Ηρωας;

Το πιο σημαντικό, το πιο αποκαλυπτικό, το πιο πολύτιμο, το άφησε για το τέλος. Και το είπε ήρεμα, χωρίς δραματοποίηση, χωρίς καταγγελτικούς τόνους, σχεδόν χωρίς πάθος. «Αν οι άλλοι τρεις αστυνομικοί δεν είχαν παραμείνει αδρανείς, και σταματούσαν τον συνάδελφό τους, ο Φλόιντ σήμερα θα ήταν ζωντανός», είπε ο Πάτρικ Χάτσινσον, που πήρε στην πλάτη του έναν ακροδεξιό διαδηλωτή στο Λονδίνο και τον έσωσε από τη μανία του πλήθους. «Γι’ αυτό δεν μπορούσα να κάθομαι και να κοιτάω. Αυτόν τον άνδρα έπρεπε να τον σώσω. Μπορεί να πέθαινε. Δεν πρόκειται για μια μάχη των λευκών κατά των μαύρων. Αλλά όλων μας κατά του ρατσισμού».

Εχουν γραφτεί πολλά για το πόσο διαφορετικός ήταν ο φόνος του Τζορτζ Φλόιντ από εκείνον του Ζακ Κωστόπουλου. Ιδια βαρβαρότητα, αλλά διαφορετικές συνθήκες, διαφορετικά κίνητρα. Υπάρχει όμως ένα ισχυρό κοινό σημείο: η δύναμη της ατομικής ευθύνης. Τον Ζακ – που, θυμίζουμε, ΔΕΝ πήγε να ληστέψει, ΔΕΝ ήταν ένοπλος, ΔΕΝ βρισκόταν υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών – τον χτυπούσαν με μανία «άνθρωποι της διπλανής πόρτας», στους οποίους προστέθηκαν στη συνέχεια και αστυνομικοί, υπό τα αδιάφορα, αν όχι ενθαρρυντικά βλέμματα των παρισταμένων. Ενας μόνο προσπάθησε να παρέμβει, αλλά όχι τόσο δυναμικά, ή όχι τόσο αποτελεσματικά, ή όχι τόσο έγκαιρα. Γιατί, μεταξύ μας, εκτός από το να είσαι ευαίσθητος, καλό είναι να έχεις κάνει στη ζωή σου και πολεμικές τέχνες.

Τι θα είχε συμβεί αν αυτός ο ένας είχε πάρει στην πλάτη του τον Ζακ; Εκτός από τον αιμόφυρτο ακτιβιστή, θα χτυπούσαν κι εκείνον ο κοσμηματοπώλης, ο μεσίτης, οι αστυνομικοί; Ισως. Αυτό είναι άλλωστε ένα ισχυρό αντικίνητρο για να μην παρεμβαίνουμε σε καταστάσεις όπου κινδυνεύει κάποιος συνάνθρωπός μας (αλλά δεν ήταν ο λόγος που παρέμειναν απαθείς οι μάρτυρες των φόνων του Τζορτζ και του Ζακ). Ο φόβος του αίματος είναι δικαιολογημένο συναίσθημα (η λαιμαργία του αίματος, πάλι, όχι). Και η εξήγηση που έδωσε ο Χάτσινσον για την κίνησή του, συγκινητικά αφοπλιστική: «Εκείνη την ώρα δεν σκέφτεσαι ότι φοβάσαι. Κάνεις απλώς αυτό που πρέπει να κάνεις».

Είναι λοιπόν ο μαύρος personal trainer ένας ήρωας, όπως έσπευσαν να τον χαρακτηρίσουν κάποιοι βουλευτές και δημοσιογράφοι; Μια απάντηση την έδωσε ο ίδιος: «Οχι, δεν είμαι ήρωας, ήταν μια ομαδική πράξη». Τη σημαντικότερη απάντηση, όμως, πρέπει να τη δώσει η κοινωνία. Γιατί αν υιοθετήσουμε αυτόν τον χαρακτηρισμό, θα είναι σαν να δεχόμαστε ότι η ανθρώπινη αλληλεγγύη είναι πράγματι κάτι έκτακτο, κάτι μη αναμενόμενο, κάτι εξαιρετικό. Οτι το «φυσιολογικό», κατά συνέπεια, είναι να κοιτάζει κανείς τον εαυτό του. Και όταν καλείται να πάρει θέση, να χειροκροτά τον ισχυρό.

Σαν να επιβεβαιώνουμε, δηλαδή, ότι από τότε που έγραψε η Χάνα Αρεντ την «Κοινοτοπία του κακού» δεν έχει περάσει ούτε μια μέρα.