής σημασίας, με σημαντική γεωγραφική θέση και στενούς οικονομικούς δεσμούς με πολλούς, μεταξύ των οποίων και κρατών της ΕΕ. Αξιοποιεί τη θέση και την ισχύ της και βλέπουμε πως εργαλειοποιεί, για παράδειγμα, ακόμη και τον ανθρώπινο πόνο με τους μετανάστες. Οσοι γνωρίζουν πώς λειτουργούν τα πράγματα σε ένα άναρχο διεθνές σκηνικό, αντιλαμβάνονται ότι δεν είναι εύκολο να πετυχαίνεις συλλογικές καταδίκες και μέτρα κατά της Τουρκίας. Για παράδειγμα, από το 2006 έως το 2019 σε επίπεδο ΕΕ ως Κυπριακή Δημοκρατία δεν είχαμε Συμπεράσματα Συμβουλίων με συγκεκριμένα μέτρα καταδικαστικά εις βάρος της Τουρκίας πλην των μέτρων του Δεκεμβρίου του 2006 για πάγωμα οκτώ διαπραγματευτικών κεφαλαίων εξαιτίας της μη εφαρμογής του Πρωτοκόλλου της Αγκυρας έναντι της Κύπρου. Αυτό ανατράπηκε και ξεφύγαμε από τις μονομερείς καταδίκες που είναι περιορισμένης ισχύος. Αυτό που έχει σημασία είναι τόσο οι καταδίκες όσο και τα όποια μέτρα να είναι συλλογικά από την ΕΕ στο σύνολό της. Με αυτόν τον τρόπο, που είναι βεβαίως πολύ πιο δύσκολος στο να επιτευχθεί διότι απαιτεί συναίνεση όλων, το κόστος που δημιουργείται δεν είναι αμελητέο. Οι μονομερείς δηλώσεις περισσότερο αποσκοπούν σε εσωτερική κατανάλωση και προσωπικά δεν είμαι αυτής της φιλοσοφίας. Προτιμώ τον πιο δύσκολο δρόμο αρκεί να είναι ο πιο αποτελεσματικός.

Η προσπάθεια είναι τα μέτρα της ΕΕ να ενισχύονται αναλόγως εξελίξεων ώστε να είναι αποτρεπτικά. Για αυτό απαιτείται και πάλι ομοφωνία, οπόταν για κάθε βήμα εμείς πρέπει να κάνουμε τεράστιες προσπάθειες για να εξασφαλιστεί η σύμφωνη γνώμη 26 κρατών-μελών που, όπως έχω αναφέρει, εξυπηρετούν πρωτίστως τα δικά τους συμφέροντα. Στο Συμβούλιο των ΥΠΕΞ στις 13/7, κάναμε ακόμα ένα βήμα προς την ορθή κατεύθυνση με την εντολή προς την ΕΥΕΔ για ετοιμασία επιλογών για τομεακά μέτρα. Σίγουρα η προσπάθεια συνεχίζεται και παρά τις όποιες διαφορετικές προσεγγίσεις πρέπει αναμφίβολα και η ΕΕ να πράξει περισσότερα. Στο τέλος της ημέρας, εξάλλου, διακυβεύονται και δικά της συμφέροντα, δικές της στρατηγικές επιδιώξεις που αγγίζουν τη διεθνή της υπόσταση, τον ρόλο της στα διεθνή και περιφερειακά δρώμενα, ενώ ταυτόχρονα απειλείται και η ίδια η αξιοπιστία της.

Υπάρχουν χώρες που ζητούν επανέναρξη του διαλόγου με την Τουρκία παρά την κλιμακούμενη επιθετικότητά της;

Ελλάδα και Κύπρος επιθυμούν περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κράτος της ΕΕ να προχωρήσει ο ευρωτουρκικός διάλογος, επιθυμούν περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κράτος η Τουρκία να είναι κοντά στην ΕΕ, να γίνει μέλος της ΕΕ. Και το έχουμε αποδείξει αυτό διαχρονικά με πράξεις. Για παράδειγμα, το 2005 η Κυπριακή Δημοκρατία έδωσε τη σύμφωνη γνώμη της για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Για να προχωρήσει όμως η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας, προϋποθέτει την εκπλήρωση κάποιων πολύ συγκεκριμένων υποχρεώσεων για τα υποψήφια κράτη. Για αυτόν τον λόγο, το κάθε κράτος έχει το σχετικό Διαπραγματευτικό Πλαίσιο. Η Τουρκία δεν είναι μια a la cart περίπτωση και δεν μπορεί, όπως πολλές φορές προβάλλει η Aγκυρα, για τη δική της ενταξιακή πορεία να αλλάξουν τα δεδομένα και να προσαρμοστεί η ΕΕ στις απαιτήσεις της Τουρκίας και όχι η Τουρκία στα κριτήρια που θέτει η ΕΕ. Είναι ξεκάθαρο, δηλαδή, ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας εξαρτάται αποκλειστικά από την ίδια. Μακάρι να πάρει τις ορθές αποφάσεις. Εχω όμως την έντονη πεποίθηση ότι διαχρονικά, η ΕΕ προσέγγισε την Τουρκία λανθασμένα, μέσα από μια προνομιακή διαχείριση και αυτό είχε κόστος στη διαπραγματευτική ικανότητα των Βρυξελλών έναντι της Αγκυρας. Είναι λανθασμένη η εντύπωση κάποιων ότι η ΕΕ έχει περισσότερη ανάγκη την Τουρκία από ό,τι η τελευταία την ΕΕ. Και αυτή είναι μια θέση που εξέφρασαν αρκετά κράτη στο πρόσφατο Συμβούλιο.

Ποιο μήνυμα στέλνει ο Ερντογάν μετατρέποντας την Αγία Σοφία σε τζαμί;

Χωρίς να υποβαθμίζω τα μηνύματα σε διεθνές επίπεδο, περισσότερο θεωρώ ότι το μήνυμα είναι προς το εσωτερικό της χώρας και πιο συγκεκριμένα ότι το κοσμικό κράτος που δημιουργήθηκε με τον Ατατούρκ τελειώνει και η Τουρκία πλέον οδηγείται σε νέες, διαφορετικές κατευθύνσεις. Στόχος του Ερντογάν είναι το 2023, που θα συμπληρώνονται 100 χρόνια από την επανασύσταση της σύγχρονης Τουρκίας, η χώρα να ολοκληρώσει την αλλαγή της προς μια νέα, ισλαμική κατεύθυνση. Και αυτό το βλέπουμε με πολλές αποφάσεις που προηγήθηκαν αυτής της Αγίας Σοφίας αλλά και άλλες που εκτιμώ ότι θα δούμε στο επόμενο διάστημα.