Λίμνη Τσιβλού

Ο τόπος

Σκαρφαλώνοντας το όρος Χελμός… Προσπερνώντας τα παραθαλάσσια «καινούργια» χωριά – όσα θεμελιώθηκαν από τα τέλη του 18^ου αιώνα, όταν οι ντόπιοι ξεπέρασαν τον φόβο των πειρατών και κατηφόρισαν προς τον γυαλό και έχτισαν στην αρχή καλύβια και έπειτα εκκλησίες και σχολεία και σπίτια – κατά το βιός του ο καθένας – και έφυγαν οι πιο περιπετειώδεις και οι πιο φτωχοί για Αυστραλίες και για Αμερικές και άρδευσε ο τυφλός ποιητής Σπυρίδων Περεσιάδης από τη μυθολογία του τόπου και ανέβασε επί σκηνής τη βοσκοπούλα Ιουλιέττα – «… μα μια λεβεντοπέρδικα με το πολύ καμάρι, η Γκόλφω η πεντάμορφη δεν φάνηκεν ακόμη…».

Πριν φτάσεις στο Αγρίδι, όπου αντιλάλησαν τα πρώτα ντουφέκια του ’21. Πριν δεις την Παναγιά στον βράχο, τις σπηλιές όπου ο Κολοκοτρώνης ερωτεύτηκε μια μικρή καλόγρια κι έκανε εξώγαμο και το συμπεριέλαβε στη διαθήκη του – «… τον υιό μου Παναγιωτάκη, τον οποίον απέκτησα με τη Μαργαρίτα θυγατέρα Αγγελή Βελισάρη από τα Χαλκιάνικα, να τον έχετε στο σπίτι μου…».

Στρίβεις στη διχάλα και αντικρύζεις μια λίμνη. Εκεί, στα επτακόσια μέτρα υψόμετρο, σε μια πελώρια -λες- χούφτα θεού βουνίσιου, ογδόντα στρέμματα γλυκό νερό. Στις όχθες της κυκλάμινα και βαλσαμόχορτα και αγριόσκορδα. Στα δέντρα που την περιβάλλουν μπεκάτσες, κουκουβάγιες, περαστικοί φιδαετοί και γερακίνες. Κάτω από την επιφάνειά της ποταμοκέφαλοι και κουνουπόψαρα, βατράχια, καραβίδες.

Η ομορφιά, το απόκοσμο κυρίως του τοπίου, σε αφήνει άναυδο. Η ιστορία του είναι ωστόσο που σε συνεπαίρνει.

Το γεγονός

Υπήρχαν δυο χωριά, η Συλίβαινα και ο Τσιβλός. Τα πότιζε ο ποταμός Κράθης, ο οποίος πηγάζει από τα Υδατα της Στυγός, εκεί βάφτισε η Θέτις τον Αχιλλέα κρατώντας τον, βρέφος, από τη φτέρνα. Απ’ το Κακό Λαγκάδι, λίγο παραπέρα, ακούγονταν συχνά-πυκνά μυστήριοι ήχοι, υποχθόνια μουγκρητά. Οι κάτοικοι είχαν μάθει να ζουν με τον φόβο, αυτή ήταν κοιτίδα και άρα η φτιαξιά τους. Ωσπου μια μέρα είδαν -λέει- τα κυπαρίσσια να γέρνουν…

Την Κυριακή 24 Μαρτίου 1913, μέσα σε ελάχιστα λεπτά, ολόκληρη η πλαγιά του βουνού κατέρρευσε. Τα αγκωνάρια και τα χώματα έθαψαν τη Συλίβαινα και μπλόκαραν την κοίτη του ποταμού. Μια λίμνη δημιουργήθηκε εν ριπή σχεδόν οφθαλμού. Και έπνιξε το χωριό Τσιβλός… Μια δεύτερη, μεγαλύτερη, θα αποδεικνυόταν ολιγοζώητη. Στις 5 Ιανουαρίου 1914, η λίμνη του Κράθη άδειασε. Ενας τεράστιος υδάτινος όγκος κατέληξε στη θάλασσα. Μαζί και τα δοκάρια και τα έπιπλα των σπιτιών της Συλίβαινας. Μα εμείς μιλάμε για τη λίμνη που άντεξε. Του Τσιβλού.

Η ιστορία

Η Ιστορία -το έχουμε εμπεδώσει – δεν συγκροτείται μόνο από πολέμους και επαναστάσεις και αλλαξοβασιλίκια. Η Ιστορία είναι και η σύνθεση αναρίθμητων περιστατικών που παραλείπονται από τα διδακτικά εγχειρίδια, που επιβιώνουν  – όσο επιβιώνουν – στην προφορική παράδοση κι εντούτοις, πριν χαθούν στη λήθη, μας έχουν εμποτίσει. Από τις μικρές ιστορίες πλάθονται συχνά μεγάλες αφηγήσεις.

Φαντάζομαι την ατμόσφαιρα παραμονές της καταστροφής. Οι κάτοικοι θα είχαν σίγουρα διχαστεί. Μία μερίδα θα αφουγκραζόταν τον θανάσιμο κίνδυνο, θα έκρουε κώδωνα, θα πίεζε να εκκενώσουν τα χωριά πριν τους πλακώσουν τα ντουβάρια. Μια άλλη μερίδα θα εφησύχαζε, «πού να φεύγουμε; Μας προστατεύει η πίστη μας, οι άγιοι και τα κόκκαλα των προγόνων!». Οι ίδιοι ανέκαθεν παρωπιδοφόροι. Εκείνοι που ενώ κάλπαζαν οι Τσέτες προς τη Σμύρνη προετοιμάζονταν για τον τρύγο, οι συγκαιρινοί μας που εν μέσω πανδημίας βαυκαλίζονται ότι ο Covid-19 δεν υπάρχει ή ότι πρόκειται για απλή γριπούλα…

Στη Συλίβαινα και στον Τσιβλό επικράτησαν οι φωτισμένοι. Πολλοί άντρες θα έλειπαν στο μέτωπο – είχαμε τότε τους Βαλκανικούς Πολέμους – πώς ανεδείχθη η φυσική ηγεσία στα χωριά; Εδειξε άραγε τον σωστό τον δρόμο κάποιος γέροντας σοφός ή ένας έφηβος που άκουσε την – κατά Καβάφη – «βοή των πλησιαζόντων γεγονότων»; Τους έπεισε πάντως να τα μαζέψουν στο άψε-σβήσε. Μονάχα μια γριά αρνήθηκε να εγκαταλείψει το τσαρδάκι της, το διάλεξε για τάφο…

Και τι μάζεψαν άραγε; Τι φόρτωσαν στα υποζύγια; Τα εικονίσματα εξάπαντος και τα προικιά. Σερβίτσια; Κατσαρολικά; Πρόφτασαν οι γυναίκες να ξεμοντάρουν τους αργαλειούς, οι προύχοντες να ξεχώσουν τα φλουριά που θα τα ‘χαν κρυμμένα από την Τουρκοκρατία ακόμα; Πώς γίνεται κανείς ανέστιος από τη μια στιγμή στην άλλη;

Τελευταία εικόνα. Ο πληθυσμός Τσιβλού και Συλίβαινας, συγκεντρωμένος σε κάποιο ασφαλές ύψωμα, παρακολουθεί την αποκάλυψη. Η γη σείεται, βράχια ξεκολλούν, δέντρα τσακίζονται πάνω σε στέγες. Μωρά κλαίνε γοερά, άλογα αφηνιάζουν. Παπάδες ψέλνουν ενώ ο τρελός του χωριού, στον πιο άγριο οίστρο του, χοροπηδάει και ξελαρυγγιάζεται. «Εχετε γειά βρυσούλες…».

Αυτό είναι χρυσάφι για τον συγγραφέα ή τον κινηματογραφιστή. Από μια τέτοια πρώτη ύλη μπορεί κανείς να φτιάξει – κατά το ταλέντο του – ένα βιβλίο, μια ταινία που θα φωτίζει την ανθρώπινη κατάσταση νυν και αεί.