Oλα είναι ανοιχτά{CR}

Υπάρχουν δύο όψεις της ζωής, λέει ο μεγαλύτερος εν ζωή ποιητής της Πολωνίας. Η ημέρα ανήκει στη δημοσιογραφία και η νύχτα στους ποιητές, στους μουσικούς. Την ημέρα παρακολουθούμε τις ειδήσεις, και δεν είναι οι άγγελοι αυτοί που μας τις φέρνουν, αλλά οι δημοσιογράφοι. Παίρνουμε δύναμη όμως από το νυχτερινό κομμάτι της ζωής, γιατί η νύχτα είναι το σύμβολο όχι μόνο του σκότους και του φόβου, αλλά και της τέχνης και του στοχασμού.

Εχει δίκιο ο Ανταμ Ζαγκαγέφσκι. Την ημέρα μαθαίνουμε γι’ αυτούς που βγάζουν λεφτά από το μαγαζί: «Ξέρω, καταλαβαίνω, οσμίζομαι, μαθαίνω, ότι κάποιοι βγάζουνε λεφτά. Λεφτά! Πολλά λεφτά, δεν μιλάμε τώρα για… βγάζουνε λεφτά!». Και τη νύχτα διαβάζουμε για τις Αδύνατες Φιλίες: «Για παράδειγμα, με κάποιον που δεν είναι πια εδώ,/ που μόνο σε κιτρινισμένα γράμματα υπάρχει». Ή με «τον γέρο που πίνει καφέ/ στο Σαιν-Λαζάρ, και κάποιον σου θυμίζει». Ή «μ’ έναν περαστικό με περήφανα μάτια/ που δεν θα γνωρίσεις ποτέ». Μια άλλη αδύνατη φιλία είναι «με τον εαυτό σου/ αφού στο κάτω-κάτω δεν ξέρεις ποιος είσαι».

Ναι, ναι, την ημέρα, αυτή τη συγκεκριμένη ημέρα, ύστερα από τους συγκεκριμένους διαλόγους, που αφορούν τη συγκεκριμένη προηγούμενη κυβέρνηση, διαβάζουμε τους Πασοκογενείς. «Εκείνο που διακρίνει την Αριστερά», μας λένε, «είναι οι αρχές και οι αξίες της, η εντιμότητα και το ήθος, η ανιδιοτέλεια και η αλληλεγγύη». Οσο για το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς, «προφανώς και ισχύει, μόνο που αυτό δεν συνοδεύει αναγκαστικά όποιον δηλώνει αριστερός, ως σφραγίδα δωρεάς, αλλά υποστηρίζεται και αναδεικνύεται κάθε στιγμή και σε κάθε πράξη». Αυτά διαβάζουμε στο φως της ημέρας. Και στο φως του φεγγαριού, για να παρηγορηθούμε, για να ξεχάσουμε και για να πάρουμε θάρρος, καταφεύγουμε στους ποιητές: «Ενας κόσμος χωρίς επίθετα είναι τόσο θλιβερός όσο ένα χειρουργείο που λειτουργεί την Κυριακή».

Εσείς τι επίθετο θα βάζατε στον σημερινό κόσμο, Ανταμ Ζαγκαγέφσκι; «Δραματικός, ο κόσμος είναι δραματικός, με την έννοια ότι όλα είναι ανοιχτά», λέει στην «El País» ο 75χρονος ποιητής από τη Λεόπολη. «Δεν είναι τραγικός ο κόσμος, αλλά δραματικός. Και εναπόκειται σε εμάς να πούμε ποια κατεύθυνση πρέπει να πάρει».

Καμιά ιδέα; «Οχι βέβαια. Είναι όπως αυτοί που δρουν κι εκείνοι που προσεύχονται. Οι ποιητές ανήκουν σ’ εκείνους που προσεύχονται. Μην περιμένετε συγκεκριμένο αποτέλεσμα από τις προσευχές τους! Ο δυτικός κόσμος πάντα είχε ανάγκη όμως από καλόγερους που προσεύχονται, κι ας μην είμαστε όπως φαίνεται πολύ πρακτικοί. Οι Κιστερκιανοί ήταν πρακτικοί, αλλά χάνονταν στις προσευχές και τον διαλογισμό. Σήμερα λοιπόν λείπουν οι ποιητές, όπως κάποτε έλειπαν οι καλόγεροι. Λείπουν οι ποιητές για να προσεύχονται και να διαλογίζονται, αλλά μην περιμένετε συγκεκριμένες προτάσεις για την κοινωνία».

Ο Χέρμπερτ πέθανε, ο Μίλος πέθανε, η Ζιμπόρσκα πέθανε, ευτυχώς είναι ακόμα μαζί μας ο Ζαγκαγέφσκι.